指示代词和物主代词
A1 Zaimki wskazujące i dzierżawcze 12 / 52
概要
指示代词(ten、ta、to=这个/那个)用来指出某样东西,物主代词(mój、twój、nasz、wasz=我的、你的、我们的、你们的)用来说明是谁的。在波兰语里,这两类词其实都像形容词:放在名词前面,并在性、数、格上和名词保持一致。所以选哪个词尾取决于波兰语名词本身,绝不取决于英语单词——mój 会变成 moja、moje、moich 等等。
规则
指示代词或物主代词和名词保持一致的方式,跟形容词完全一样(见第 11 课):照搬名词的性(阳性/阴性/中性)、数(单数/复数)和格(主格、宾格等等)。和英语不同,波兰语没有独立的冠词系统——ten dom 既可以表示“这座房子”,也可以表示“那座房子”,性别信息由代词本身带出。
指示代词:ten/ta/to
同一组形式既表示“这个”,也表示“那个”。基本形式(主格单数)是:
- ten——阳性:ten kot(这只猫),ten dom(这座房子)
- ta——阴性:ta kobieta(这个女人),ta książka(这本书)
- to——中性:to okno(这扇窗户),to dziecko(这个孩子)
复数时,波兰语按阳性人称与否区分(见第 30 课):群体中包含男性用 ci,其余情况用 te。
- ci——阳性人称(阳性人称形):ci studenci(这些学生,男性)
- te——其余所有复数:te koty(这些猫),te kobiety(这些女人),te okna(这些窗户)
如果确实需要区分“近”和“远”,可以加上 tu/tutaj(这里)或 tam(那里):ten dom tutaj(这里的这座房子)对比 ten dom tam(那里的那座房子)。要明确表示“那边那个”,还有 tamten/tamta/tamto——这是日常用词,一点也不正式,变格方式和 ten 一样。
不要混淆这两个“to”。 中性指示代词 to(“这个/那个”)要和中性名词保持一致:to okno。而 To jest…/To są…(“这是……/这些是……”,第 4 课)里那个不变化的指示词 to,从不因性而改变:To jest kot、To jest kobieta、To są koty 都用同一个 to。
物主代词:mój/twój/nasz/wasz
这些词像形容词一样变格,和被拥有的事物保持一致,而不是和拥有者一致:
- mój/moja/moje=我的
- twój/twoja/twoje=你的(单数,非正式)
- nasz/nasza/nasze=我们的
- wasz/wasza/wasze=你们的(多人,非正式)
表示敬称的“你的”(称呼 pan/pani,第 8 课)时,波兰语用 pana(对男性)/pani(对女性)/państwa(对一群人):pana samochód(先生,您的车),pani książka(女士,您的书)。这些词不随名词变格。
第三人称物主代词:jego/jej/ich
“他的”“她的/它的”和“他们的”是不变格的词 jego(他的/它的)、jej(她的)和 ich(他们的)。它们从不因名词而改变:
- jego dom、jego siostra、jego dzieci——他的房子/姐妹/孩子们
- jej brat、jej książka、jej oczy——她的兄弟/书/眼睛
- ich samochód、ich matka——他们的车/母亲
这些词和人称代词 on/ona/oni 的属格形式相同(第 19 课),借用来表示所属关系。
形式与结构
指示代词 ten 的完整变格
| 格 | 阳性单数 | 阴性单数 | 中性单数 | 阳性人称复数 | 非阳性人称复数 |
|---|---|---|---|---|---|
| 主格 | ten | ta | to | ci | te |
| 属格 | tego | tej | tego | tych | tych |
| 与格 | temu | tej | temu | tym | tym |
| 宾格 | ten / tego* | tę | to | tych | te |
| 工具格 | tym | tą | tym | tymi | tymi |
| 前置格 | tym | tej | tym | tych | tych |
*阳性宾格单数:无生名词用 ten(Widzę ten dom——我看见这座房子),有生/人称名词用 tego(Widzę tego kota——我看见这只猫)。阴性宾格是 tę(一个特殊的简短形式;口语中也会听到 tą)。
物主代词 mój 的完整变格
twój 的变格方式完全相同(twój、twoja、twoje、twoi……)。
| 格 | 阳性单数 | 阴性单数 | 中性单数 | 阳性人称复数 | 非阳性人称复数 |
|---|---|---|---|---|---|
| 主格 | mój | moja | moje | moi | moje |
| 属格 | mojego | mojej | mojego | moich | moich |
| 与格 | mojemu | mojej | mojemu | moim | moim |
| 宾格 | mój / mojego* | moją | moje | moich | moje |
| 工具格 | moim | moją | moim | moimi | moimi |
| 前置格 | moim | mojej | moim | moich | moich |
*和 ten 一样的有生/无生区分:无生用 mój(mój dom),有生/人称用 mojego(mojego brata)。缩略形式 mego、memu、mej、mych 也存在,但属于书面语——请使用完整形式。
物主代词 nasz 的完整变格
wasz 的变格方式完全相同(wasz、wasza、wasze、wasi……)。
| 格 | 阳性单数 | 阴性单数 | 中性单数 | 阳性人称复数 | 非阳性人称复数 |
|---|---|---|---|---|---|
| 主格 | nasz | nasza | nasze | nasi | nasze |
| 属格 | naszego | naszej | naszego | naszych | naszych |
| 与格 | naszemu | naszej | naszemu | naszym | naszym |
| 宾格 | nasz / naszego* | naszą | nasze | naszych | nasze |
| 工具格 | naszym | naszą | naszym | naszymi | naszymi |
| 前置格 | naszym | naszej | naszym | naszych | naszych |
*无生用 nasz(nasz dom),有生/人称用 naszego(naszego syna)。
主格一致关系一览
| 拥有者/指示词 | 阳性 | 阴性 | 中性 | 阳性人称复数 | 非阳性人称复数 |
|---|---|---|---|---|---|
| 这个/那个 | ten | ta | to | ci | te |
| 我的 | mój | moja | moje | moi | moje |
| 你的(单数) | twój | twoja | twoje | twoi | twoje |
| 我们的 | nasz | nasza | nasze | nasi | nasze |
| 你们的(复数) | wasz | wasza | wasze | wasi | wasze |
| 他的/她的/他们的 | jego/jej/ich(从不变化) |
例句
| Polski | 中文 |
|---|---|
| Ten dom jest bardzo stary. | 这座房子很旧。 |
| Ta książka jest moja. | 这本书是我的。 |
| Lubię to miasto. | 我喜欢这座城镇。 |
| Mój brat mieszka w Krakowie. | 我的兄弟住在克拉科夫。 |
| Gdzie jest twoja siostra? | 你姐姐在哪儿? |
| Nasi sąsiedzi są mili. | 我们的邻居人很好。 |
| Znam tych studentów. | 我认识这些学生。 |
| Wasze dzieci są w szkole. | 你们的孩子在学校。 |
| To jest jej samochód, nie jego. | 这是她的车,不是他的。 |
| Rozmawiam z moim nauczycielem. | 我正在和我的老师说话。 |
| Widzę tego psa i te koty. | 我看见这只狗和这些猫。 |
| Ci panowie czekają na wasz autobus. | 这几位先生在等你的公交车。 |
常见错误
- ta dom -> ten dom——dom 是阳性名词,所以指示代词用 ten,而不是阴性的 ta。
- ten kobieta -> ta kobieta——kobieta 是阴性名词(-a),所以用 ta。
- mój siostra -> moja siostra——物主代词要和名词的性保持一致;siostra 是阴性 -> moja。
- te studenci -> ci studenci——一群男性属于阳性人称,所以复数用 ci,而不是 te。
- ci koty -> te koty——猫属于非阳性人称,所以指示代词的复数用 te。
- Widzę ten pies -> Widzę tego psa——阳性有生名词的宾格要用 tego(以及 psa),而不是主格的 ten pies。
- jego dom 想表达“她的房子” -> jej dom——jego 是“他的/它的”,jej 才是“她的”;虽然词本身不变化,也要按拥有者来选词。
- jejego/ichni samochód -> jej/ich samochód——jej 和 ich 是固定形式,永远不加形容词词尾;ichni 是另一个口语说法,不是标准波兰语。
学习提示
- 根据波兰语名词本身来选词尾:先想清楚它的性和格,再给 ten 或 mój 加上相应的形式。
- mój、twój、nasz、wasz 的变化和形容词步调一致——如果你会变格 dobry/dobra/dobre(第 11 课),就已经掌握了它们的规律。
- jego、jej、ich 是最省力的三个词——固定不变,不用学词尾。
- 阳性形式的宾格自带有生/无生的区分:物品保持 ten/mój,生物则换成 tego/mojego(和第 9 课名词的宾格规则一样)。
- 记住有两个不同的 to:一个是要保持一致的中性指示代词 to(例如 to okno),一个是 To jest… 里那个固定不变的呈现用词 to(从不一致)。
- 对复数,问一句“这群人里有没有男性?”——有 -> 用阳性人称形式 ci/moi/nasi;没有 -> 用 te/moje/nasze。
- 缩略形式 mego、mej、mych 在阅读时能认出来就行,但听起来比较陈旧;自己使用时要用完整形式 mojego、mojej、moich。