יחסת דאטיב
A2 Dativ 20 / 52
בקצרה
הדאטיב הוא יחסת המושא העקיף — מקבל הפעולה או הנהנה ממנה. שואלים Wem? (“למי?”): Ich gebe dem Mann das Buch = אני נותן את הספר לאיש. הוא בא גם אחרי פעלים מסוימים (helfen, danken, gefallen…) ואחרי מילות יחס רבות.
הכלל
במשפט כמו Ich gebe dem Mann das Buch יש שני מושאים:
- das Buch (אקוזטיב) — הדבר שנותנים, המושא הישיר (Was? / Wen?)
- dem Mann (דאטיב) — האדם שמקבל אותו, המושא העקיף (Wem?)
רק התוויות (וגם -n בסוף שמות עצם ברבים) משתנות; שם העצם עצמו נשאר בדרך כלל זהה.
| מין | נומינטיב | דאטיב | דוגמה |
|---|---|---|---|
| זכר (der) | der Mann | dem Mann | Ich danke dem Mann. |
| סתמי (das) | das Kind | dem Kind | Das gehört dem Kind. |
| נקבה (die) | die Frau | der Frau | Ich helfe der Frau. |
| רבים (die) | die Kinder | den Kindern | Ich spiele mit den Kindern. |
שימו לב לשני השינויים הנוספים ברבים: התווית הופכת ל-den וגם שם העצם מוסיף -n (mit den Kindern, mit den Freunden). שמות עצם שהרבים שלהם כבר מסתיימים ב--n או ב--s אינם מוסיפים -n נוסף (mit den Frauen, mit den Autos).
פעלים עם דאטיב. חלק מהפעלים פשוט מקבלים מושא בדאטיב (בדרך כלל בלי אקוזטיב). האדם נמצא בדאטיב:
Ich helfe dir. — אני עוזר לך. Das Buch gehört meinem Bruder. — הספר שייך לאחי.
נפוצים: helfen, danken, antworten, folgen, gratulieren, passen, gehören, gefallen, schmecken.
התבנית “למצוא חן / להשתייך”. עם gefallen, schmecken, gehören, הנושא באנגלית הופך לדאטיב הגרמני, והנושא הגרמני הוא החפץ:
Das Essen schmeckt mir. = מילולית: “The food tastes to me” -> אני אוהב את האוכל. > Berlin gefällt uns. = “Berlin pleases us” -> אנחנו אוהבים את ברלין.
צורות ותבניות
דאטיב של תוויות ומילים מסוג ein:
| זכר | סתמי | נקבה | רבים | |
|---|---|---|---|---|
| תווית היידוע (der) | dem | dem | der | den (+ שם עצם -n) |
| תווית לא מיודעת (ein) | einem | einem | einer | - |
| תווית שוללת (kein) | keinem | keinem | keiner | keinen |
| תווית שייכות (mein) | meinem | meinem | meiner | meinen |
טריק לזכירה עבור תווית היידוע: dem - dem - der - den. הסיומות -em / -er / -en חוזרות על כל מילים מסוג ein (einem, einer, keinen, meinem…).
סדר המילים: כששני המושאים הם שמות עצם מלאים, הדאטיב בא ראשון: Ich gebe dem Kind den Ball. (ראו כינויי גוף לסדר עם כינויים.)
דוגמאות
| Deutsch | עברית |
|---|---|
| Ich schenke meiner Mutter Blumen. | אני נותן לאמא שלי פרחים. |
| Dem Kind ist kalt. | לילד קר. |
| Kannst du mir bitte helfen? | אתה יכול לעזור לי, בבקשה? |
| Das Auto gehört meinem Bruder. | המכונית שייכת לאחי. |
| Der Film hat uns gut gefallen. | הסרט מצא חן בעינינו. |
| Den Kindern schmeckt die Suppe nicht. | המרק לא מוצא חן בעיני הילדים. |
| Ich danke dir für deine Hilfe. | אני מודה לך על העזרה. |
| Wir gratulieren euch zur Hochzeit. | אנחנו מברכים אתכם לרגל החתונה. |
טעויות נפוצות
- Ich helfe
dich-> Ich helfe dir — helfen דורש דאטיב, לא אקוזטיב. - mit
den Kinder-> mit den Kindern — דאטיב ברבים מוסיף -n לשם העצם. - Ich danke
den Mann-> dem Mann — דאטיב בזכר הוא dem, לא den (den הוא רבים/אקוזטיב). - Ich mag das Essen כשהכוונה היא “טעים” -> יש לומר Das Essen schmeckt mir — עם schmecken/gefallen האדם הוא בדאטיב והדבר הוא הנושא.
- Das gefällt
mich-> Das gefällt mir — gefallen דורש אדם בדאטיב.
טיפים
- כדי למצוא את הדאטיב יש לשאול תמיד Wem?; לאקוזטיב שואלים Wen/Was?.
- יש ללמוד פעלים עם דאטיב כרשימה קבועה — לשנן כמקהלה: “helfen, danken, gefallen, gehören, antworten, folgen, passen, gratulieren, schmecken”.
- עבור gefallen / schmecken / gehören, כדאי לתרגם בראש כ”מוצא חן ל- / טעים ל- / שייך ל-” — ואז ברור מי האדם בדאטיב.
- הסיומות מתחרזות: dem - dem - der - den עבור der/das/die/die(רבים); אותן -em/-er/-en חוזרות גם ב-ein, kein, mein.