代词的变格与简短(附着)宾格形式
A2 Odmiana zaimków; formy klityczne 19 / 52
概要
波兰语的人称代词(ja、ty、on、ona……)和名词一样会随格变化,所以“他”可以变成 on、jego、jemu、go、mu、nim。除此之外,其中好几个代词还有两种形式:一个较重的重读形式(jego、jemu、ciebie、tobie、mnie)和一个较轻的后附着简短形式(go、mu、cię、ci、mi)。选对形式不是风格上可有可无的选择——某些位置绝对不能用简短形式,用错了会显得很不地道。这节课会给出代词的完整变化表,以及何时用 go、何时用 jego 的简单规则。
规则
人称代词代替名词,因此要根据句子的需要取相应的格:主语用主格,直接宾语用宾格,接受者用与格,等等。所以英语里单单一个词him(他),根据它在分句里的作用,可以对应 jego/go(宾格)、jemu/mu(与格)、nim(工具格/前置格)。
宾语附着代词:go、mu、ją、jej、cię、mi、mnie
口语中最常用的代词是充当宾语的那些——也就是作动词对象时的 他、她、它、你、我。其中好几个有特殊的后附着(不重读、“依附”式的)简短形式,用在句子中间那种普通、中性的位置:
- go = 他/它(宾格或属格)——Znam go.(我认识他。)
- mu = 给他/给它(与格)——Daj mu klucze.(把钥匙给他。)
- cię = 你(宾格/属格,单数)——Kocham cię.(我爱你。)
- ci = 给你(与格,单数)——Pomogę ci.(我会帮你。)
- mi = 给我(与格)——Powiedz mi.(告诉我。)
上面列出的形式里,有三个在宾格/属格中没有更短的搭档——它们本身就是普通的宾语形式:
- ją = 她/它(阴性,宾格)——Widzę ją.(我看见她。)没有专门的短形式;除了介词后面(这时用 nią),其他地方一律用 ją。
- jej = 她/给她(属格和与格)——Szukam jej.(我在找她。)/Daj jej to.(把那个给她。)
- mnie = 我(宾格/属格,也是重读的与格形式)——Nie ma mnie w domu.(我不在家。)第一人称单数的宾格/属格只有 mnie 这一个形式;短形式只存在于与格中,即 mi。
重读代词与附着代词形式的对比
如果一个代词同时有长、短两种形式,选哪一种由三种句法位置决定。以下几种情况必须用重读(长)形式:
- 在分句开头。短的附着形式永远不能放在句首。Jego nie znam.(他,我不认识。)——而不是 Go nie znam.
- 介词之后。任何介词后面都必须用长形式,第三人称的长形式还会以 n- 开头:dla niego(为了他)、do niej(向她)、na nich(在他们身上)。绝不能说 dla go。
- 用于对比或强调时,包括单独一个词的回答。Daj to jemu, nie jej.(把它给他,不是给她。)——Komu? - Tobie.(给谁?——给你。)
其他所有位置——也就是句子中性、不重读的部分——都用附着(短)形式:Znam go、powiem ci、daj mu。短形式是默认选项;长形式则是有标记的、“特别指出”的选择。
形式与结构
单数人称代词
加粗 = 附着短形式;左边不加粗的是重读形式。
| 格 | ja(我) | ty(你) | on(他) | ono(它,中性) | ona(她) |
|---|---|---|---|---|---|
| 主格 | ja | ty | on | ono | ona |
| 属格 | mnie | ciebie / cię | jego / go | jego / go | jej |
| 与格 | mnie / mi | tobie / ci | jemu / mu | jemu / mu | jej |
| 宾格 | mnie | ciebie / cię | jego / go | je | ją |
| 工具格 | mną | tobą | nim | nim | nią |
| 前置格 | (o) mnie | (o) tobie | (o) nim | (o) nim | (o) niej |
复数人称代词
复数没有单独的简短形式——每一格都只是一个普通的词。
| 格 | my(我们) | wy(你们) | oni(他们,阳性人称) | one(她们/它们,非阳性人称) |
|---|---|---|---|---|
| 主格 | my | wy | oni | one |
| 属格 | nas | was | ich | ich |
| 与格 | nam | wam | im | im |
| 宾格 | nas | was | ich | je |
| 工具格 | nami | wami | nimi | nimi |
| 前置格 | (o) nas | (o) was | (o) nich | (o) nich |
介词之后:以 n- 开头的形式
只要前面出现介词,每个第三人称代词就会把原形换成以 n- 开头的形式。这是自动发生的,没有例外。
| 原形 | 介词之后 | 例词 |
|---|---|---|
| jego / go | niego | bez niego(没有他) |
| jemu / mu | niemu | ku niemu(朝他) |
| je(中性/非阳性人称宾格) | nie | na nie(到它/它们上) |
| jej | niej | o niej(关于她) |
| ją | nią | za nią(在她后面) |
| ich | nich | dla nich(为了他们) |
| im | nim | przeciwko nim(反对他们) |
| nimi | (z) nimi | z nimi(和他们一起) |
第一、第二人称的形式不加 n-:do mnie(给我)、o tobie(关于你)、dla nas(为了我们)。
重读与附着形式:哪些地方真正存在对立
只有五个位置真正存在长/短两种形式的对立;这份短名单要记住。
| 人称与格 | 重读(长)形式 | 附着(短)形式 |
|---|---|---|
| 第一人称单数与格 | mnie | mi |
| 第二人称单数属格/宾格 | ciebie | cię |
| 第二人称单数与格 | tobie | ci |
| 第三人称单数阳性/中性属格/宾格 | jego | go |
| 第三人称单数阳性/中性与格 | jemu | mu |
不在这份名单上的所有形式(ją、jej、nas、was、nam、wam、ich、im……)在任何中性位置都只用一种形式。
例句
| Polski | 中文 |
|---|---|
| Znam go od dziecka. | 我从小就认识他。 |
| Jego nie znam, ale ją tak. | 他,我不认识,但她认识。 |
| Daj mi długopis, proszę. | 请给我一支笔。 |
| Powiedz mu, że czekam. | 告诉他我在等。 |
| Widziałem ją wczoraj na uczelni. | 我昨天在大学里看见她了。 |
| To prezent dla niej. | 这是给她的礼物。 |
| Czekam na niego od godziny. | 我等他已经一个小时了。 |
| Kocham cię i tęsknię za tobą. | 我爱你,也想你。 |
| Daj to jemu, nie mnie. | 把它给他,不是给我。 |
| Rozmawialiśmy o nich wczoraj. | 我们昨天谈到了他们。 |
常见错误
- Znam jego(中性语境)-> Znam go——在句子中性的部分必须用短的附着形式 go;jego 只用于强调或对比。
- Daj mnie książkę -> Daj mi książkę——中性语境下的与格用短形式 mi;mnie 是重读形式。
- Go nie widzę/Mu powiem -> Jego nie widzę/Jemu powiem——短的附着形式永远不能放在分句开头;句首要用长形式。
- dla go、do jej -> dla niego、do niej——介词之后,第三人称一律要用 n- 形式。
- czekam na jego -> czekam na niego——介词 na 后面必须用 niego,不能用原形 jego。
- Kocham ciebie(作为中性的“我爱你”)-> Kocham cię——除非是在对比强调(“我爱的是你,不是她”),否则要用短形式 cię。
- z jej、o ją -> z nią、o niej——阴性代词在介词后同样要换成 n- 开头的形式。
学习提示
- 记住“短=弱”:go、mu、cię、ci、mi 不能放在分句开头,不能跟在介词后面,不能被重读,也不能单独作为答案。遇到这四种情况,都要改用长形式。
- 有一个条件反射能覆盖最常见的错误来源:介词+第三人称=n-。do niego、dla niej、z nimi、o nich——反复练习,直到脱口而出。
- 阴性的 ją 和 jej 没有短/长形式的对立,所以你只需要判断 n- 这个问题(原形 ją/jej 还是介词后的 nią/niej)。
- 默认用短形式,只有在代词出现在句首、前面有介词,或者你在特别指明某人(“就是他”)时,才“升级”成长形式。
- 语序提示:短的附着形式喜欢紧靠动词——在短句里紧跟在动词后面(Znam go.),如果前面已经有别的词,就紧靠在动词前面(Dobrze go znam.);更细的位置规则见语序与附着词。