Dopełniacz
B1 Genitiv 34 / 52
W skrócie
Dopełniacz to przypadek „czyj/czego”: łączy dwa rzeczowniki, pokazując posiadanie lub relację (samochód mężczyzny = das Auto des Mannes). Odpowiada na pytanie Wessen? (czyj?). W codziennej mowie zwykle zastępuje się go von + celownik, ale trzeba go rozpoznawać i tworzyć w piśmie.
Zasada
Dopełniacz oznacza rzeczownik, który „należy do” innego rzeczownika. Rzeczownik w dopełniaczu zwykle stoi po rzeczowniku, który określa:
das Auto des Mannes = samochód mężczyzny > die Farbe der Blumen = kolor kwiatów
Przedimki zmieniają się tak:
| rodzaj męski | rodzaj nijaki | rodzaju żeńskiego | liczba mnoga | |
|---|---|---|---|---|
| mianownik | der | das | die | die |
| dopełniacz | des | des | der | der |
Rzeczowniki rodzaju męskiego i nijakiego dodają też -s lub -es. Użyj -es po jednej sylabie lub po -s/-ss/-ß/-z/-tz/-x; użyj -s przy dłuższych wyrazach:
| rzeczownik | dopełniacz |
|---|---|
| der Mann | des Mannes |
| das Kind | des Kindes |
| das Haus | des Hauses |
| das Auto | des Autos |
| der Lehrer | des Lehrers |
Rzeczowniki rodzaju żeńskiego i w liczbie mnogiej nie dostają dodatkowej końcówki — zmienia się tylko przedimek: die Frau -> der Frau, die Kinder -> der Kinder.
W mowie dopełniacz jest powszechnie zastępowany przez von + celownik:
das Auto des Mannes -> das Auto von dem Mann / vom Mann
Oba znaczą to samo; von + Dativ brzmi naturalniej w mowie, czysty dopełniacz to wybór pisany/oficjalny.
Formy i schematy
Pełna grupa rzeczownikowa (przedimek + przymiotnik + rzeczownik). Końcówka przymiotnika w dopełniaczu to zawsze -en — to uzupełnia tabelę z lekcji 25:
| schemat | przykład | |
|---|---|---|
| rodzaj męski | des + adj-en + Nomen-es | des guten Mannes |
| rodzaj nijaki | des + adj-en + Nomen-es | des kleinen Kindes |
| rodzaju żeńskiego | der + adj-en + Nomen | der schönen Stadt |
| liczba mnoga | der + adj-en + Nomen | der alten Häuser |
Nazwy własne przyjmują -s BEZ apostrofu. Nazwa stoi przed rzeczownikiem:
Annas Buch = książka Anny > Peters Auto = samochód Petera > Deutschlands Hauptstadt = stolica Niemiec
Jeśli nazwa kończy się już na głoskę s (-s, -ß, -x, -z), w niemieckiej pisowni używa się apostrofu bez dodatkowego -s: Hans’ Auto, Max’ Idee.
Przyimki z dopełniaczem (pełne omówienie w lekcji 47) — najczęstsze to:
| przyimek | znaczenie | przykład |
|---|---|---|
| während | w trakcie | während des Films |
| wegen | z powodu | wegen des Wetters |
| trotz | mimo | trotz des Regens |
| (an)statt | zamiast | statt des Kaffees |
Przykłady
| Deutsch | Polski |
|---|---|
| Das ist das Fahrrad des Lehrers. | To rower nauczyciela. |
| Die Farbe der Blumen gefällt mir. | Podoba mi się kolor kwiatów. |
| Der Titel des Buches ist sehr lang. | Tytuł książki jest bardzo długi. |
| Annas Schwester wohnt in Berlin. | Siostra Anny mieszka w Berlinie. |
| Trotz des schlechten Wetters gehen wir spazieren. | Mimo złej pogody idziemy na spacer. |
| Während der Pause trinke ich einen Kaffee. | Podczas przerwy piję kawę. |
| Das Auto vom Nachbarn ist neu. (Umgangssprache) | Samochód sąsiada jest nowy. (potocznie) |
| Am Ende des langen Tages waren alle müde. | Pod koniec długiego dnia wszyscy byli zmęczeni. |
Typowe błędy
- das Auto der Mannes -> das Auto des Mannes — przedimek dopełniacza rodzaju męskiego/nijakiego to des, nie der (der jest dla żeńskiego/liczby mnogiej).
- des Mann -> des Mannes — rzeczowniki rodzaju męskiego/nijakiego potrzebują dodanej końcówki -s/-es w dopełniaczu.
- der Hund die Frau -> der Hund der Frau — przedimek dopełniacza rodzaju żeńskiego to der, a w mowie działa też von + Dativ (von der Frau).
- des guter Mannes -> des guten Mannes — końcówka przymiotnika w dopełniaczu to zawsze -en.
- Anna’s Buch -> Annas Buch — niemiecki nie stawia apostrofu przed dzierżawczym -s.
Wskazówki
- Zapytaj Wessen? (czyj?), żeby znaleźć dopełniacz: „Wessen Auto?” -> „Das Auto des Mannes.”
- Sposób na zapamiętanie przedimków: r.m./r.n. -> des, r.ż./lm. -> der. Tylko des wymusza dodatkową końcówkę rzeczownika.
- Gdy w mowie masz wątpliwości, przejdź na von + Dativ (vom Mann, von der Frau) — to poprawne i naturalne; czysty dopełniacz zostaw na pismo.
- Nazwy własne: nazwa przed rzeczownikiem, dodaj -s, nigdy apostrofu (Peters Auto).