与格

A2 Celownik 18 / 52

概要

与格(波兰语 celownik)是“给谁/为谁”的格。它标记动作的接受者或受益者——也就是你给某人东西、帮助某人或感谢某人的那个对象——回答的问题是 komu?(给谁?)和 czemu?(对什么?)。对学习者来说同样重要的是,波兰语还用与格表达感受者:感受到某种状态的人。英语说“I am cold”或“I like it”的地方,波兰语让我变成感受的与格接受者——jest mi zimno、podoba mi się。这是日常生活中最常见的句型之一,所以简短的附着形式 mi、ci、mu 值得尽早学会。

规则

1. 接受者与受益者(komu?)

与格的核心作用是标出间接宾语——接受某物或从动作中受益的人。许多常见动词都要求与格:

  • dawać/dać komuś coś(给某人某物):Daję bratu książkę.——我给弟弟一本书。
  • pomagać/pomóc komuś(帮助某人):Pomagam mamie.——我帮助妈妈。
  • dziękować komuś(感谢某人):Dziękuję panu.——谢谢您,先生。
  • mówić/powiedzieć komuś(告诉某人):Powiem ci wszystko.——我会把一切都告诉你。

注意,像 pomagać 和 dziękować 这样的动词,在英语里用的是直接宾语(“help him”“thank you”)——英语中没有 to,但波兰语依然把这个人放在与格。其他常见的与格动词还有:ufać(信任)、wierzyć(相信某人)、przeszkadzać(打扰)、życzyć(希望、祝愿)。

2. 感受者(jest mi zimno、podoba mi się)

波兰语经常用与格感受者加无人称谓语来表达感觉和状态。这个人本身不做任何动作——这种状态只是“发生在他身上”:

  • jest + 与格 + 副词表达身体或情绪状态:Jest mi zimno.——我很冷(字面意思是“对我来说是冷的”)。Jest jej smutno.——她很难过。Było nam miło.——我们(当时)觉得很愉快。
  • podobać się komuś——让某人感到高兴,相当于英语的“to like”:Podoba mi się ten film.——我喜欢这部电影(字面意思是“这部电影让我高兴”)。你喜欢的东西是主语(主格);这个人则是与格。
  • smakować komuś(对某人来说味道好):Smakuje ci zupa?——你觉得这汤好喝吗?

与格代词通常在分句中出现得早,紧跟在第一个重读成分之后:Zimno mi.、Podoba mi się.、Jest mu przykro.

3. mam na imię

说出自己名字时用的是一个固定短语:mieć na imię(字面意思是“以……为名字”)。名字本身仍用主格,但这是自我介绍的标准说法,也属于这一课里大量使用与格的“个人信息”短语:

  • Mam na imię Anna.——我的名字是安娜。
  • Jak masz na imię?——你叫什么名字?(熟称)
  • On ma na imię Piotr.——他的名字是彼得。

形式与结构

与格回答的问题是 komu? czemu? 词尾很简洁:阳性名词大多用 -owi,中性用 -u,阴性用 -e/-i(和前置格一样),复数统一用 -om。

与格单数

性词尾主格 -> 与格
阳性(默认)-owistudent -> studentowi, syn -> synowi, nauczyciel -> nauczycielowi, lekarz -> lekarzowi
阳性(小范围列表)-upan -> panu, chłopiec -> chłopcu, pies -> psu, Bóg -> Bogu, ksiądz -> księdzu
阳性(以 -a 结尾)-e/-y(按阴性变格)kolega -> koledze, dentysta -> dentyście, mężczyzna -> mężczyźnie, kierowca -> kierowcy
中性-uokno -> oknu, dziecko -> dziecku, morze -> morzu, imię -> imieniu
阴性(硬词干,以 -a 结尾)-e + 软化kobieta -> kobiecie, siostra -> siostrze, matka -> matce, Polka -> Polce
阴性(软词干)-i / -yziemia -> ziemi, pani -> pani, noc -> nocy, Kasia -> Kasi

阴性与格单数和你在第 16 步学过的前置格完全相同:同样是 -e,并伴随辅音变化(t -> ci、r -> rz、k -> c:kobieta -> kobiecie、siostra -> siostrze、matka -> matce),软词干则用 -i/-y。

只有一小批固定的阳性名词用 -u 而不是 -owi;这些词要逐个记住:pan、brat、chłopiec、pies、kot、Bóg、ksiądz、świat、diabeł。其余名词都可以放心用 -owi——但上面提到的以 -a 结尾的阳性名词例外:它们用阴性词尾,却依然保持阳性配合:temu koledze、nowemu kierowcy。

与格复数

性词尾主格复数 -> 与格复数
所有性-omstudenci -> studentom, kobiety -> kobietom, okna -> oknom, dzieci -> dzieciom

复数变化非常规则:每种性都用 -om,不用记例外。

与格中的人称代词

大多数与格代词都有一个日常使用的简短(附着)形式,以及一个用于强调或介词后的完整(重读)形式:

人称简短(附着)形式完整(重读)形式
jamimnie
tycitobie
on / onomujemu(介词后用 niemu)
onajejjej(介词后用 niej)
mynamnam
wywamwam
oni / oneimim(介词后用 nim)

默认情况下用简短形式(Daj mi to.);要强调这个人,或者放在句首时,用完整形式(Mnie się to nie podoba.——我可不喜欢这个)。附着形式永远不能出现在分句开头。

形容词/限定词的性数配合

形容词或 ten/mój 修饰与格名词时要与之保持性数配合:

性/数词尾例词
阳/中性单数-emudobremu studentowi, małemu dziecku, mojemu bratu
阴性单数-ejdobrej kobiecie, mojej siostrze, tej pani
复数(所有性)-ym / -imdobrym studentom, małym dzieciom

例句

Polski中文
Daję koledze książkę.我给朋友一本书。
Pomagam babci w kuchni.我在厨房里帮奶奶。
Dziękuję panu bardzo.非常感谢您,先生。
Kupiłem dziecku prezent.我给孩子买了一份礼物。
Jest mi zimno.我很冷。
Jej jest smutno dzisiaj.她今天很难过。
Podoba mi się ten film.我喜欢这部电影。
Czy smakuje ci zupa?你觉得这汤好喝吗?
Mam na imię Marek.我的名字是马雷克。
Jak ci na imię?你叫什么名字?
Powiem wam prawdę.我会把真相告诉你们(大家)。
Nie ufam temu człowiekowi.我不信任这个人。

常见错误

  • Pomagam mamę -> Pomagam mamie——pomagać 要求与格,而不是宾格,尽管英语说的是“help mum”。
  • Dziękuję cię -> Dziękuję ci——dziękować 支配的是与格(ci),绝不是宾格 cię。
  • Ja jestem zimno -> Jest mi zimno——感受者要用与格;不能把自己当作主语。
  • Lubię się ten film/Podobam ten film -> Podoba mi się ten film——被喜欢的东西是主语;podobać się 保持第三人称,你自己则是与格 mi。
  • Daję studentu -> Daję studentowi——只有那份短名单(bratu、panu……)才用 -u;大多数阳性名词用 -owi。
  • kobiete -> kobiecie——阴性与格会软化词干(t -> ci),和前置格完全一样。
  • Mi jest zimno -> Mnie jest zimno或Jest mi zimno——简短形式 mi 不能放在分句开头;要强调时改用完整形式 mnie。
  • Nazywam na imię -> Mam na imię——固定短语是 mieć na imię,不是 nazywać。

学习提示

  • 记忆窍门:celownik 和 cel(目标)同根——与格把动作指向一个目标人物:komu?
  • 这三个附着形式 mi/ci/mu 涵盖“给我/给你/给他”,出现频率极高——多练习,直到脱口而出。
  • 觉得冷、暖、难过、无聊、遗憾?就用与格+副词:jest mi zimno/ciepło/smutno/nudno/przykro。
  • “I like X”对应的是 X podoba mi się——把英语的说法反过来:东西是主语,你是与格。smakuje mi(食物好吃)和 pasuje mi(时间合适)也是同样的用法。
  • 复数是你的好朋友:不管什么性都用 -om,永远如此。复数形式如果拿不准,猜这个八九不离十。
  • 阴性与格=阴性前置格。如果你已经会说 o kobiecie,那么 daję kobiecie 对你来说完全不用新学。