W skrócie

Gdy przymiotnik stoi przed rzeczownikiem (der gute Mann), przybiera końcówkę. To, jaką, zależy od przedimka przed nim: słaba po der/die/das (tylko -e lub -en), mieszana po ein/kein/mein, a mocna, gdy nie ma przedimka. Myśl przewodnia: coś musi wskazywać przypadek — jeśli nie robi tego przedimek, robi to przymiotnik.

Zasada

Dotyczy to tylko przymiotników atrybutywnych — przymiotników przed rzeczownikiem. Po sein/werden/bleiben przymiotnik pozostaje bez końcówki (Der Mann ist gut — zob. lekcję 16). Gdy kontekst wyraźnie wskazuje rzeczownik, można go pominąć, a przymiotnik zachowuje dokładnie taką końcówkę, jaką by miał (Welchen Becher nimmst du, den großen oder den kleinen?) — to wciąż użycie atrybutywne, nie forma bez końcówki. Są trzy wzorce:

1. Słaba — po przedimku określonym der/die/das i wyrazach typu der (dieser, jeder, jede, alle, welcher). Przedimek już pokazuje rodzaj i przypadek, więc przymiotnik wykonuje jak najmniej pracy: to po prostu -e w pięciu „łatwych” miejscach (cały mianownik liczby pojedynczej, plus biernik rodzaju żeńskiego i nijakiego) i -en wszędzie indziej.

der gute Mann, die gute Frau, das gute Kind — ale den guten Mann i die guten Kinder.

2. Mieszana — po przedimku nieokreślonym ein/kein i przedimkach dzierżawczych mein, dein, sein…. Wyglądają dokładnie jak formy słabe, z wyjątkiem trzech miejsc, w których sam ein nie ma końcówki. Tam przymiotnik musi wkroczyć i pokazać rodzaj:

ein guter Mann (r.m.), ein gutes Kind (r.n.) — ale biernik einen guten Mann, i rodzaj żeński eine gute Frau.

3. Mocna — gdy nie ma żadnego przedimka (często w liczbie mnogiej, przy rzeczownikach niepoliczalnych lub po viel, etwas, wenig). Teraz nic z przodu nie pokazuje przypadku, więc sam przymiotnik przejmuje pełną końcówkę typu der/die/das:

guter Wein, kaltes Wasser, frische Milch, celownik mit gutem Wein.

Formy i schematy

Słaba — po der/die/das, dieser, jeder, alle (przymiotnik gut):

Mieszana — po ein/kein/mein (przymiotnik gut). Kopiuje formę słabą wszędzie poza trzema miejscami: mianownik r.m. ein guter oraz mianownik/biernik r.n. ein gutes:

(ein nie ma liczby mnogiej; użyj kein- lub przedimka dzierżawczego: keine guten Kinder.)

Mocna — brak przedimka (przymiotnik gut). Końcówka kopiuje przedimek określony: der->-er, das->-es, die->-e, dem->-em, den->-en:

Pisownia: temat może się skrócić w chwili dodania końcówki. hoch staje się hoh- (ein hohes Regal, nigdy hoches), przymiotniki na -el tracą samogłoskę tematu e (dunkel -> der dunkle Gang), podobnie teuer i sauer (eine teure Uhr) — ale sauber, bitter, munter ją zachowują (ein sauberes Hemd).

Końcówki dopełniacza (przeważnie -en dla r.m./r.n.: guten Weines) wracają w lekcji 34; na razie opanuj mianownik, biernik i celownik.

Przykłady

Typowe błędy

• ein gutes Mann -> ein guter Mann — po ein (bez końcówki) przymiotnik musi pokazać rodzaj męski -er.
• den gute Mann -> den guten Mann — biernik rodzaju męskiego to zawsze -en (słaba i mieszana).
• mit gut Wein -> mit gutem Wein — brak przedimka = forma mocna: przymiotnik przyjmuje celownikowe -em.
• die gute Kinder -> die guten Kinder — po wyrazach typu der przymiotnik w liczbie mnogiej to zawsze -en.
• ein gut Kind -> ein gutes Kind — rodzaj nijaki po ein potrzebuje -es, bo ein niczego nie pokazuje.

Wskazówki

• Najpierw jedno pytanie: czy jest przedimek? Brak przedimka -> mocna (przymiotnik dostaje końcówkę typu der/die/das). der/die/das -> słaba. ein/kein/mein -> mieszana.
• Skrót dla formy słabej: po wyrazach typu der to -e w pięciu miejscach (cały mianownik + biernik rodzaju żeńskiego/nijakiego) i -en we wszystkich pozostałych. W razie wątpliwości -en jest bezpieczniejszym wyborem.
• Mieszana = słaba z trzema poprawkami: ein guter (mianownik r.m.), ein gutes (mianownik i biernik r.n.). Wszędzie indziej kopiuj formy słabe.
• Końcówki mocne są końcówkami przedimka: pomyśl „przymiotnik staje się przedimkiem” — guter = der, kaltes = das, gutem = dem.