Przyimki dwuznaczne (Wechselpräpositionen)
A2 Wechselpräpositionen 23 / 52
W skrócie
Dziewięć przyimków wymaga albo biernika, albo celownika. Ruch w kierunku celu (Wohin? — dokąd?) wymaga biernika; stałe położenie (Wo? — gdzie?) wymaga celownika.
Zasada
Jest dziewięć przyimków dwuznacznych (Wechselpräpositionen):
| Przyimek | Znaczenie |
|---|---|
| an | przy, na (pionowo) |
| auf | na (poziomo) |
| hinter | za |
| in | w, do (wnętrza) |
| neben | obok |
| über | nad |
| unter | pod, wśród |
| vor | przed |
| zwischen | między |
Przypadek nie jest ustalony przez przyimek — wybiera go znaczenie:
-
Wohin? (kierunek / zmiana miejsca) -> BIERNIK Ich gehe in die Schule. (Idę do szkoły.) Ich hänge das Bild an die Wand. (Wieszam obraz na ścianie.) Ich lege das Buch auf den Tisch. (Kładę książkę na stole.)
-
Wo? (położenie / brak zmiany miejsca) -> CELOWNIK Ich bin in der Schule. (Jestem w szkole.) Das Bild hängt an der Wand. (Obraz wisi na ścianie.) Das Buch liegt auf dem Tisch. (Książka leży na stole.)
-
Wann? (czas) -> CELOWNIK. Czas nie jest ani celem, ani miejscem, więc test Wohin?/Wo? tu nie rozstrzyga: vor dem Frühstück, zwischen zwei Terminen, in einer Stunde, am Montag. Wyjątek: odcinek czasu z über wymaga biernika — über das Wochenende.
Najlepszą wskazówką jest czasownik. Czasowniki „kłaść” opisują ruch i wymagają biernika; czasowniki „znajdować się w pozycji” opisują stan i wymagają celownika.
| Czasownik czynności (Wohin? + Akk.) | Czasownik położenia (Wo? + Dat.) |
|---|---|
| stellen (postawić coś) | stehen (stać) |
| legen (położyć coś) | liegen (leżeć) |
| hängen (powiesić coś) | hängen (wisieć) |
| setzen (posadzić coś) | sitzen (siedzieć) |
| stecken (wetknąć coś) | stecken (tkwić w środku) |
Czasownik ruchu nie oznacza automatycznie Wohin?: jeśli ruch odbywa się wewnątrz jednego obszaru, nic nie zmienia miejsca, więc następuje celownik — Wir laufen im Park (Wo? — bieganie po nim), ale Wir laufen in den Park (Wohin? — kierowanie się tam).
Formy i schematy
Formy przedimka po przyimku dwuznacznym:
| r.m. | r.ż. | r.n. | liczba mnoga | |
|---|---|---|---|---|
| Wohin? (Akk.) | den / einen | die / eine | das / ein | die / - |
| Wo? (Dat.) | dem / einem | der / einer | dem / einem | den / - (+ -n) |
Uwaga: w celowniku liczby mnogiej rzeczownik dostaje też -n (auf den Tischen, chyba że liczba mnoga już kończy się na -n/-s).
Częste formy ściągnięte (bardzo powszechne w codziennym niemieckim):
| Forma pełna | Forma ściągnięta | Przypadek |
|---|---|---|
| an das | ans | Akk. (Wohin?) |
| an dem | am | Dat. (Wo?) |
| in das | ins | Akk. (Wohin?) |
| in dem | im | Dat. (Wo?) |
| auf das | aufs | Akk. (Wohin?) |
Przykłady
| Deutsch | Polski |
|---|---|
| Ich stelle die Lampe in die Ecke. | Stawiam lampę w kącie. (Wohin? — Akk.) |
| Die Lampe steht in der Ecke. | Lampa stoi w kącie. (Wo? — Dat.) |
| Häng die Jacke bitte an den Haken. | Powieś kurtkę na haczyku, proszę. (Wohin? — Akk.) |
| Der Schlüssel hängt am Haken. | Klucz wisi na haczyku. (Wo? — Dat.) |
| Die Katze springt aufs Sofa. | Kot skacze na kanapę. (Wohin? — Akk.) |
| Die Kinder sitzen auf dem Sofa. | Dzieci siedzą na kanapie. (Wo? — Dat.) |
| Der Hund schwimmt im See. | Pies pływa w jeziorze. (Wo? — Dat.: ruch wewnątrz jednego obszaru) |
| Mein Auto steht zwischen zwei Lastwagen. | Mój samochód stoi między dwiema ciężarówkami. (Wo? — Dat.) |
Typowe błędy
- Ich gehe in der Schule. -> Ich gehe in die Schule. — szkoła jest celem (Wohin?), więc biernik; celownik mówiłby tylko o tym, gdzie już jesteś.
- Das Buch liegt auf den Tisch. -> Das Buch liegt auf dem Tisch. — „liegen” to położenie (Wo?), więc celownik.
- Ich hänge das Bild an der Wand. -> Ich hänge das Bild an die Wand. — wieszanie to ruch; stan końcowy brzmiałby „an der Wand”.
- Ich bin ins Büro. -> Ich bin im Büro. — „sein” określa położenie (Wo?), więc celownik / forma ściągnięta „im”.
- zwischen zwei Lastwagens -> zwischen zwei Lastwagen — celownik liczby mnogiej wymaga -n, ale „Lastwagen” jest już nieodmienne w liczbie mnogiej.
Wskazówki
- Zanim wybierzesz przypadek, zadaj jedno pytanie: Wohin? (cel, zmiana miejsca) -> Akkusativ; Wo? (miejsce, brak zmiany) -> Dativ.
- Ucz się czasowników w parach: czasownik czynności + Akk. kontra czasownik położenia + Dat. — legen/liegen, stellen/stehen, setzen/sitzen, hängen/hängen.
- Sposób na zapamiętanie: Akkusativ pokazuje, KOGO/CO dosięga ruch w stronę celu; Dativ = Da (już tam jest).
- Formy ściągnięte am, im, ans, ins, aufs to normalna mowa — używaj ich, ale pamiętaj, że am/im sygnalizują „Wo?”, a ans/ins/aufs sygnalizują „Wohin?”.