Präteritum (czas przeszły prosty)
A2 Präteritum 24 / 52
W skrócie
Präteritum to jednowyrazowy czas przeszły. Jest standardowym czasem przeszłym w piśmie (opowiadania, relacje, wiadomości), ale w mowie Niemcy używają go tylko przy garstce bardzo częstych czasowników: sein -> war, haben -> hatte, werden -> wurde oraz przy czasownikach modalnych (konnte, musste, wollte, sollte, durfte, mochte). Dla większości pozostałych czasowników codzienna mowa używa Perfekt (lekcja 19).
Zasada
Präteritum to jeden czasownik w formie osobowej na drugim miejscu — nie ma tu ani czasownika posiłkowego, ani imiesłowu. Trzy grupy czasowników zachowują się różnie:
1. Czasowniki codziennej mowy — naucz się ich jako gotowych form; będziesz ich używać bez przerwy:
| Osoba | sein | haben | werden | können | müssen |
|---|---|---|---|---|---|
| ich | war | hatte | wurde | konnte | musste |
| du | warst | hattest | wurdest | konntest | musstest |
| er/sie/es | war | hatte | wurde | konnte | musste |
| wir | waren | hatten | wurden | konnten | mussten |
| ihr | wart | hattet | wurdet | konntet | musstet |
| sie/Sie | waren | hatten | wurden | konnten | mussten |
Zwróć uwagę, że czasowniki modalne tracą przegłos w Präteritum: können -> konnte, müssen -> musste, dürfen -> durfte, mögen -> mochte (z -ch-); wollen -> wollte i sollen -> sollte nigdy go nie miały.
2. Czasowniki słabe (regularne) = temat + -te + końcówka. Znacznikiem jest -te-. Co ważne, ich oraz er/sie/es nie dostają żadnej dodatkowej końcówki:
| Osoba | machen -> mach- | końcówka |
|---|---|---|
| ich | machte | -te |
| du | machtest | -test |
| er/sie/es | machte | -te |
| wir | machten | -ten |
| ihr | machtet | -tet |
| sie/Sie | machten | -ten |
Jeśli temat kończy się na -t lub -d (albo trudną grupę spółgłosek), wstaw -e- dla ułatwienia wymowy: arbeiten -> arbeitete, reden -> redete, öffnen -> öffnete.
3. Czasowniki mocne (nieregularne) zmieniają samogłoskę tematu i, tak jak słabe, nie dostają końcówki w ich oraz er/sie/es. Wymianę samogłoski trzeba się nauczyć osobno dla każdego czasownika: gehen -> ging, kommen -> kam, fahren -> fuhr, sehen -> sah.
Formy i schematy
Końcówki są takie same dla czasowników słabych i mocnych — różni się tylko temat (słabe dodają -te-, mocne zmieniają samogłoskę):
| Osoba | słaby: machen | mocny: gehen | końcówka |
|---|---|---|---|
| ich | machte | ging | (brak) |
| du | machtest | gingst | -st |
| er/sie/es | machte | ging | (brak) |
| wir | machten | gingen | -(e)n |
| ihr | machtet | gingt | -t |
| sie/Sie | machten | gingen | -(e)n |
Częste czasowniki mocne do zapamiętania (pokazana forma ich/er):
| Infinitiv | Präteritum | Tłumaczenie |
|---|---|---|
| gehen | ging | poszedł |
| kommen | kam | przyszedł |
| fahren | fuhr | pojechał/poszedł |
| sehen | sah | zobaczył |
| geben | gab | dał |
| finden | fand | znalazł |
| schreiben | schrieb | napisał |
| nehmen | nahm | wziął |
| sprechen | sprach | powiedział |
| essen | aß | zjadł |
| trinken | trank | wypił |
| stehen | stand | stał |
Przykłady
| Deutsch | Polski |
|---|---|
| Ich war gestern sehr müde. | Byłem bardzo zmęczony wczoraj. |
| Wir hatten leider keine Zeit. | Niestety nie mieliśmy czasu. |
| Ich musste am Wochenende arbeiten. | Musiałem pracować w weekend. |
| Als Kind wollte er Pilot werden. | Jako dziecko chciał zostać pilotem. |
| Sie fuhr mit dem Zug nach Hamburg. | Pojechała do Hamburga pociągiem. |
| Der Brief kam erst am Montag. | List przyszedł dopiero w poniedziałek. |
| Ich arbeitete drei Jahre in Berlin. | Pracowałem w Berlinie przez trzy lata. |
| Plötzlich wurde es ganz still. | Nagle zrobiło się zupełnie cicho. |
Typowe błędy
- ich machtee / er machtte -> ich machte, er machte — słabe ich oraz er/sie/es nie dostają żadnej dodatkowej końcówki po -te.
- ich gingte / er kamte -> ich ging, er kam — czasowniki mocne zmieniają samogłoskę i nie dodają -te-; nigdy nie mieszaj obu wzorców.
- ich könnte arbeiten (znaczenie „mogłem/potrafiłem”) -> ich konnte arbeiten — przeszły czasownik modalny traci przegłos; könnte to Konjunktiv („mógłbym”, lekcja 37).
- er arbeitete zapisane jako er arbeitte -> er arbeitete — tematy na -t/-d potrzebują łączącego -e- (-ete).
- Ich war gegangen ins Kino -> Ich ging ins Kino / Ich bin ins Kino gegangen — nie mieszaj Präteritum i Perfekt; wybierz jeden czas.
Wskazówki
- Praktyczna zasada w mowie: używaj Präteritum dla sein, haben, werden i czasowników modalnych; dla niemal wszystkiego innego w rozmowie używaj Perfekt (lekcja 19). W piśmie dominuje Präteritum.
- Jedna wskazówka pisowni: jeśli widzisz -te- w środku, to czasownik słaby; zmieniona samogłoska bez -te- oznacza czasownik mocny.
- Formy dla ich oraz er/sie/es są w Präteritum zawsze identyczne — dotyczy to każdego czasownika (war/war, machte/machte, ging/ging).
- Mocne Präteritum i Partizip II często mają tę samą samogłoskę (kam — gekommen, schrieb — geschrieben), więc uczenie się ich razem oszczędza wysiłek.