Με λίγα λόγια

Ένα αντωνυμιακό ρήμα φέρει μια επιπλέον αυτοπαθή αντωνυμία που συμφωνεί με το υποκείμενο: je me lave, tu te laves. Ο βασικός κανόνας: η αντωνυμία μπαίνει ακριβώς πριν από το ρήμα και αλλάζει ανάλογα με το υποκείμενο, όπως ακριβώς και η κατάληξη.

Ο κανόνας

Πολλά καθημερινά γαλλικά ρήματα — ιδίως όσα αφορούν την καθημερινή ρουτίνα — έχουν ενσωματωμένη αντωνυμία. Στο λεξικό εμφανίζονται με se μπροστά: se laver (να πλένεται κανείς), se lever (να σηκώνεται κανείς). Αυτό το se είναι ο τύπος απαρεμφάτου της αυτοπαθούς αντωνυμίας· σε μια πραγματική πρόταση το αντικαθιστάτε με την αντωνυμία που ταιριάζει στο υποκείμενο.

Οι έξι αυτοπαθείς αντωνυμίες:

• Τα me, te, se συντέμνονται σε m’, t’, s’ πριν από φωνήεν ή άφωνο h: je m’appelle, elle s’habille.
• Η αντωνυμία μπαίνει πάντα ακριβώς πριν από το ρήμα σε προσωπικό τύπο: nous nous levons.
• Το ίδιο το ρήμα κλίνεται κανονικά — το se laver είναι ένα κανονικό ρήμα σε -er, οπότε μόνο η αντωνυμία είναι το «επιπλέον».

Αυτοπαθής σημασία — η ενέργεια επιστρέφει στο υποκείμενο. Το υποκείμενο κάνει την ενέργεια στον εαυτό του: je me lave = Πλένω τον εαυτό μου. Συγκρίνετε με το μη αυτοπαθές je lave la voiture (πλένω το αυτοκίνητο — η ενέργεια πηγαίνει σε κάτι άλλο).

Δεν είναι κάθε αντωνυμιακό ρήμα αυτοπαθές. Πολλά ρήματα απλώς έχουν ενσωματωμένο το se και δεν περιέχουν καθόλου την έννοια «τον εαυτό του», ενώ το υποκείμενό τους είναι συχνά πράγμα και όχι πρόσωπο: Le magasin se trouve derrière la gare. («βρίσκεται»), Le train s’arrête ici. («σταματάει»), Le film se termine tard. («τελειώνει»). Εδώ το se είναι μέρος του ρήματος, όχι λέξη που μεταφράζεται ξεχωριστά.

Ρήματα καθημερινής ρουτίνας

Αυτά τα αντωνυμιακά ρήματα είναι η ραχοκοκαλιά της περιγραφής μιας τυπικής ημέρας:

• se lever (να σηκώνεται κανείς): Je me lève à sept heures.
• se coucher (να πλαγιάζει κανείς): Ils se couchent tard.
• s’appeler (να ονομάζεται κανείς): Elle s’appelle Camille.
• se laver (να πλένεται κανείς): Nous nous lavons le matin.
• Επίσης συχνά: se réveiller (να ξυπνάει κανείς), s’habiller (να ντύνεται κανείς), se doucher (να κάνει ντους κανείς), se dépêcher (να βιάζεται κανείς), se reposer (να ξεκουράζεται κανείς).

Προσέξτε την ορθογραφική αλλαγή στα s’appeler και se lever: μερικά από αυτά τα ρήματα διπλασιάζουν ένα σύμφωνο ή προσθέτουν βαρεία στους τύπους της «μπότας» (je m’appelle, je me lève) — δείτε τον πίνακα παρακάτω.

Αλληλοπαθής χρήση

Με πληθυντικό υποκείμενο (nous, vous, ils, elles), ένα αντωνυμιακό ρήμα μπορεί να σημαίνει ότι τα πρόσωπα κάνουν την ενέργεια το ένα στο άλλο:

• Nous nous parlons tous les jours. — Μιλάμε ο ένας στον άλλον κάθε μέρα.
• Ils se regardent. — Κοιτάζονται ο ένας τον άλλον.
• Vous vous aimez. — Αγαπιέστε ο ένας τον άλλον.

Με αυτά τα ρήματα, τα συμφραζόμενα δείχνουν αν η σημασία είναι αυτοπαθής (στον εαυτό του) ή αλληλοπαθής (ο ένας στον άλλον). Αν χρειάζεται, τα γαλλικά προσθέτουν το l’un l’autre για να επιβάλουν την αλληλοπαθή ανάγνωση: ils s’aident l’un l’autre.

Άρνηση

Στην άρνηση, το ne μπαίνει πριν από την αντωνυμία και το pas μετά το ρήμα — η αντωνυμία παραμένει κολλημένη στο ρήμα:

• Je ne me lève pas tôt. — Δεν σηκώνομαι νωρίς.
• Elle ne s’appelle pas Marie. — Δεν την λένε Marie.

Ο σύνθετος παρελθοντικός χρόνος αυτών των ρημάτων (με être και συμφωνία) εξετάζεται αργότερα — βλ. Ο σύνθετος παρελθοντικός χρόνος με être (και συμφωνία).

Τύποι και δομές

se laver (κανονικό μοτίβο -er):

Το s’appeler (διπλασιάζει το l) και το se lever (προσθέτει è):

Σημειώστε ότι τα nous και vous κρατούν το απλό θέμα (appelons, levons) — ο διπλασιασμός και η προφορά με βαρεία εμφανίζονται μόνο στους άλλους τέσσερις τύπους.

Παραδείγματα

Συχνά λάθη

• Je appelle Thomas -> Je m’appelle Thomas — η αυτοπαθής αντωνυμία δεν είναι προαιρετική· χωρίς αυτήν το ρήμα σημαίνει «καλώ (κάποιον)».
• Je me lave les mains όπως λέγεται Je lave mes mains -> Je me lave les mains — τα γαλλικά χρησιμοποιούν την αυτοπαθή αντωνυμία + οριστικό άρθρο, όχι κτητικό, για μέρη του σώματος.
• Nous nous levons γραμμένο nous levons -> nous nous levons — η αντωνυμία nous μοιάζει επαναλαμβανόμενη, αλλά τη χρειάζεστε πράγματι δύο φορές (υποκείμενο + αυτοπαθής).
• Elle se appelle -> Elle s’appelle — το se πρέπει να εκθλίβεται σε s’ πριν από φωνήεν.
• Je me lève pas (προσοχή) -> Je ne me lève pas — στην άρνηση, το ne μπαίνει πριν από την αντωνυμία, όχι μόνο πριν από το ρήμα.
• Je me appelle -> Je m’appelle — το me εκθλίβεται σε m’ πριν από φωνήεν.

Συμβουλές

• Μάθετε κάθε ρήμα μαζί με το se του: απομνημονεύστε το «se lever», ποτέ μόνο το «lever».
• Ταιριάξτε την αντωνυμία με το υποκείμενο, μετά κλίνετε το ρήμα κανονικά — δύο ξεχωριστά βήματα.
• Εκθλίψτε τα me, te, se σε m’, t’, s’ πριν από φωνήεν ή άφωνο h: je m’habille, tu t’appelles.
• Για την καθημερινή ρουτίνα, βάλτε τα σε σειρά: je me réveille, je me lève, je me lave, je m’habille.
• Με πληθυντικό υποκείμενο, ρωτήστε «στον εαυτό του» ή «ο ένας στον άλλον;» — αν το ρήμα επιτρέπει και τις δύο αναγνώσεις, τα συμφραζόμενα αποφασίζουν.
• Προσέξτε τα ρήματα με αλλαγή θέματος: τα je me lève και je m’appelle αλλάζουν σε κάθε τύπο εκτός από τα nous και vous.