Pronome reflexo siebie/sobie/sobą

B1 Zaimek zwrotny siebie/sobie/sobą 38 / 52

Em resumo

Já na lição 6 conheceu a pequena marca fixa się. Agora conhece a sua família completa: siebie, sobie, sobą — um único pronome reflexo que se declina pelos casos e aponta sempre para o sujeito da oração, seja ele quem for. Ao contrário do inglês, uma só palavra cobre a mim mesmo, a ti mesmo, a si mesmo, a nós mesmos e o resto. O seu primo swój faz o mesmo trabalho para a posse: «o seu próprio», ligado a quem quer que pratique a ação.

Regra

siebie é o pronome reflexo (zaimek zwrotny). Refere-se ao sujeito da sua própria oração e é igual para qualquer pessoa, número e género: Myślę o sobie = Penso em mim mesmo; Oni myślą o sobie = Eles pensam em si mesmos.

Um pronome só, sem nominativo

siebie não tem forma de nominativo — nunca pode ser sujeito, só complemento ou o regido de uma preposição. Preenche todos os outros casos (genitivo, dativo, acusativo, instrumental, locativo) com as formas siebie / sobie / siebie / sobą / sobie.

się é apenas a forma breve (clítica)

O pequeno się da lição 6 é o acusativo/genitivo átono deste mesmo pronome. O polaco tem uma forma longa (tónica) e uma forma breve (clítica):

  • Breve: się — átona, colada perto do verbo, usada nos verbos reflexos comuns: myję się, boję się.
  • Longa: siebie — tónica, usada quando o pronome é realçado, contrastado, vem em primeiro lugar, ou segue uma preposição: Widzę tylko siebie (Só me vejo a mim mesmo); dla siebie, o sobie, ze sobą.

Depois de uma preposição tem de usar a forma longa: do siebie, o sobie, ze sobą — nunca do się.

siebie olha sempre para o sujeito

Escolha siebie quando o complemento é a mesma pessoa que o sujeito. Se for uma pessoa diferente, use um pronome pessoal normal (lição 19):

  • Anna widzi siebie (w lustrze) = A Anna vê-se a si mesma.
  • Anna widzi ją = A Anna vê-a (outra mulher qualquer).

Possessivo reflexo swój

swój é o possessivo reflexo («o seu próprio»). Use-o quando o possuidor é o sujeito da oração — seja qual for a pessoa:

  • Kocham swój dom = Adoro a minha (própria) casa.
  • (Ty) kochasz swój dom = Adoras a tua (própria) casa.
  • Ona kocha swój dom = Ela adora a sua (própria) casa.

Declina-se exatamente como mój / twój e concorda com a coisa possuída, não com o possuidor. Compare:

  • Anna zabrała swój parasol = A Anna levou o seu próprio guarda-chuva.
  • Anna zabrała jej parasol = A Anna levou o guarda-chuva dela (de outra pessoa).

Na 3.ª pessoa esta distinção é obrigatória: swój = próprio, jego/jej/ich = de outra pessoa.

Formas e estruturas

Declinação de siebie

Há um único conjunto de formas para todas as pessoas, números e géneros. Note: sem nominativo.

CasoForma longa (tónica)Forma breve (clítica)
Nominativo (mianownik)— (nenhuma)-
Genitivo (dopełniacz)siebiesię
Dativo (celownik)sobie(sobie)
Acusativo (biernik)siebiesię
Instrumental (narzędnik)sobą-
Locativo (miejscownik)(o) sobie-

A forma breve się só existe para o acusativo/genitivo; os outros casos usam sempre a forma longa.

siebie depois de preposições

A preposição escolhe o caso; a forma longa é obrigatória:

Preposição (+ caso)Com siebieTradução
dla (+ gen.)dla siebiepara si mesmo
do (+ gen.)do siebiepara/em direção a si mesmo (a casa)
od (+ gen.)od siebiepara longe de si mesmo
ku / przeciw (+ dat.)ku sobie / przeciw sobieem direção a / contra si mesmo
na (+ ac.)na siebiesobre si mesmo (movimento)
przed (+ instr.)przed sobąà frente de si mesmo
za (+ instr.)za sobąatrás de si mesmo
z (+ instr.)ze sobąconsigo mesmo / consigo
nad (+ instr.)nad sobąpor cima de si mesmo
o (+ loc.)o sobiesobre si mesmo (assunto)
w (+ loc.)w sobiedentro de si mesmo
po (+ loc.)po sobiedepois de si mesmo

Declinação de swój

Declina-se como mój / twój; o acusativo masculino singular segue a animacidade (lição 9).

CasoMasc. sing.Neutro sing.Fem. sing.M. pes. pl.Não m. pes. pl.
Nominativoswójswojeswojaswoiswoje
Genitivoswojegoswojegoswojejswoichswoich
Dativoswojemuswojemuswojejswoimswoim
Acusativoswój / swojegoswojeswojąswoichswoje
Instrumentalswoimswoimswojąswoimiswoimi
Locativoswoimswoimswojejswoichswoich

(Ac. masc. sing. = swój para inanimado, swojego para animado: mam swój bilet mas widzę swojego brata.)

Exemplos

PolskiPortuguês
Kupiłem to dla siebie, nie dla ciebie.Comprei-o para mim, não para ti.
Ona ciągle myśli tylko o sobie.Ela pensa constantemente só em si mesma.
Weź ze sobą parasol - będzie padać.Leva um guarda-chuva contigo — vai chover.
Zamknij drzwi za sobą.Fecha a porta atrás de ti.
Mam przed sobą trudne zadanie.Tenho uma tarefa difícil à minha frente.
Widzę w lustrze samą siebie.Vejo-me a mim mesmo, tal como sou, ao espelho.
Opowiedz mi coś o sobie.Conta-me alguma coisa sobre ti.
Oni są ze sobą szczęśliwi.Estão felizes um com o outro.
Adam zabrał swój komputer do pracy.O Adam levou o seu (próprio) computador para o trabalho.
Dbajcie o swoje zdrowie.Cuida da tua (própria) saúde.

Erros frequentes

  • Myślę o mnie -> Myślę o sobie — quando o complemento é igual ao sujeito, use o reflexo sobie, não o pronome pessoal.
  • Weź ze się parasol -> Weź ze sobą parasol — depois de uma preposição precisa da forma longa, nunca da clítica się.
  • dla się, o się, do się -> dla siebie, o sobie, do siebie — as preposições nunca levam się.
  • Anna wzięła jej parasol (com o sentido de «o guarda-chuva dela») -> Anna wzięła swój parasol — a posse própria do sujeito precisa de swój, não de jej.
  • Kocham mój kraj (neutro) -> Kocham swój kraj — quando o possuidor é o sujeito, prefira swój a mój/twój.
  • Sobie myślę o wakacjach -> Myślę sobie o wakacjach — o sobie átono de myślę sobie apoia-se no verbo como um clítico e não abre a oração; mantenha o verbo em primeiro lugar.
  • Ona nazywa się swoja Ewa -> Ona nazywa się Ewa — não misture swój nos verbos fixos com się; swój marca só a posse.

Dicas

  • Truque para memorizar as formas do caso: siebie - sobie - siebie - sobą - sobie (Gen.-Dat.-Ac.-Instr.-Loc.). Não há nominativo, porque não se pode «ser» ao mesmo tempo o sujeito e o seu complemento.
  • Regra das duas formas: se houver uma preposição ou realce/contraste, recorra à forma longa (siebie/sobie/sobą); caso contrário, o verbo simples leva a clítica się.
  • Três blocos de alta frequência a decorar bem: ze sobą (comigo/contigo/junto), o sobie (sobre si mesmo), dla siebie (para si mesmo).
  • Para swój: pergunte «é o dono que pratica o verbo?». Se sim, use swój; se o dono for outra pessoa, use jego/jej/ich. Esta escolha é opcional na 1.ª/2.ª pessoa, mas obrigatória na 3.ª.
  • swój concorda com o nome a que se junta (género, número, caso), exatamente como mój — o possuidor nunca se mostra na palavra.