现在时和变位类型

A1 Czas teraźniejszy i koniugacje 5 / 52

概要

波兰语只有一个现在时，既能表示英语的“I read”，也能表示“I am reading”——没有单独的进行时形式。变位时，先去掉不定式词尾，找到现在时词干，再加上人称词尾。用哪套词尾取决于动词的变位类型（koniugacja），所以 A1 阶段的主要任务就是学会认出这四种类型。

词典里的波兰语动词是不定式，几乎总是以 -ć 结尾：czytać（读）、mówić（说）、pisać（写）。未完成体动词的现在时分两步构成。

找出现在时词干——也就是第一人称单数形式去掉词尾；它不总是不定式去掉 -ć 那么简单，还可能和不定式词干不一样（比如 pisać -> 词干 pisz-）。
给主语加上人称词尾。因为词尾已经能看出人称，代词（ja, ty, on…——见第 2 课）通常会被省略：单独一个 czytam 就是“我读”的意思。

波兰语动词传统上分为四种 koniugacje，按第一人称单数和第二人称单数的词尾命名：

第一变位类型——-ę / -esz：pisać -> piszę, piszesz；pracować -> pracuję, pracujesz。第三人称单数以 -e 结尾。
第二变位类型——-ę / -isz（或 -ysz）：mówić -> mówię, mówisz；robić -> robię, robisz。第三人称单数以 -i／-y 结尾。
第三变位类型——-am / -asz：czytać -> czytam, czytasz；mieć -> mam, masz。第三人称单数以 -a 结尾。
第四变位类型——-em / -esz：rozumieć -> rozumiem, rozumiesz；jeść -> jem, jesz。第三人称单数以 -e 结尾（和第一类一样），但第一人称单数是 -em，不是 -ę。

有两个捷径帮助很大：

凡是不定式以 -ować / -ywać / -iwać 结尾的动词都属于第一变位类型，把这个词尾换成 -uj-：pracować -> pracuj-ę，kupować -> kupuj-ę，studiować -> studiuj-ę。
复数词尾在各个变位类型里几乎都一样：-my（my），-cie（wy）。真正不同的只有单数的元音和第三人称复数的词尾。

“他们／她们”这个词尾的变化最值得留意：

动词 być（“是”）完全不规则，已经在第 3 课单独讲过。

按类型分类的人称词尾（变化的元音／词尾用粗体标出）：

人称	第一类（-ę/-esz）	第二类（-ę/-isz）	第三类（-am/-asz）	第四类（-em/-esz）
ja	-ę	-ę	-am	-em
ty	-esz	-isz/-ysz	-asz	-esz
on/ona/ono	-e	-i/-y	-a	-e
my	-emy	-imy/-ymy	-amy	-emy
wy	-ecie	-icie/-ycie	-acie	-ecie
oni/one	-ą	-ą	-ają	-eją / -dzą

完整变位，每种类型各举一个动词：

人称	pisać（写）——第一类	mówić（说）——第二类	czytać（读）——第三类	rozumieć（懂）——第四类
ja	piszę	mówię	czytam	rozumiem
ty	piszesz	mówisz	czytasz	rozumiesz
on/ona/ono	pisze	mówi	czyta	rozumie
my	piszemy	mówimy	czytamy	rozumiemy
wy	piszecie	mówicie	czytacie	rozumiecie
oni/one	piszą	mówią	czytają	rozumieją

更多第一类动词（注意 -ować -> -uj- 的替换和词干变化）：

人称	pracować（工作）	kupować（买）	brać（拿）
ja	pracuję	kupuję	biorę
ty	pracujesz	kupujesz	bierzesz
on/ona/ono	pracuje	kupuje	bierze
my	pracujemy	kupujemy	bierzemy
wy	pracujecie	kupujecie	bierzecie
oni/one	pracują	kupują	biorą

第四类不规则的复数——jeść 和 wiedzieć 相对于规则的 rozumieć：

人称	jeść（吃）	wiedzieć（知道）	rozumieć（懂）——第四类
ja	jem	wiem	rozumiem
ty	jesz	wiesz	rozumiesz
on/ona/ono	je	wie	rozumie
my	jemy	wiemy	rozumiemy
wy	jecie	wiecie	rozumiecie
oni/one	jedzą	wiedzą	rozumieją

Polski	中文
Czytam ciekawą książkę.	我在看一本有趣的书。
Gdzie ty pracujesz?	你在哪儿工作？
Anna mówi po polsku i po angielsku.	安娜会说波兰语和英语。
Piszę list do babci.	我在给奶奶写信。
Czy wy rozumiecie to pytanie?	你懂这个问题吗？
Dzieci jedzą śniadanie.	孩子们在吃早饭。
Mamy dużo pracy dzisiaj.	我们今天有很多工作。
Oni kupują nowy samochód.	他们在买一辆新车。
Nie wiem, gdzie on mieszka.	我不知道他住在哪儿。
Co robisz wieczorem?	你晚上要做什么？

ja jestem czytać／ja jestem czytam -> czytam——波兰语现在时没有“是”这样的助动词；一个词就够了。
robiesz -> robisz——robić 是第二类，所以第二人称单数是 -isz，不是 -esz。
czytę -> czytam——第三类的第一人称单数用 -am，绝不用 -ę。
czytą -> czytają——第三类的第三人称复数是 -ają；单独的 -ą 是第一类和第二类的。
pisam -> piszę——pisać 是第一类，词干是 pisz-；注意 s -> sz 的变化。
想说“我懂”却用 rozumie -> rozumiem——rozumie 是第三人称单数（他／她）；第一人称单数是 rozumiem。
jeją／wieją -> jedzą／wiedzą——这两个第四类动词的第三人称复数是不规则的。

每学一个新动词都成对来记：第一人称单数和第二人称单数放在一起，就能看出整个变位类型（比如 piszę, piszesz = 第一类）。
复数是简单的部分：表示“我们”的 -my 和表示“你们”的 -cie 在每种类型里都会出现。
如果不定式以 -ować 结尾，几乎总能推出 -uję, -ujesz：malować -> maluję，dziękować -> dziękuję，gotować -> gotuję。
第一类经常会改变词干（pisać -> piszę，brać -> biorę）；拿不准的时候，把第一人称单数形式背下来，再从它推出其余形式。
一个现在时能表示“我做”、“我正在做”，甚至已经安排好的近期将来（Jutro piszę egzamin ＝“我明天要考试”）。