三音节规则与重音移动

A2 Ο νόμος της τρισυλλαβίας και η μετακίνηση του τόνου 27 / 66

概要

希腊语的重音只能落在词尾的最后三个音节之一,绝不能更靠前。这一条限制——νόμος της τρισυλλαβίας(“三音节法则”)——解释了一个在初学者看来像是不规则现象的例子:το μάθημα(“这堂课”)在属格中变成了 του μαθήματος。这个词并没有改变词干、性或类别,只是词尾多了一个音节,重音就必须往前移,才能留在最后三个音节以内。

所以你不需要死记“μάθημα 的属格很奇怪”,而是记住一条法则,处处套用:名词、形容词、动词,甚至挂在词尾的那些小词都不例外。只要词尾给一个原本重音落在倒数第三音节的词增加了一个音节,重音就要向右移一个音节。还有第二条继承下来的规则,会在少数几个不增加音节的词尾之后同样把重音往右推——ο άνθρωπος → του ανθρώπου——下一节会把这两种情况分开讲。

规则

从词尾开始数音节。希腊语有三个位置,每个都有名字:

位置希腊语术语意思例句
最后一个音节οξύτονη重音落在最后一个音节上καλός, ψωμί, αδερφός
倒数第二个παροξύτονη重音落在倒数第二个音节上δρόμος, γράφω, πατέρα
倒数第三个προπαροξύτονη重音落在倒数第三个音节上άνθρωπος, μάθημα, δάσκαλος

没有第四个位置。现代希腊语中不存在重音落在倒数第四个音节上的形式。

现在看后果。希腊语的词尾长短不一:比如以 -μα 结尾的中性名词,其斜格形式所用的词干就比主格多一个音节:

  • το μά-θη-μα:重音落在 μά 上,是倒数第三个音节,合法。
  • 加上属格词尾 -τος:如果重音位置不变,μα-θή-μα-τος 就会变成 *μά-θη-μα-τος——倒数第四个音节。不合法。所以重音要向右移:του μαθήματος。

这就是整个机制。由此可以得出两点:

1. 并非每个形式都会移位。 只有必须移位时,重音才会移动。如果新词尾没有增加音节,法则就没有被打破,重音也不会变:διάβαζα → διάβαζαν(依然是倒数第三个音节:δι-ά-βα-ζαν),ο άνθρωπος → οι άνθρωποι(άν-θρω-ποι)。

2. 只有倒数第三音节重音(προπαροξύτονη)的词才有风险。 原本重音就落在倒数第二或最后一个音节的词还有余地:ο δρόμος → του δρόμου、των δρόμων——重音不会移动,因为 δρό-μου 依然在最后三个音节以内。移位问题只出现在重音靠后的词身上。

还有第二股独立的力量也会把重音往右拉,而且即使音节数没有变化它也会起作用。在以 -ος 结尾的阳性名词和以 -ο 结尾的中性名词中,词尾 -ου、-ων 和 -ους 会把 προπαροξύτονη 词的重音移到倒数第二个音节:ο άνθρωπος → του ανθρώπου、των ανθρώπων、τους ανθρώπους——而 οι άνθρωποι 和 τον άνθρωπο 则保持不变。数一数音节就会发现 ανθρώπου 并不比 άνθρωπος 长;这个移动是从古希腊语继承下来的,那时这些词尾带有一个长元音,分量相当于多一个音节。把它当作这三个词尾——-ου、-ων、-ους——的特性来记,但同时也要当作个别词的特性来记:会移位的是词汇中偏书面语的一半,而形式完全相同的常见词却保持重音不变(ο αντίλαλος → του αντίλαλου,το σύννεφο → του σύννεφου)。把每一个这样的名词连同它的属格一起记住;第 28、30 和 31 课还会再讲到这一点。

还有第三股力量,会在属格复数中把重音直接吸引到词尾本身上。η θάλασσα(重音倒数第三个音节)在属格复数中变成 των θαλασσών,而不是 *των θαλάσσων。这适用于大多数以 -α/-η 结尾的阴性名词,以及大多数以 -ης/-ας 结尾的阳性名词——但并非全部(η εικόνα → των εικόνων)——你在每一种变格中都会再次遇到它。

最后,三音节法则本身就是希腊语单词可以带两个重音的原因。当一个弱读代词(μου, σου, του, της, μας, σας, τους)附着在一个 προπαροξύτονη 词后面时,这个代词就像是该词多出来的一个音节——整个词组的重音就会落到倒数第四个音节。希腊语这时不会移动原来的重音,而是在宿主词的最后一个音节上再加一个附加重音:ο δάσκαλός μου、το μάθημά μας、το αυτοκίνητό του。这个 δεύτερος τόνος 是强制性的,不是可选的。

形式与结构

ο άνθρωπος——两个属格中重音都会移位

格单数复数
Ονομαστικήο άνθρωποςοι άνθρωποι
Γενικήτου ανθρώπουτων ανθρώπων
Αιτιατικήτον άνθρωποτους ανθρώπους
Κλητικήάνθρωπεάνθρωποι

注意宾格复数:τους ανθρώπους 用的是三个移重音词尾之一,所以发生了移位,而宾格单数 τον άνθρωπο 则没有。这两个形式都不比 άνθρωπος 长——在这里,起决定作用的是词尾本身,而不是音节数。

το μάθημα——以 -μα 结尾的中性名词,遵循同一条法则

格单数复数
Ονομαστικήτο μάθηματα μαθήματα
Γενικήτου μαθήματοςτων μαθημάτων
Αιτιατικήτο μάθηματα μαθήματα
Κλητικήμάθημαμαθήματα

这里属格单数和所有复数形式都多出一个音节,所以都会移位;属格复数 μαθημάτων 还会再多移一步,因为 -ων 正是移重音词尾之一。

ο δάσκαλος 和 το αυτοκίνητο——同样的移位

格ο δάσκαλος(单/复)το αυτοκίνητο(单/复)
Ονομαστικήο δάσκαλος / οι δάσκαλοιτο αυτοκίνητο / τα αυτοκίνητα
Γενικήτου δασκάλου / των δασκάλωντου αυτοκινήτου / των αυτοκινήτων
Αιτιατικήτον δάσκαλο / τους δασκάλουςτο αυτοκίνητο / τα αυτοκίνητα
Κλητικήδάσκαλε / δάσκαλοιαυτοκίνητο / αυτοκίνητα

一个从不移位的词:ο δρόμος

格单数复数
Ονομαστικήο δρόμοςοι δρόμοι
Γενικήτου δρόμουτων δρόμων
Αιτιατικήτον δρόμοτους δρόμους
Κλητικήδρόμεδρόμοι

属格复数的吸引力(一条类别规则,不是音节计数问题)

主格单数复数属格说明
η θάλασσατων θαλασσών重音跳到词尾上
η εικόνατων εικόνων例外:重音留在词干上
ο πολίτηςτων πολιτών以 -ης 结尾的阳性名词,重音落在词尾上
ο ναύτηςτων ναυτών同一类别
η γλώσσατων γλωσσών与 θάλασσα 相同

动词:过去时态最能体现这一点

διαβάζω 的未完成时单数重音落在倒数第三个音节上。复数的词尾更长,所以重音要向右移:

人称单数复数
第一人称διάβαζαδιαβάζαμε
第二人称διάβαζεςδιαβάζατε
第三人称διάβαζεδιάβαζαν
人称单数复数
第一人称έγραφαγράφαμε
第二人称έγραφεςγράφατε
第三人称έγραφεέγραφαν

注意第三人称复数 διάβαζαν / έγραφαν 并没有移位:它和单数的音节数相同,所以没有打破法则。(对 έγραφα 来说,一旦重音离开元音 έ-,这个元音本身就会消失——这是增音现象,本课程后面会讲到。)

带弱读代词时的附加重音

宿主词加上弱读代词后原因
το όνοματο όνομά μου / της / τουςπροπαροξύτονη + 弱读代词 → 附加重音
ο δάσκαλοςο δάσκαλός μου相同
το αυτοκίνητοτο αυτοκίνητό του相同
ο φίλοςο φίλος μου倒数第二音节重音(παροξύτονη)→ 没有附加重音

例句

Ελληνικά中文
Ο άνθρωπος περιμένει στη στάση.那个男人在车站等着。
Το όνομα του ανθρώπου δεν το ξέρω.我不知道那个人的名字。
Τα δικαιώματα των ανθρώπων είναι ίδια για όλους.所有人的权利都是一样的。
Οι άνθρωποι εδώ είναι πολύ φιλικοί.这里的人非常友好。
Το μάθημα αρχίζει στις εννιά.这堂课九点开始。
Το θέμα του μαθήματος είναι δύσκολο.这堂课的主题很难。
Τα μαθήματα τελειώνουν τον Μάιο.课程在五月结束。
Το πρόγραμμα των μαθημάτων άλλαξε.课程的时间表变了。
Ο δάσκαλός μου μιλάει και ισπανικά.我的老师也会说西班牙语。
Δίνω το βιβλίο του δασκάλου στη Μαρία.我要把老师的书给玛丽亚。
Πού είναι τα κλειδιά του αυτοκινήτου;车钥匙在哪里?
Το νερό των θαλασσών ζεσταίνεται.海水正在变暖。
Είναι υποχρέωση των πολιτών να ψηφίζουν.投票是公民的义务。
Παλιά διάβαζα πολύ, αλλά τώρα όχι.我以前经常读书,现在不读了。
Όταν ήμασταν παιδιά, διαβάζαμε μαζί.我们小时候常常一起读书。
Έγραφα ένα γράμμα και γράφαμε και οι δύο.我当时正在写信,我们俩都在写。

常见错误

  • του άνθρωπου -> του ανθρώπου — -ου 是这一类名词中会把重音拉到倒数第二个音节的词尾之一。
  • των μαθήματων -> των μαθημάτων — 较长的复数词干 μαθηματ- 已经把重音移动过一次(μαθήματα),属格复数词尾 -ων 再把它往右多移一步。
  • των θάλασσων -> των θαλασσών — 这一类以 -α 结尾的阴性名词,会把重音拉到属格复数的词尾上;这是一条类别规则,不只是数音节的问题。
  • των πολίτων -> των πολιτών — 以 -ης 结尾的阳性名词也有同样的类别表现。
  • οι ανθρώποι -> οι άνθρωποι — -οι 不增加音节,也不是移重音词尾之一,所以什么都不会移动;不要去“纠正”一个本来就没有错的形式。
  • του δρομού -> του δρόμου — παροξύτονη 词还有余地;只有法则或词尾强制要求时,重音才会移位。
  • διάβαζαμε -> διαβάζαμε — 复数词尾 -αμε 增加了一个音节,所以未完成时的重音必须往前移。
  • ο δάσκαλος μου -> ο δάσκαλός μου — προπαροξύτονη 的宿主词在弱读代词前必须加上附加重音。
  • ο φίλός μου -> ο φίλος μου — φίλος 是 παροξύτονη 词,所以不需要加附加重音;只有倒数第三音节重音的宿主词才需要。

学习提示

  • 永远从词尾往前数音节,而不是从词首往后数。希腊语的重音是按右边界来描述的。
  • 写属格之前,先问自己两个问题:新词尾有没有增加音节?它是不是 -ου、-ων、-ους 之一?只要有一个答案是“是”,而且这个词本来就是 προπαροξύτονη 词,就把重音往右移一步;否则不要动它。
  • 尽早记住末音节重音(οξύτονη)、παροξύτονη、προπαροξύτονη 这三个标签——语法书、词典和这门课程后面的课程都会用它们来简称这种现象。
  • 以 -μα 结尾的中性名词(μάθημα、όνομα、πρόβλημα、σύστημα)是日常希腊语中最能产的移位类别:它们的属格单数 -ματος 和属格复数 -μάτων 每次都会强制重音移位。
  • 属格复数是大多数学习者最容易出错的地方,因为这里可能同时存在两种不同的压力:移重音词尾 -ων(ανθρώπων、μαθημάτων),以及把重音拉到词尾本身的类别规则(θαλασσών、πολιτών)。要把这两件事分开看待。
  • 把词大声读出来。母语者的发音几乎从不违反这条法则,所以如果一个形式按你写的重音位置读起来别扭,那重音多半是错的。
  • 附加重音之所以要写出来,是因为它确实能被听出来:ο δάσκαλός μου 真的有两个重读音节。大声朗读这样的短语,比死记规则更容易让它印在脑子里。