中性名詞の格変化と不変化の外来語

A2 Κλίση των ουδέτερων ουσιαστικών και τα άκλιτα δάνεια 30 / 66

要点

  • 中性名詞は格変化がもっとも簡単な性です。主格・対格・呼格が単数でも複数でも同じ形になるからです。別の形になるのは属格だけです。
  • 日常的な4つのクラスがあります:-ο(το βιβλίο)、-ι(το παιδί, το σπίτι)、-μα(το μάθημα)、そして中性の -ος(το λάθος)です。
  • -ι で終わる名詞は、属格を -ιού/-ιών の形で作ります:του παιδιού, των σπιτιών。
  • -μα で終わる名詞は、単数の主格・対格・呼格を除くすべての格で -ματ- という部分が伸びます:το μάθημα、しかしτου μαθήματος, τα μαθήματα, των μαθημάτων。-σιμο で終わる動詞由来の名詞も同じように振る舞います:το γράψιμο, του γραψίματος。
  • 中性の -ος は男性名詞ではありません:το λάθος, του λάθους, τα λάθη, των λαθών。
  • το γκαράζ, το ασανσέρ, το ταξί, το μπαρ, το πάρτι のような外来語はまったく変化しません — 冠詞だけが格と数を示します:τα ταξί。

規則

ギリシャ語の名詞は冠詞とセットで覚えます。中性名詞の場合、その冠詞は単数で το、複数で τα です。この組み合わせだけでかなりの部分がわかります。中性の主格・対格・呼格は同じ語形なので、数ごとに覚える語形は普通の形と属格の2つだけです。

どの属格になるかは、辞書形の語尾によって決まります。

-ο。 もっとも多い中性のタイプです。単数の属格は -ου、複数は -α/-ων になります:το βιβλίο、του βιβλίου、τα βιβλία、των βιβλίων。何かを挿入するのではなく、語尾だけを入れ替えます。語末から3番目の音節にアクセントがある(多くは文語由来の)語の一群は、-ου と -ων という語尾がアクセントを語末から2番目の音節に引き寄せるため、両方の属格でアクセントが1つ右にずれます:το αυτοκίνητο → του αυτοκινήτου、των αυτοκινήτων。これはτο πρόσωπο → του προσώπου、των προσώπωνとまったく同じ現象です。これはこの語群だけの性質であって、三音節法則そのものによるものではありません(三音節法則なら του αυτοκίνητου も許されるはずです)。まったく同じ語形の日常語は、το σύννεφο → του σύννεφου、τα σύννεφα、των σύννεφωνのようにアクセントをもとの位置のまま保ちます。どちらの群に属するかは単語ごとに覚えるしかありません — αυτοκίνητο はずれ、σύννεφο はずれません。ごく小さな第三のグループだけが、το βούτυρο → του βούτυρου/του βουτύρουのように実際に両方の属格を持ちます。

-ι。 ここでは語尾 -ι が、一音として発音される音節に置き換わります:単数属格では -ιού、語末にアクセントがある語の複数では -ιά/-ιών、それより前にアクセントがある語の複数では -ια/-ιώνです。したがって το παιδί → του παιδιού、τα παιδιά、των παιδιώνですが、το σπίτι → του σπιτιού、τα σπίτια、των σπιτιώνとなります。σπίτι の非対称に注目してください:複数主格はもとのアクセントを保つ(τα σπίτια)のに対し、両方の属格ではアクセントが語尾に引き寄せられます(σπιτιού、σπιτιών)。

-μα。 これらの名詞(そのほとんどは抽象名詞か動作の結果を表す名詞)は、単数の主格・対格・呼格以外でだけ現れる、より長い語幹を持ちます。語幹は、その語から -α を取り除き -ατ- を加えたものです:μάθημ- → μαθήματ-。それ以外のすべての格はこの語幹の上に作られます:του μαθήματος、τα μαθήματα、των μαθημάτων。語末から3番目の音節にアクセントがある μάθημα のような語では、2つの異なる理由からアクセントが2回前に動きます。単数属格では、余分な音節が加わることでアクセントが語末から3番目より後ろになってしまうため(μάθημα → μαθήματος)、複数属格ではさらに語尾 -ων がもう1つ分アクセントを引き寄せ、-μά- の上に落ちます(τωνμαθημάτων)。語末から2番目の音節にアクセントがある短い語 — το γράμμα、το χρώμα、το αίμα、το βήμα — は単数属格では動く先がなく(του γράμματος、του χρώματος)、複数属格でだけずれます(των γραμμάτων、των χρωμάτων)。

-σιμο。 動詞から作られた名詞 — το γράψιμο「書くこと、筆跡」、το ντύσιμο「着替えること」、το πλύσιμο「洗うこと」 — は見た目は-ο型の語ですが、格変化は -ματ- を伴う-μα型の語と同じです:του γραψίματος、τα γραψίματα、των γραψιμάτων。

中性の -ος。 小さいながらも非常に頻度の高いグループです:το λάθος、το μέρος、το δάσος、το μέγεθος、το ύψος。語尾は男性名詞と同じ -ος ですが、これらは中性であり、語尾変化はまったく異なります。単数属格は -ους、複数は -η、複数属格は語尾にアクセントを置く -ών になります。したがって το λάθος、του λάθους、τα λάθη、των λαθώνとなります。2音節の語はもとのアクセントの位置を保ちますが(λάθος、μέρος、δάσος、ύψος)、語末から3番目の音節にアクセントがある長めの語は、他の語と同様にアクセントを前に動かします:το μέγεθος → του μεγέθους、τα μεγέθη。

不変化の外来語。 フランス語、英語、イタリア語から取り入れられ、ギリシャ語のどの型にも当てはまらない語は、まったく語形変化しません:το γκαράζ、το ασανσέρ、το ταξί、το μπαρ、το πάρτι、το σινεμά、το μετρό。これらは初めから中性として扱われ、変化するのは冠詞と形容詞だけです:το κίτρινο ταξί → τα κίτρινα ταξί。落とし穴は το ταξί です。το παιδί とまったく同じ -ί で終わりますが、これは外来語なので、複数形は τα ταξί であり、*τα ταξιά にはなりません。

不規則な中性名詞(το γάλα、το κρέας、το φως、το γεγονός)と文語のクラスは、この先で扱います。

語形と文型

-ο 型の中性名詞:το βιβλίο

ΠτώσηΕνικόςΠληθυντικός
Ονομαστικήτο βιβλίοτα βιβλία
Γενικήτου βιβλίουτων βιβλίων
Αιτιατικήτο βιβλίοτα βιβλία
Κλητικήβιβλίοβιβλία

-ο 型の中性名詞(アクセント移動あり):το αυτοκίνητο

ΠτώσηΕνικόςΠληθυντικός
Ονομαστικήτο αυτοκίνητοτα αυτοκίνητα
Γενικήτου αυτοκινήτουτων αυτοκινήτων
Αιτιατικήτο αυτοκίνητοτα αυτοκίνητα
Κλητικήαυτοκίνητοαυτοκίνητα

-ι 型の中性名詞、語尾にアクセント:το παιδί

ΠτώσηΕνικόςΠληθυντικός
Ονομαστικήτο παιδίτα παιδιά
Γενικήτου παιδιούτων παιδιών
Αιτιατικήτο παιδίτα παιδιά
Κλητικήπαιδίπαιδιά

-ι 型の中性名詞、それより前にアクセント:το σπίτι

ΠτώσηΕνικόςΠληθυντικός
Ονομαστικήτο σπίτιτα σπίτια
Γενικήτου σπιτιούτων σπιτιών
Αιτιατικήτο σπίτιτα σπίτια
Κλητικήσπίτισπίτια

同じパターン:το τραπέζι、του τραπεζιού、τα τραπέζια、των τραπεζιών・το κλειδί、του κλειδιού、τα κλειδιά、των κλειδιών。

-μα 型の中性名詞:το μάθημα

ΠτώσηΕνικόςΠληθυντικός
Ονομαστικήτο μάθηματα μαθήματα
Γενικήτου μαθήματοςτων μαθημάτων
Αιτιατικήτο μάθηματα μαθήματα
Κλητικήμάθημαμαθήματα
Λεξικό (ονομ. ενικού)Γενική ενικούΟνομ. πληθυντικούΓενική πληθυντικού
το όνοματου ονόματοςτα ονόματατων ονομάτων
το πρόβληματου προβλήματοςτα προβλήματατων προβλημάτων
το γράμματου γράμματοςτα γράμματατων γραμμάτων
το χρώματου χρώματοςτα χρώματατων χρωμάτων

-σιμο 型の動詞由来の中性名詞:το γράψιμο

ΠτώσηΕνικόςΠληθυντικός
Ονομαστικήτο γράψιμοτα γραψίματα
Γενικήτου γραψίματοςτων γραψιμάτων
Αιτιατικήτο γράψιμοτα γραψίματα
Κλητικήγράψιμογραψίματα

同じパターン:το ντύσιμο、του ντυσίματος、τα ντυσίματα・το πλύσιμο、του πλυσίματος、τα πλυσίματα。

-ος 型の中性名詞:το λάθος

ΠτώσηΕνικόςΠληθυντικός
Ονομαστικήτο λάθοςτα λάθη
Γενικήτου λάθουςτων λαθών
Αιτιατικήτο λάθοςτα λάθη
Κλητικήλάθοςλάθη
Λεξικό (ονομ. ενικού)Γενική ενικούΟνομ. πληθυντικούΓενική πληθυντικού
το μέροςτου μέρουςτα μέρητων μερών
το δάσοςτου δάσουςτα δάσητων δασών
το ύψοςτου ύψουςτα ύψητων υψών
το μέγεθοςτου μεγέθουςτα μεγέθητων μεγεθών

不変化の外来語:το ταξί

ΠτώσηΕνικόςΠληθυντικός
Ονομαστικήτο ταξίτα ταξί
Γενικήτου ταξίτων ταξί
Αιτιατικήτο ταξίτα ταξί
Κλητικήταξίταξί

この種の外来語はすべて同じです — 動くのは冠詞だけです:

ΕνικόςΠληθυντικός
το γκαράζτα γκαράζ
το ασανσέρτα ασανσέρ
το μπαρτα μπαρ
το πάρτιτα πάρτι
το μετρότα μετρό

語尾のまとめ

ΤύποςΟνομ./αιτ. ενικούΓενική ενικούΟνομ./αιτ. πληθυντικούΓενική πληθυντικού
-ο-ο-ου-α-ων
-ι-ι-ιού-ια / -ιά-ιών
-μα-μα-ματος-ματα-μάτων
-σιμο-σιμο-σίματος-σίματα-σιμάτων
-ος-ος-ους-η-ών
άκλιτα(変化なし)(変化なし)(変化なし)(変化なし)

例文

Ελληνικά日本語
Το βιβλίο είναι πάνω στο τραπέζι.本はテーブルの上にあります。
Τα παιδιά περιμένουν το λεωφορείο.子どもたちはバスを待っています。
Ο κήπος του σπιτιού είναι πολύ μεγάλος.家の庭はとても広いです。
Τα παράθυρα των σπιτιών βλέπουν στη θάλασσα.家々の窓は海に面しています。
Το μάθημά μας αρχίζει στις εννιά.私たちの授業は9時に始まります。
Δεν θυμάμαι το όνομα του ξενοδοχείου.ホテルの名前を思い出せません。
Η λύση των προβλημάτων δεν είναι εύκολη.問題の解決は簡単ではありません。
Ο δάσκαλος διορθώνει τα λάθη μας.先生は私たちの間違いを直します。
Στην άκρη του δάσους υπάρχει ένα μικρό ποτάμι.森の端に小さな川があります。
Το γράψιμό σου είναι πολύ καθαρό.あなたの筆跡はとても読みやすいです。
Άφησα το αυτοκίνητό μου στο γκαράζ.私は車をガレージに置いてきました。
Στην Αθήνα τα ταξί είναι κίτρινα.アテネではタクシーが黄色です。

よくある間違い

  • τα λάθοι -> τα λάθη — -ος で終わる名詞は自動的に男性名詞になるわけではありません。中性の -ος は複数形が --η、複数属格が --ών になります(των λαθώνであって、*των λάθων ではありません)。
  • του λάθου -> του λάθους — 中性 -ος の単数属格は -ους であり、男性名詞の --ου にはなりません。
  • του μάθηματος -> του μαθήματος — -τος を加えると語が1音節長くなるため、アクセントは最後の3音節に収まるように前へ動かなければなりません。
  • των μαθήματων -> των μαθημάτων — 複数属格では語尾 -ων が、単数属格より1音節さらに右へアクセントを引き寄せるため、-μά- の上に落ちます。
  • τα ταξιά -> τα ταξί — ταξί は παιδί と同じ形に見えますが不変化の外来語です。固有のギリシャ語である το παιδί → τα παιδιά と比べてみてください。
  • στα γκαράζια -> στα γκαράζ — 外来語にはギリシャ語の語尾がいっさい付かず、冠詞 τα だけが複数を示します。
  • του παιδίου -> του παιδιού — -ι で終わる名詞は属格を -ιού、複数を -ιών の形で作ります。
  • τα σπιτιά -> τα σπίτια — σπίτι は主格・対格の複数ではもとのアクセントを保ち、アクセントが語尾に移るのは属格(σπιτιού、σπιτιών)だけです。
  • το μάθημα μας -> το μάθημά μας — 語末から3番目の音節にアクセントがある語は、後ろに弱形代名詞が続くと第二アクセントを取ります。

ヒント

  • すべての中性名詞は 普通の形+属格 のペアとして、単数と複数の両方を覚えます(το σπίτι-του σπιτιού・τα σπίτια-των σπιτιών)。主格・対格・呼格が一致するため、この4つの形が格変化のすべてです。
  • 語尾を手がかりにした判断の流れはこうです:-μα と -σιμο → -ματ- を挿入、-ος → -ους/-η/-ών、-ι → -ιού/-ιών、-ο → -ου/-α/-ων。
  • 属格を作るときは、書く前に必ずアクセントを確認してください:μάθημα → μαθήματος → μαθημάτων、αυτοκίνητο → αυτοκινήτου。三音節法則とアクセント移動を参照してください。
  • 語が外国語らしく聞こえる、子音で終わる(γκαράζ、ασανσέρ、μπαρ)、あるいはアクセントのある母音で終わる(μετρό、σινεμά)場合は、中性の不変化名詞として扱い、文法上のはたらきはすべて冠詞に任せてください。
  • 不変化名詞のまわりでも形容詞は変化します:ένα μεγάλο πάρτι → δύο μεγάλα πάρτι。
  • -ιών、-μάτων、-ών のような中性の複数属格は話し言葉でもよく使われます(των παιδιών、των μαθημάτων、των λαθών)。一部の女性名詞の複数属格のように避ける必要はありません。
  • το πρόβλημα、το σύστημα、το πρόγραμμα とその --μα 型の仲間はすべて同じ変化パターンです — μάθημα を1つ覚えれば、何百もの単語が使えるようになります。