O imperfeito

A2 Ο παρατατικός 33 / 66

Em resumo

O imperfeito (ο παρατατικός) constrói-se da forma fácil: tome o tema imperfetivo — o mesmo que já usa para o presente — e acrescente as mesmas terminações do passado que aprendeu para o aoristo: -α, -ες, -ε, -αμε, -ατε, -αν. Mais nada muda. γράφω dá έγραφα «estava a escrever, costumava escrever», διαβάζω dá διάβαζα, e o verbo είμαι tem o seu próprio conjunto, ήμουν, ήσουν, ήταν.

Os verbos da 2.ª conjugação em -άω/-ώ e -ώ/-είς não anexam essas terminações diretamente. Inserem antes -ούσ-: μιλώ dá μιλούσα, αγαπώ dá αγαπούσα, μπορώ dá μπορούσα. Portanto só há realmente duas formas a aprender — a simples e a de -ούσα.

Regra

1. Um só tema, um só conjunto de terminações. O aoristo usava o tema simples (perfetivo): έγραψα. O imperfeito usa o tema imperfetivo (contínuo): έγραφα. As terminações são literalmente idênticas nos dois tempos; só o tema marca a diferença. Se sabe dizer έγραψα, já sabe terminar έγραφα.

2. O aumento só aparece quando é acentuado. Exatamente como na lição 32, o tempo do passado quer o acento na terceira sílaba a contar do fim. Quando o tema é curto de mais para o fornecer, acrescenta-se um aumento silábico ε- para o sustentar: έ-γρα-φα, έ-γρα-φες, έ-γρα-φε, έ-γρα-φαν. Na 1.ª e na 2.ª pessoa do plural a terminação mais longa -αμε / -ατε já empurra o acento de volta para o tema, por isso o aumento cai: γράφαμε, γράφατε — nunca έγραφαμε.

3. Os temas longos nunca levam aumento. Um tema de duas ou mais sílabas consegue sustentar o acento sozinho, por isso ε- não é necessário em nenhuma forma do paradigma: διαβάζω → διάβαζα, δουλεύω → δούλευα, περιμένω → περίμενα. Repare que o acento recua uma sílaba em relação ao presente (διαβάζω → διάβαζα).

4. Segunda conjugação: o infixo -ούσ-. Os verbos acentuados na terminação no presente (μιλάω/μιλώ, αγαπάω/αγαπώ, οδηγώ, μπορώ, ζω, τηλεφωνώ) formam o imperfeito com -ούσα, -ούσες, -ούσε, -ούσαμε, -ούσατε, -ούσαν. O acento fica sempre em -ού-, por isso nunca há aumento envolvido.

5. O que significa o imperfeito. Três funções correntes:

  • Fundo em curso — uma ação vista de dentro, sem um ponto final: χθες έβρεχε «ontem estava a chover», τι έκανες όταν σε πήρα τηλέφωνο;
  • Hábito ou repetição no passado — com κάθε μέρα, πάντα, συνήθως, τότε: κάθε μέρα διάβαζα δύο ώρες «todos os dias costumava estudar duas horas».
  • Cortesia. ήθελα e θα μπορούσα suavizam um pedido, tornando-o menos direto do que o presente: ήθελα έναν καφέ, παρακαλώ «queria um café, por favor»; θα μπορούσατε να μου δείξετε τον δρόμο; «podia mostrar-me o caminho?» Com μπορώ a versão de cortesia mantém θα à frente; o simples imperfeito μπορούσατε να… só pergunta se era capaz de o fazer naquela altura. Aqui não se quer dizer nada do passado — a distância no tempo é simplesmente distância no tom.

Escolher entre o imperfeito e o aoristo numa narrativa mais longa é um tema à parte; a lição 43 trata disso. Por agora, use o imperfeito onde o inglês diz «was/were -ing» ou «used to».

Formas e estruturas

As terminações do passado (o mesmo conjunto do aoristo)

ΠρόσωποΚατάληξη
εγώ-α
εσύ-ες
αυτός / αυτή / αυτό-ε
εμείς-αμε
εσείς-ατε
αυτοί / αυτές / αυτά-αν

Primeira conjugação, tema curto: γράφω → έγραφα

ΠρόσωποΠαρατατικόςΜετάφραση
εγώέγραφαestava a escrever
εσύέγραφεςestavas a escrever
αυτός / αυτή / αυτόέγραφεele / ela estava a escrever
εμείςγράφαμεestávamos a escrever
εσείςγράφατεestavas a escrever
αυτοί / αυτές / αυτάέγραφανestavam a escrever

Primeira conjugação, tema longo: διαβάζω → διάβαζα (sem aumento em lado nenhum)

ΠρόσωποΠαρατατικός
εγώδιάβαζα
εσύδιάβαζες
αυτός / αυτή / αυτόδιάβαζε
εμείςδιαβάζαμε
εσείςδιαβάζατε
αυτοί / αυτές / αυτάδιάβαζαν

Segunda conjugação: μιλάω / μιλώ → μιλούσα

ΠρόσωποΠαρατατικός
εγώμιλούσα
εσύμιλούσες
αυτός / αυτή / αυτόμιλούσε
εμείςμιλούσαμε
εσείςμιλούσατε
αυτοί / αυτές / αυτάμιλούσαν

O mesmo padrão dá αγαπούσα (αγαπώ), οδηγούσα (οδηγώ), μπορούσα (μπορώ), ζούσα (ζω), τηλεφωνούσα (τηλεφωνώ), ρωτούσα (ρωτάω).

είμαι → ήμουν (paradigma próprio; aprenda-o inteiro)

ΠρόσωποΠαρατατικός
εγώήμουν
εσύήσουν
αυτός / αυτή / αυτόήταν
εμείςήμασταν
εσείςήσασταν
αυτοί / αυτές / αυτάήταν

Imperfeitos irregulares e com mudança de tema mais frequentes

Ενεστώταςεγώεσύαυτόςεμείςεσείςαυτοί
έχωείχαείχεςείχεείχαμεείχατεείχαν
ξέρωήξεραήξερεςήξερεξέραμεξέρατεήξεραν
θέλωήθελαήθελεςήθελεθέλαμεθέλατεήθελαν
λέωέλεγαέλεγεςέλεγελέγαμελέγατεέλεγαν
πηγαίνωπήγαιναπήγαινεςπήγαινεπηγαίναμεπηγαίνατεπήγαιναν
τρώωέτρωγαέτρωγεςέτρωγετρώγαμετρώγατεέτρωγαν
πίνωέπιναέπινεςέπινεπίναμεπίνατεέπιναν
βλέπωέβλεπαέβλεπεςέβλεπεβλέπαμεβλέπατεέβλεπαν

είχα é o único que mantém o acento na mesma sílaba em todas as pessoas, por isso não precisa de aumento e não mostra nenhuma diferença entre o singular e o plural.

Exemplos

ΕλληνικάPortuguês
Χθες έβρεχε όλο το απόγευμα.Ontem esteve a chover a tarde toda.
Κάθε μέρα διάβαζα δύο ώρες.Todos os dias costumava estudar duas horas.
Όταν ήμουν μικρός, έμενα στη Θεσσαλονίκη.Quando eu era pequeno, vivia em Salónica.
Τι έγραφες τόση ώρα;O que estava a escrever esse tempo todo?
Ήθελα έναν καφέ, παρακαλώ.Queria um café, por favor.
Θα μπορούσατε να μου δείξετε τον δρόμο;Podia mostrar-me o caminho?
Ο δάσκαλός μου μιλούσε πολύ γρήγορα.O meu professor costumava falar muito depressa.
Δεν ήξερα ότι μένεις εδώ.Eu não sabia que vive aqui.
Ο παππούς μου έλεγε πάντα την ίδια ιστορία.O meu avô contava sempre a mesma história.
Τα παιδιά έτρωγαν και έβλεπαν τηλεόραση.As crianças estavam a comer e a ver televisão.
Πηγαίναμε στη θάλασσα κάθε καλοκαίρι.Costumávamos ir à praia todos os verões.
Το αυτοκίνητό μας ήταν παλιό, αλλά δούλευε.O nosso carro era velho, mas funcionava.

Erros frequentes

  • γραφούσα -> έγραφα — o infixo -ούσ- pertence só à 2.ª conjugação; um verbo acentuado no tema no presente (γράφω, não γραφώ) nunca o leva.
  • διαβαζούσα -> διάβαζα — a mesma armadilha com um verbo mais longo da 1.ª conjugação; o comprimento do tema não muda nada.
  • έγραφαμε -> γράφαμε — o aumento existe só para sustentar o acento, e -αμε já deslocou o acento para o tema, por isso ε- tem de desaparecer.
  • έτρωγαμε -> τρώγαμε — a regra é mecânica e aplica-se também aos irregulares: sem aumento nas formas εμείς e εσείς.
  • έγραφσα / γράφησα -> έγραφα — não cole o -σ- do aoristo ao tema imperfetivo; as terminações já são idênticas, e só o tema marca o tempo.
  • Κάθε βράδυ μίλησα με τη μητέρα μου. -> Κάθε βράδυ μιλούσα με τη μητέρα μου. — um hábito repetido precisa do tema imperfetivo, não do aoristo.
  • ήμουνα, ήσουνα, ήτανε, είχανε, λέγανε -> ήμουν, ήσουν, ήταν, είχαν, έλεγαν — estas variantes mais longas são comuns na fala descontraída e os dicionários registam-nas, mas a cauda -ε / -α pertence ao registo falado; mantenha as formas curtas em tudo o que escrever.

Dicas

  • Teste o aumento em voz alta: conte três sílabas a partir do fim. Se o dedo cair fora da palavra, precisa de ε-; se cair no tema, não precisa.
  • Aprenda cada verbo da 1.ª conjugação como um par de formas — έγραφα / γράφαμε — em vez de seis formas separadas. As outras quatro seguem-se dessas duas.
  • Se o presente é acentuado na última sílaba (μιλώ, αγαπώ, μπορώ), o imperfeito é -ούσα. Essa única pergunta resolve quase todos os verbos corretamente.
  • Na fala também vai ouvir μίλαγα, αγάπαγα, ρώταγα ao lado de μιλούσα, αγαπούσα, ρωτούσα. Reconheça-as, mas escreva as formas em -ούσα.
  • ήθελα e θα μπορούσα são as suas ferramentas de cortesia do dia a dia numa loja, num escritório ou num hotel — são mais suaves do que θέλω e μπορείτε sem serem formais.
  • As expressões de tempo fazem metade do trabalho por si: com κάθε μέρα, πάντα, συνήθως, τότε, όλη μέρα o imperfeito é quase sempre a forma pretendida.
  • Repare no segundo acento quando um pronome átono segue uma palavra acentuada três sílabas a contar do fim: ο δάσκαλός μου μιλούσε, το αυτοκίνητό μας ήταν παλιό.