带 się 的反身动词
A1 Czasowniki zwrotne z się 6 / 52
概要
波兰语很多日常动词都带着一个小词 się：nazywam się（“我叫……”）、uczę się（“我学习”）、myję się（“我洗漱”）。和法语、西班牙语里的同类词不同，波兰语的 się 永远不变——不管人称和数是什么，都是同一个词。A1 阶段你要做的，只是记住哪些动词带这个词，以及它在句子里该放在哪儿。
规则
反身动词（czasownik zwrotny）就是一个动词加上不变的标记词 się。你照常给动词变位（第 5 课），只需要在分句里的某个位置加上 się。
się 是固定的标记词，不是会变化的代词
西班牙语里的反身词会随人称变化（me lavo, te lavas, se lava）。波兰语不是这样。 不管什么人称，都用同一个 się：
- ja myję się, ty myjesz się, on myje się, my myjemy się …
因为 się 不能告诉你人称，动词词尾就必须承担这个任务。所以真正做语法工作的是动词词尾——się 只是一个标记，说明“这个动词是反身动词”。
się 给意思添加了什么
się 有好几种作用，A1 阶段你会碰到其中四种：
- 真反身——动作反过来落在动作发出者自己身上：myję się ＝我洗自己，ubieram się ＝我给自己穿衣服。
- 词汇性／习惯性——这个动词就是“离不开” się，你要把它们当成一对来学，哪怕英语里完全没有“自己”这个意思：nazywać się（叫作），uczyć się（学习），bać się（害怕），cieszyć się（高兴）。
- 自我介绍——A1 阶段最有用的一句话：Jak się nazywasz?（“你叫什么名字？”，字面意思是“你怎么称呼自己？”）-> Nazywam się Anna.
- 事情自己发生——对很多动词来说，się 会把原来动词的宾语变成主语：kończę spotkanie（“我结束会议”）-> spotkanie kończy się（“会议结束了”），wyłączam światło -> światło wyłącza się。这里的主语是一件事物，不是动作的发出者，动词用第三人称——营业时间和时刻表就是这么写的。
把 nazywać się 和 uczyć się 当成固定词汇来学：się 不是可有可无的，去掉它意思就会改变或者不通。
się 该放在哪儿
się 是一个附着词——一个不能单独重读、不能独立站开的小词。A1 阶段有两条实用规则：
- 绝不能用 się 开头一个句子。 要说 Nazywam się Tomek，绝不说 Się nazywam Tomek。
- 句首如果是疑问词或其他短词，się 喜欢紧跟在它后面：Jak się nazywasz?，Gdzie się uczysz? 否则它就自然地跟在动词后面：Uczę się polskiego.
附着词的位置以后会详细学到（第 32 课）；现在只要记住“放在动词后面”或“紧跟在疑问词后面”总是安全的。
形式与结构
się 在每个格子里都一样——只有动词在变。三个常见的例子：
nazywać się——叫作（像 czytać 一样，和 -am, -asz 同一类）：
| 人称 | 形式 |
|---|---|
| ja | nazywam się |
| ty | nazywasz się |
| on / ona / ono | nazywa się |
| my | nazywamy się |
| wy | nazywacie się |
| oni / one | nazywają się |
uczyć się——学习（和 -ę, -ysz 同一类）：
| 人称 | 形式 |
|---|---|
| ja | uczę się |
| ty | uczysz się |
| on / ona / ono | uczy się |
| my | uczymy się |
| wy | uczycie się |
| oni / one | uczą się |
myć się——洗（自己）（和 -ę, -esz 同一类；注意多出来的 j：词尾前的词干是 myj-）：
| 人称 | 形式 |
|---|---|
| ja | myję się |
| ty | myjesz się |
| on / ona / ono | myje się |
| my | myjemy się |
| wy | myjecie się |
| oni / one | myją się |
注意：这十八个格子里 się 都没有变。比较一下各列就能看出，反身标记词是固定不变的，真正起作用的是人称词尾。
例句
| Polski | 中文 |
|---|---|
| Jak się nazywasz? | 你叫什么名字？（非正式） |
| Nazywam się Marek Kowalski. | 我叫马雷克·科瓦尔斯基。 |
| Uczę się języka polskiego. | 我在学波兰语。 |
| Gdzie się uczysz? | 你在哪儿学习？ |
| Dzieci uczą się w szkole. | 孩子们在学校学习。 |
| Codziennie rano myję się i ubieram. | 我每天早上洗漱、穿衣服。 |
| Dziecko myje się samo. | 孩子自己洗。 |
| Bardzo się cieszę! | 我很高兴！ |
| Nie boję się psów. | 我不怕狗。 |
| Masło topi się na patelni. | 黄油正在锅里融化。 |
常见错误
- Se nazywam Anna -> Nazywam się Anna——标记词永远是 się，不是西班牙语那种会变化的 se/me/te。
- Ja się myję, ty ci myjesz -> ty się myjesz——się 不会因人称而变化；变化的只有动词词尾。
- Się nazywam Tomek -> Nazywam się Tomek——分句不能以 się 开头。
- 想说“我学波兰语”却写成 Uczę polskiego -> Uczę się polskiego——不加 się，uczyć 的意思是“教”，而不是“学”。
- Jak nazywasz? -> Jak się nazywasz?——这句自我介绍的话需要 się；省略了听起来就不对。
- 想说“我洗漱”却写成 Ja myję -> Myję się——去掉 się，myć 就变成及物动词了（“我洗〔某样东西〕”）。
学习提示
- 把每个反身动词当成两个词的整体来学：nazywać się、uczyć się、myć się——把 się 当成动词的一部分记下来，就像后缀一样。
- 所有人称用同一个词：把 się 记一次，之后反复用——这一点波兰语比西班牙语简单。
- 绝不能让句子以 się 开头；如果句子有疑问词，就把 się 紧紧放在它后面。
- 留意 uczyć się 这个陷阱：uczyć się ＝学习（自己学），uczyć（不带 się）＝教（教别人）。
- Jak się nazywasz? - Nazywam się… 是第一天就该反复练到烂熟的、最有用的句型。