被动语态
B2 Strona bierna 48 / 52
概要
被动语态把动作的承受者变成主语:由助动词——być(“是”)或 zostać(“变成/被……”)——加上 被动分词(imiesłów przymiotnikowy bierny)构成。分词的用法像形容词一样,在性、数和阳性人称与否上都与主语保持一致。选用哪个助动词决定了意思:zostać 表示一次已完成的事件,而 być 描述一个正在进行的过程或已形成的状态。施事者如果要说出来,就放在介词 przez 后面加宾格。
规则
在主动句里,主语是动作的发出者:Autor napisał list(作者写了这封信)。在 被动句 里,宾语变成了主语,施事者则移到句子后面、放在 przez 后面:List został napisany przez autora(这封信是作者写的)。
只有 及物动词(带宾格直接宾语的动词)才能构成被动语态。
被动分词(imiesłów bierny)
被动分词是在动词词干上加三种词尾之一构成的,然后再加上形容词词尾。选用哪个词尾取决于动词本身:
- -ny/-any——大多数以 -ać 结尾的动词,以及许多以 -eć 结尾的动词:pisać -> pisany,czytać -> czytany,widzieć -> widziany,dać -> dany,zbudować -> zbudowany。
- -ony——以 -ić/-yć 结尾以及以 -ść/-źć 结尾的动词,通常伴随 辅音软化:robić -> robiony,kupić -> kupiony,prosić -> proszony(ś -> sz),nosić -> noszony,płacić -> płacony(ć -> c),przynieść -> przyniesiony,znaleźć -> znaleziony。
- -ty——以 -ąć/-nąć 结尾的动词、词干很短的单音节 -ć 动词,以及以 -uć/-rzeć 结尾的动词:zamknąć -> zamknięty,wziąć -> wzięty,myć -> myty,zabić -> zabity,pić -> pity。也有个别不规则的:otworzyć -> otwarty。
być 与 zostać——体的选择
这是波兰语被动语态的核心。
- zostać + 完成体分词 = 一次已完成的、动态的事件(“被做了”)。Drzwi zostały otwarte.(门被打开了——这件事发生了。)zostać 是完成体,所以 没有现在时——只有过去时(został)和将来时(zostanie)。
- być + 未完成体分词 = 一个 正在进行或反复发生的过程。List jest pisany.(信正在被写。)Ulice są sprzątane co rano.(街道每天早上都会被打扫。)
- być + 完成体分词 = 已形成的状态(“处于……的状态”)。Drzwi są otwarte.(门是开着的——这是一种状态,而不是“打开”这个动作。)
直接对比一下这两种情况:
- Sklep został zamknięty o ósmej. = 关门这件事发生在八点。(zostać,事件)
- Sklep jest zamknięty. = 商店(现在)是关着的。(być,状态)
施事者:przez + 宾格
施事者由支配 宾格 的 przez 引出:dom został zbudowany przez robotników(这栋房子是工人们建的——robotników 用宾格)。当施事者未知或不重要时,常常直接省略:Samochód został skradziony.(这辆车被偷了。)
分词的性数配合
因为分词具有形容词的性质,它要在 性和数 上与主语保持一致,复数时还分为 阳性人称(男性或男女混合)和 非阳性人称 两种形式——阳性人称词尾会带有典型的软化:-ny -> -ni,-ty -> -ci,-ony -> -eni。
- Student został zaproszony.(这名学生被邀请了——阳性单数)
- Studentka została zaproszona.(阴性单数)
- Studenci zostali zaproszeni.(阳性人称复数——注意 zaproszeni。)
- Studentki zostały zaproszone.(非阳性人称复数)
形式与结构
构成分词(三种词尾类型):
| 动词原形 | 类型 | 分词(阳性单数) | 中文 |
|---|---|---|---|
| napisać | -ny | napisany | 写的 |
| przeczytać | -ny | przeczytany | 读的 |
| zrobić | -ony | zrobiony | 做的/制作的 |
| kupić | -ony | kupiony | 买的 |
| zaprosić | -ony | zaproszony (ś -> sz) | 邀请的 |
| zamknąć | -ty | zamknięty | 关闭的 |
| wziąć | -ty | wzięty | 拿的 |
| otworzyć | -ty(不规则) | otwarty | 打开的 |
分词的性数配合(动词 zaprosić -> zaproszony):
| 主语 | 形式 | 中文 |
|---|---|---|
| on(阳性单数) | zaproszony | 邀请的 |
| ona(阴性单数) | zaproszona | 邀请的 |
| ono(中性单数) | zaproszone | 邀请的 |
| oni(阳性人称复数) | zaproszeni | 邀请的 |
| one(非阳性人称复数) | zaproszone | 邀请的 |
被动语态在各时态中的变化(主语 list =“信”,阳性无生名词):
| 助动词/意思 | 时态 | 被动形式 | 中文 |
|---|---|---|---|
| zostać(事件) | 过去时 | list został napisany | 信被写了 |
| zostać(事件) | 将来时 | list zostanie napisany | 信将被写 |
| być(过程) | 现在时 | list jest pisany | 信正在被写 |
| być(过程) | 过去时 | list był pisany | 信当时正在被写 |
| być(过程) | 将来时 | list będzie pisany | 信将被写 |
| być(状态) | 现在时 | list jest napisany | 信(已经)写好了 |
| być(状态) | 过去时 | list był napisany | 信(当时已经)写好了 |
zostać 的变位(它没有现在时——完成体):
| 人称/主语 | 过去时 | 将来时 |
|---|---|---|
| on / list | został | zostanie |
| ona | została | zostanie |
| ono | zostało | zostanie |
| oni(阳性人称) | zostali | zostaną |
| one(非阳性人称) | zostały | zostaną |
例句
| Polski | 中文 |
|---|---|
| Ten most został zbudowany w XIX wieku. | 这座桥建于 19 世纪。 |
| Powieść została napisana przez słynnego autora. | 这部小说是一位著名作家写的。 |
| Okna są myte co tydzień. | 窗户每周都会被清洗。 |
| Decyzja zostanie podjęta jutro. | 决定将在明天做出。 |
| Złodzieje zostali aresztowani przez policję. | 小偷被警察逮捕了。 |
| Drzwi są zamknięte, nie możemy wejść. | 门是关着的,我们进不去。 |
| Listy były wysyłane codziennie. | 信件当时每天都在被寄出。 |
| Ten obraz jest znany na całym świecie. | 这幅画在全世界都很有名。 |
| Studentki zostały zaproszone na konferencję. | 这些女学生被邀请参加了会议。 |
| Samochód został skradziony wczoraj w nocy. | 这辆车昨晚被偷了。 |
常见错误
- List został napisana -> List został napisany——分词必须与 list(阳性)保持一致,不能仍用阴性形式。
- Studenci zostali zaproszone -> Studenci zostali zaproszeni——阳性人称复数主语需要用阳性人称词尾 -eni。
- Dom został zbudowany przez robotnicy -> przez robotników——przez 支配宾格,所以要用 robotników,而不是主格。
- Drzwi zostały otwarte teraz(当作状态用)-> Drzwi są otwarte——表示现在的状态要用 być;zostać 表示事件本身,没有现在时。
- List jest napisany 想表达“正在被写” -> List jest pisany——表示过程需要未完成体分词 pisany;napisany 表达的是已完成的状态。
- Książka była pisana przez autora 想表达一次性已完成的动作 -> Książka została napisana przez autora——一次已完成的事件要用 zostać + 完成体分词。
学习提示
- 先问自己:是事件还是状态? 只发生一次的事件 -> zostać;正在进行的过程或已形成的状态 -> być。
- 时态体现在 助动词 上:是 jest/był/będzie,还是 został/zostanie?分词只负责性数配合。
- 像形容词一样(见第 11 课)让分词与主语保持一致——注意 阳性人称 复数:aresztowani、pobici、zaproszeni。
- 记住 zostać 是 完成体,所以它永远不会有现在时。要表达“现在正在被做”,用 być + 未完成体分词。
- przez 后面的施事者永远用 宾格,哪怕看上去像该用工具格——工具格是用于 być + 名词(见第 10 课),不是用来表示被动句的施事者的。
- 波兰语和许多语言一样,当施事者是泛指的人时(见第 49 课),常常更喜欢用 się 构成的无人称句或 -no/-to 形式:Zbudowano most,而不是完整的分词被动句。