形容词的变格与性数配合
A1 Odmiana przymiotnika i związek zgody 11 / 52
概要
波兰语的形容词必须同时在三个方面和它修饰的名词保持一致:性、数和格。这种一致关系叫做一致(波兰语叫 związek zgody)。所以同一个形容词“good”(好的)在 dobry student(一个好学生)、dobra książka(一本好书)和 dobre dziecko(一个好孩子)里形式各不相同。只要知道名词的性和格,形容词的词尾就完全可以预测,所以只用一小组词尾就能涵盖所有情况。
规则
形容词是回答 jaki? jaka? jakie?(什么样的?/哪个?)这个问题的词——例如 nowy(新的)、mały(小的)、dobry(好的)、polski(波兰的)。它自己没有独立的语法形式:完全照搬名词的形式。
性、数、格的一致
给名词加上形容词时,先看名词的三个特征,再给形容词加上相应的词尾:
- 性——阳性、阴性或中性(单数时)。
- 数——单数或复数。
- 格——主格、宾格、工具格等等(见第 4、9、10 课及后面的课)。
所以 dobry 会随名词变化:dobry student(阳性)、dobra studentka(阴性)、dobre dziecko(中性)。形容词和它修饰的名词形成一个整体,在各个格之间一起变化。
识别词典形词尾
词典给出的形容词形式是阳性单数主格,词尾是 -y 或 -i:
- 大多数辅音后用 -y:nowy(新的)、mały(小的)、dobry(好的)。
- -i 用在 k、g 之后,以及软词干之后:polski(波兰的)、drogi(贵重的/昂贵的)、tani(便宜的)。
从这个词典形出发,就能推出其他所有词尾。
硬词干与软词干(-y/-i 的区分)
词尾里选 -y 还是 -i 不是随意的——由词干最后的辅音决定。k 和 g 后面永远不能写 y,所以会得到 -i(polski、drogi),阴性/中性复数里也是 -ie 而不是 -e。这和名词部分学过的拼写规则是一样的:k、g 不喜欢和 y、e 相邻。
位置
默认位置是在名词之前:nowy samochód(一辆新车)。放在名词后面的形容词通常表示一个固定的类别:język polski(波兰语),scyzoryk szwajcarski(瑞士军刀)。在 A1 水平,中性的选择是把形容词放在名词之前。
形式与结构
主格单数与复数(基本的一致关系)
复数里只有两个性:阳性人称(męskoosobowy/阳性人称形——群体中包含男性)和其余一切(niemęskoosobowy/非阳性人称)。见第 30 课。
| 词干 | 阳性单数 | 阴性单数 | 中性单数 | 阳性人称复数 | 其他复数 |
|---|---|---|---|---|---|
| 硬词干(nowy) | nowy | nowa | nowe | nowi | nowe |
| 软腭音/软词干(polski) | polski | polska | polskie | polscy | polskie |
注意阳性人称复数中的软化现象:nowy -> nowi,mały -> mali,dobry -> dobrzy,polski -> polscy,drogi -> drodzy。
硬词干的完整单数变格(nowy,“新的”)
| 格(疑问词) | 阳性 | 阴性 | 中性 |
|---|---|---|---|
| 主格(jaki?) | nowy | nowa | nowe |
| 宾格(jakiego? jaki? jaką? jakie?) | nowego(有生)/nowy(无生) | nową | nowe |
| 属格(jakiego?) | nowego | nowej | nowego |
| 与格(jakiemu?) | nowemu | nowej | nowemu |
| 工具格(jakim?) | nowym | nową | nowym |
| 前置格(o jakim?) | nowym | nowej | nowym |
阳性名词的宾格,有生名词照搬属格(nowego),无生名词照搬主格(nowy)——和第 9 课学过的名词规则完全一样。阴性的宾格和工具格共用词尾 -ą:nową(widzę nową książkę——我看见一本新书;z nową książką——用一本新书)。
软腭音/软词干的完整单数变格(polski,“波兰的”)
| 格 | 阳性 | 阴性 | 中性 |
|---|---|---|---|
| 主格 | polski | polska | polskie |
| 宾格 | polskiego / polski | polską | polskie |
| 属格 | polskiego | polskiej | polskiego |
| 与格 | polskiemu | polskiej | polskiemu |
| 工具格 | polskim | polską | polskim |
| 前置格 | polskim | polskiej | polskim |
和 nowy 唯一的区别是:k/g 会强制要求 -i- 和 -ie,而硬词干在同样位置用的是 -y- 和 -e(polskie,不是 polske;polski,不是 polsky)。
例句
| Polski | 中文 |
|---|---|
| To jest nowy samochód. | 这是一辆新车。 |
| Mam dobrą książkę. | 我有一本好书。 |
| Małe dziecko śpi. | 小孩子在睡觉。 |
| Ania jest miła i inteligentna. | 安尼亚既友善又聪明。 |
| Lubię polską muzykę. | 我喜欢波兰音乐。 |
| Nowi studenci są już tutaj. | 新学生已经到了。 |
| Rozmawiam z miłym człowiekiem. | 我正在和一位友善的男士说话。 |
| Kupiłem drogą lampę. | 我买了一盏昂贵的灯。 |
| Dobre dzieci pomagają rodzicom. | 好孩子会帮助父母。 |
| Mieszkam w dużym mieście. | 我住在一座大城市里。 |
常见错误
- dobry książka -> dobra książka——形容词必须用阴性词尾,和 książka 保持一致。
- nowe samochód -> nowy samochód——阳性名词需要阳性的 -y,而不是中性的 -e。
- polske jedzenie -> polskie jedzenie——k 后面必须写 -ie,绝不能写 -e。
- widzę dobra książkę -> widzę dobrą książkę——在宾格里,形容词和名词一样要用 -ą;整个词组要保持在同一个格里。
- dobre studenci -> dobrzy studenci——一群男性属于阳性人称,所以形容词要用 -i,并发生 r -> rz 的软化。
- z nowy dom -> z nowym domem——前置词后面,形容词也要跟着名词一起变格,不只是名词变。
学习提示
- 每学一个新形容词,都要记住它的阳性主格形式(nowy、dobry、polski)——其他所有词尾都是从这个形式推出来的。
- 把形容词和名词当作一个整体一起记:dobra książka、mały pies。名词换成别的格时,形容词也要跟着一起换。
- -i/-ie 词尾(而不是 -y/-e)就是 k/g 词干的标志:polski、drogi、wysoki -> polskie、drogie、wysokie。
- 中性单数和非阳性人称复数共用词尾 -e(nowe okno、nowe okna、nowe domy)——这是个方便记忆的重合。
- 阳性人称复数(nowi、mili、dobrzy、polscy)是特别值得多练习的形式,因为它会触发辅音软化。
- 先问 jaki? jaka? jakie? 来确定正确的性的词尾,再套用名词的格。