工具格

A1 Narzędnik 10 / 52

概要

工具格(波兰语 narzędnik)是这样一个格:用在动词 być(是)后面,说明某事物是什么——Jestem studentem(我是学生)——也用来说明你凭借什么方式做某事——piszę długopisem(我用钢笔写字)。它的名字来自 narzędzie(工具),这个提示很好记:它回答 kim?(作为谁?)和 czym?(用╱凭什么?)这两个问题。对初学者来说,它最重要的一点是:波兰语在 być 后面不会让名词保持词典形式——你必须改变词尾。

规则

工具格在 A1 阶段有三个常见用法。

1. być 后面的表语(jestem studentem)

当 być 把主语和一个用来命名或归类主语的名词(职业、国籍、身份、角色)连接起来时,这个名词要用工具格,而不是主格:

  • Jestem nauczycielem.——我是老师。
  • Ona jest lekarką.——她是医生。
  • Oni są studentami.——他们是学生。

这和英语不同——英语里这个名词不会变化(“I am a student”),也和你在 To jest student 里学过的主格不同。仔细比较这两种波兰语句式:

  • To jest / To są + 主格——指点/确认身份:To jest student.(这是一个学生。)
  • 主语 + być + 工具格——说明主语是什么:On jest studentem.(他是一个学生。)

有一个重要的限制:如果表语只是一个形容词,它要保持主格,和主语保持性数配合——Jestem młody(我很年轻),Ona jest miła(她很好)。工具格是给名词用的。当两者都有时,名词用工具格,跟着它的形容词也要变成工具格:Jestem dobrym studentem(我是一个好学生)。

2. 手段或工具(czym?)

不加任何介词时,工具格表示做一件事用什么/凭什么:

  • Piszę długopisem.——我用钢笔写字。
  • Jem widelcem.——我用叉子吃饭。
  • Jadę autobusem.——我坐公交车去。

3. 前置词 z 之后(“with”,意为“和……一起”)

工具格也用在几个介词后面;首先要学的是 z,意思是和某人或某物在一起:

  • Idę do kina z bratem.——我要和我弟弟一起去看电影。
  • Kawa z mlekiem.——加牛奶的咖啡。

其他要求工具格的介词——nad(在……上方)、pod(在……下方)、przed(在……前面)、za(在……后面)、między(在……之间)——以后会学到,但它们的词尾都是一样的。

形式与结构

这些词尾出奇地规则:阳性和中性单数用 -em,阴性单数用 -ą,几乎所有复数都用 -ami。

工具格单数

性词尾主格 -> 工具格
阳性-emstudent -> studentem, kot -> kotem, pan -> panem, nauczyciel -> nauczycielem
阳性(词干以 k/g 结尾)-iemPolak -> Polakiem, pociąg -> pociągiem
中性-emokno -> oknem, morze -> morzem, dziecko -> dzieckiem
阴性(以 -a 结尾)-ąkobieta -> kobietą, książka -> książką, lekarka -> lekarką
阴性(软音/以 -i 结尾)-ąpani -> panią, noc -> nocą

注意这条拼写规则:在 k 和 g 后面要写 -iem,而不能只写 -em(是 Polakiem,不是 Polakem)。

工具格复数

性词尾主格复数 -> 工具格复数
所有性(默认)-amistudenci -> studentami, koty -> kotami, kobiety -> kobietami, okna -> oknami

有一小部分名词改用 -mi——把它们当作固定词条来记:

主格复数工具格复数
ludzie(人)ludźmi
dzieci(孩子)dziećmi
goście(客人)gośćmi
konie(马)końmi
przyjaciele(朋友)przyjaciółmi

工具格中的形容词性数配合

名词前的形容词(或 ten、mój)要用相匹配的工具格词尾:

性/数词尾例词
阳性/中性单数-ym / -imdobrym studentem, polskim autobusem
阴性单数-ądobrą lekarką, moją siostrą
复数(所有性)-ymi / -imidobrymi studentami, polskimi dziećmi

być + 工具格:完整结构

人称być+工具格名词
jajestemstudentem / studentką
tyjesteślekarzem / lekarką
on/ona/onojestPolakiem / Polką
myjesteśmynauczycielami
wyjesteścieinżynierami
oni/onesąstudentami

例句

Polski中文
Jestem studentem na uniwersytecie.我在大学是学生。
Moja mama jest lekarką.我妈妈是医生。
Czy jesteś Polakiem?你是波兰人吗?
On chce być nauczycielem.他想当老师。
Piszę list długopisem.我在用钢笔写信。
Jedziemy do Krakowa pociągiem.我们坐火车去克拉科夫。
Piję kawę z mlekiem.我喝加牛奶的咖啡。
Idę na spacer z psem.我带着狗去散步。
Oni są dobrymi przyjaciółmi.他们是好朋友。
Rozmawiam z dziećmi.我在和孩子们说话。

常见错误

  • Jestem student -> Jestem studentem——在 być 后面,表语名词要用工具格,不是主格。
  • Ona jest lekarka -> Ona jest lekarką——以 -a 结尾的阴性名词在这里要变成 -ą(lekarka -> lekarką)。
  • Jadę autobusiem -> jadę autobusem——只有词干以 k/g 结尾的才用 -iem;普通辅音词干用 -em。
  • Polakem -> Polakiem——在 k 后面必须写 -iem,不能写 -em。
  • z ludziami -> z ludźmi——ludzie 是不规则词之一,要用 -mi(带软化),不是 -ami。
  • Jestem młodym(意思是“我很年轻”) -> Jestem młody——只是形容词的表语要保持主格;工具格是给名词用的。
  • To jest studentem -> To jest student——to jest 这种指点句式保持主格;只有搭配 jestem / jest / są 和一个主语时才用工具格。

学习提示

  • 记忆窍门:narzędnik =“工具的格”——czym?(用什么?)。Piszę długopisem = 用钢笔写字。
  • 两个词,两个词尾:-em 用于阳性和中性;-ą 是阴性专用的——正是你在 ona jest miłą osobą 末尾听到的那个 -ą。
  • 用了 być 之后,问自己:“我是不是在说某人是什么(一个名词)?”如果是,就用工具格。如果只是形容词,就保持主格。
  • 把 To jest student(主格)和 On jest studentem(工具格)分开记——指点句式从不改变词尾,系词句式则总会改变。
  • 拼写的条件反射:k/g 后面绝不会直接跟 -em——总是 -kiem、-giem(Polakiem、pociągiem)。
  • 把 -mi 的不规则词当作一个简短清单来记(ludźmi、dziećmi、gośćmi、końmi、przyjaciółmi);几乎其余的都可以放心用 -ami。