连词
B1 Spójniki 42 / 52
概要
连词(spójnik)是连接两个分句或两个短语的词。你在第 14 课已经学过五个最常用的并列连词;这节课要把 B1 阶段更完整的一套连词收进来,更重要的是构成复合句的从属连词——比如英语里的“that”“because”“so that”“if”“when”“although”这些词。波兰语这节课的重点是 żeby/aby/by 这一家子,它们会把人称词尾粘到自己身上,并且要求动词用一种特殊形式。把这个模式和逗号规则掌握好,你的句子就能从 A2 一跃跳到扎实的 B1。
规则
波兰语的连词分成两大类。
并列连词(spójniki współrzędne)连接两个地位相同的分句——每个分句都能独立成句。它们从不变形。这是第 14 课的内容(i、a、ale、lub、więc),这节课再加上更书面或更精确的几个(oraz、lecz、albo、czy、natomiast、jednak、dlatego、zatem)。
从属连词(spójniki podrzędne)把一个从句接到主句上;从句不能独立成句。在波兰语里,从句前面几乎总是要加逗号——这是硬性规则,不是文体上的选择。
- Wiem, że masz rację. = 我知道你是对的。
- Zostaję w domu, bo pada. = 因为下雨,我就待在家里。
że 对比 żeby——波兰语里“that”对应两个不同的词
这是最容易绊倒学习者的一个区分。
- że = “that”,用来陈述一个事实——用在表示说、想、知道、感觉的动词后面。
- Myślę, że to jest dobry pomysł. = 我觉得这是个好主意。
- żeby(= aby,更正式)= “so that/in order to/that”,用在表示希望、想要、请求、告诉、命令的动词后面,或者用来表达目的。
- Chcę, żeby on został. = 我希望他留下来。(字面意思接近“我希望他留下来”这件事)
经验法则:如果英语原句能改写成“in order to”或者带有愿望/命令的意思(“I want… to”“I told… to”),就用 żeby;如果只是单纯陈述一个事实,就用 że。
żeby/aby/by 这一家会把人称词尾粘在自己身上
和条件式小品词 by(见第 37 课)一样,żeby 和 aby 会把人称词尾粘在自己身上,从句里的动词则要用 -ł/-ła 过去分词形式(而不是现在时):
- Chcę, żebyś przyszedł. = 我希望你来。(żeby + -ś + przyszedł)
- Powiedziała mi, żebym poczekał. = 她让我等着。(żeby + -m + poczekał)
当主句和从句的主语相同时,就不加词尾,直接用 żeby + 不定式:
- Poszedłem do sklepu, żeby kupić chleb. = 我去商店买面包。
当主语不同时,必须用 żeby + 粘附的人称词尾 + 过去分词形式(第三人称的词尾是零形式,所以 żeby 保持原样):
- Poszedłem do sklepu, żeby żona miała chleb. = 我去商店,好让我妻子能有面包。
表示原因的连词:bo、ponieważ、gdyż、dlatego że
这些词都表示“因为”,但在句子里的位置并不能互换:
- bo——日常口语用词;它不能放在句首,只能跟在主句后面。
- ponieważ——中性用词,可以放在句首:Ponieważ pada, zostaję. = 既然在下雨,我就留下了。
- gdyż——bo 的书面语说法。
- dlatego że——“正是因为”,语气更强调。
关联词对(成对使用的连词)
有些连词会成对出现,把两个并列的成分框起来:
- i……i…… = 既……又……
- ani……ani…… = 既不……也不……(动词必须否定:Nie mam ani czasu, ani pieniędzy.)
- albo……albo…… = 要么……要么……(二选一)
- nie tylko……ale(też/także)…… = 不仅……而且(也)……
- zarówno……jak i…… = 既……也……(并重)
- im……tym…… = 越……越……(每一半都要用比较级:Im szybciej, tym lepiej. = 越快越好。)
形式与结构
连词不会变形——唯一会变样的一家是 żeby/aby/by,它们会把人称词尾粘上去。把这套变化表学会;其余的连词就是固定的词,加上逗号规则。
żeby/aby/by——粘附的人称词尾
| 人称 | żeby | aby | 单独的 by(条件式) |
|---|---|---|---|
| ja | żebym | abym | bym |
| ty | żebyś | abyś | byś |
| on / ona / ono | żeby | aby | by |
| my | żebyśmy | abyśmy | byśmy |
| wy | żebyście | abyście | byście |
| oni / one | żeby | aby | by |
从句里的动词要用过去分词形式(和过去时、条件式一样的 -ł/-ła/-ło/-li/-ły 词干),并且要和主语的性、数保持一致:
| 主语 | żeby- 后面的动词形式 | 例词 |
|---|---|---|
| on(阳性) | poszedł | żeby on poszedł |
| ona(阴性) | poszła | żeby ona poszła |
| ono(中性) | poszło | żeby dziecko poszło |
| oni(阳性人称) | poszli | żeby oni poszli |
| one(非阳性人称) | poszły | żeby one poszły |
主语相同和主语不同的目的从句对比:
| 情况 | 结构 | 例词 |
|---|---|---|
| 主语相同 | żeby + 不定式 | Uczę się, żeby zdać egzamin. |
| 主语不同 | żeby + 词尾 + 过去分词形式 | Uczę cię, żebyś zdał egzamin. |
按功能分类的连词
| 类型 | 连词 | 意思 | 前面加逗号吗? |
|---|---|---|---|
| 并列连词 | i, oraz | 和 | 不加 |
| 并列连词 | a | 和/而(转折对比) | 加 |
| 并列连词 | ale, lecz | 但是 | 加 |
| 并列连词 | lub, albo | 或者 | 否(单独使用) |
| 并列连词 | więc, zatem, dlatego | 所以/因此 | 加 |
| 并列连词 | jednak, natomiast | 然而/另一方面 | 加 |
| 从属连词 | że | “that”(陈述事实) | 加 |
| 从属连词 | żeby, aby | 以便/为了 | 加 |
| 从属连词 | bo, ponieważ, gdyż | 因为 | 加 |
| 从属连词 | jeśli, jeżeli | 如果 | 加 |
| 从属连词 | gdy, kiedy | 什么时候 | 加 |
| 从属连词 | choć, chociaż, mimo że | 虽然/尽管 | 加 |
| 从属连词 | zanim | 在……之前 | 加 |
| 从属连词 | dopóki | 只要(从句动词不用否定) | 加 |
| 从属连词 | dopóki nie + 完成体 | 直到……为止——这里的 nie 不表示否定 | 加 |
| 从属连词 | podczas gdy | 当……的时候/而(对比) | 加 |
| 从属连词 | żeby (+ nie) | 以防/以免 | 加 |
关联词对
| 词对 | 意思 | 注意 |
|---|---|---|
| i… i… | 既……又…… | 并列(累加) |
| ani… ani… | 既不……也不…… | 动词必须否定 |
| albo… albo… | 要么……要么…… | 排他性的二选一 |
| nie tylko… ale też… | 不仅……而且…… | 语气递进 |
| zarówno… jak i… | 既……也…… | 正式,并列 |
| im… tym… | 越……越…… | 比较级 + 比较级 |
例句
| Polski | 中文 |
|---|---|
| Wiem, że się spóźnię. | 我知道我会迟到。 |
| Chcę, żebyś mi pomógł. | 我希望你帮我。 |
| Zadzwoniłem, żeby zapytać o cenę. | 我打电话是为了问问价钱。 |
| Zostaję w domu, ponieważ jestem chory. | 因为我生病了,我就待在家里。 |
| Nie idę, bo pada deszcz. | 我不去了,因为在下雨。 |
| Jeśli będziesz miał czas, zadzwoń. | 如果你有时间,就打个电话。 |
| Kiedy wróciłem, ona już spała. | 我回来的时候,她已经睡了。 |
| Chociaż było zimno, poszliśmy na spacer. | 虽然很冷,我们还是出去散步了。 |
| Nie mam ani czasu, ani ochoty. | 我既没有时间,也没有意愿。 |
| To jest nie tylko tanie, ale też dobre. | 它不仅便宜,而且质量好。 |
| Im więcej się uczę, tym więcej wiem. | 我学得越多,知道的就越多。 |
| Poczekaj, zanim wejdziesz. | 进去之前先等一等。 |
常见错误
- Chcę, że przyjdziesz. -> Chcę, żebyś przyszedł.——表示想要/希望的动词要接 żeby + 过去分词形式,绝不能用 że + 现在时。
- Myślę, żeby to jest dobre. -> Myślę, że to jest dobre.——陈述单纯的事实要用 że,而不是 żeby。
- Idę do sklepu, żebym kupić chleb. -> Idę do sklepu, żeby kupić chleb.——主语相同就用不带词尾的 żeby + 不定式,不能加人称词尾。
- Powiedziałem, żeby ona przyjdzie. -> Powiedziałem, żeby przyszła.——żeby 后面的动词要用过去分词形式,而不是将来时;代词可以省略,因为动词形式本身已经体现了主语。
- Wiem że masz rację. -> Wiem, że masz rację.——从句前面永远要在连词前面加逗号。
- Bo pada, zostaję w domu. -> Ponieważ pada, zostaję w domu.——bo 不能放在句首;要用 ponieważ。
- Nie mam ani czasu i pieniędzy. -> Nie mam ani czasu, ani pieniędzy.——正确的词对是 ani……ani……,而且动词要否定。
- Chcę żebyś przyszedłeś. -> Chcę, żebyś przyszedł.——词尾要粘在 żeby 上(żebyś);动词本身保持单纯的 -ł 形式。
学习提示
- “that”的两词判断法:能不能改写成“in order to”,或者带有愿望/命令的意思?-> 用 żeby。只是单纯陈述事实?-> 用 że。
- 词尾附着在 żeby 上,而不是动词上:żebym、żebyś、żebyśmy、żebyście。动词就只是简单的 -ł/-ła/-li 形式,和条件式(见第 37 课)一模一样,只是少了单独出现的 by。
- 主语相同 -> żeby + 不定式;主语不同 -> żeby + 词尾 + 过去分词形式。记住这一组对比,就能避免大部分目的从句的错误。
- 每个从句的连词前面都要有逗号——波兰语在这一点上比英语严格得多。
- 语体配对:że/bo/albo 是日常用词;iż/gdyż/lub 是与它们对应的书面语说法。先学日常那一组。(choć 和 chociaż 不是语体配对——两者都是日常用词;choć 只是缩短了的变体。)
- ani……ani…… 和单独的 ani 都要求动词否定——波兰语用的是双重否定(见第 25 课)。dopóki 后面的 nie 不属于这种情况:直到的意思需要用它,而且它本身不表示否定——Czytam, dopóki nie zasnę. = 我看书看到睡着为止。