O imperfeito
A2 Ο παρατατικός 33 / 66
Em resumo
O imperfeito (ο παρατατικός) constrói-se da forma fácil: tome o tema imperfetivo — o mesmo que já usa para o presente — e acrescente as mesmas terminações do passado que aprendeu para o aoristo: -α, -ες, -ε, -αμε, -ατε, -αν. Mais nada muda. γράφω dá έγραφα «estava a escrever, costumava escrever», διαβάζω dá διάβαζα, e o verbo είμαι tem o seu próprio conjunto, ήμουν, ήσουν, ήταν.
Os verbos da 2.ª conjugação em -άω/-ώ e -ώ/-είς não anexam essas terminações diretamente. Inserem antes -ούσ-: μιλώ dá μιλούσα, αγαπώ dá αγαπούσα, μπορώ dá μπορούσα. Portanto só há realmente duas formas a aprender — a simples e a de -ούσα.
Regra
1. Um só tema, um só conjunto de terminações. O aoristo usava o tema simples (perfetivo): έγραψα. O imperfeito usa o tema imperfetivo (contínuo): έγραφα. As terminações são literalmente idênticas nos dois tempos; só o tema marca a diferença. Se sabe dizer έγραψα, já sabe terminar έγραφα.
2. O aumento só aparece quando é acentuado. Exatamente como na lição 32, o tempo do passado quer o acento na terceira sílaba a contar do fim. Quando o tema é curto de mais para o fornecer, acrescenta-se um aumento silábico ε- para o sustentar: έ-γρα-φα, έ-γρα-φες, έ-γρα-φε, έ-γρα-φαν. Na 1.ª e na 2.ª pessoa do plural a terminação mais longa -αμε / -ατε já empurra o acento de volta para o tema, por isso o aumento cai: γράφαμε, γράφατε — nunca έγραφαμε.
3. Os temas longos nunca levam aumento. Um tema de duas ou mais sílabas consegue sustentar o acento sozinho, por isso ε- não é necessário em nenhuma forma do paradigma: διαβάζω → διάβαζα, δουλεύω → δούλευα, περιμένω → περίμενα. Repare que o acento recua uma sílaba em relação ao presente (διαβάζω → διάβαζα).
4. Segunda conjugação: o infixo -ούσ-. Os verbos acentuados na terminação no presente (μιλάω/μιλώ, αγαπάω/αγαπώ, οδηγώ, μπορώ, ζω, τηλεφωνώ) formam o imperfeito com -ούσα, -ούσες, -ούσε, -ούσαμε, -ούσατε, -ούσαν. O acento fica sempre em -ού-, por isso nunca há aumento envolvido.
5. O que significa o imperfeito. Três funções correntes:
- Fundo em curso — uma ação vista de dentro, sem um ponto final: χθες έβρεχε «ontem estava a chover», τι έκανες όταν σε πήρα τηλέφωνο;
- Hábito ou repetição no passado — com κάθε μέρα, πάντα, συνήθως, τότε: κάθε μέρα διάβαζα δύο ώρες «todos os dias costumava estudar duas horas».
- Cortesia. ήθελα e θα μπορούσα suavizam um pedido, tornando-o menos direto do que o presente: ήθελα έναν καφέ, παρακαλώ «queria um café, por favor»; θα μπορούσατε να μου δείξετε τον δρόμο; «podia mostrar-me o caminho?» Com μπορώ a versão de cortesia mantém θα à frente; o simples imperfeito μπορούσατε να… só pergunta se era capaz de o fazer naquela altura. Aqui não se quer dizer nada do passado — a distância no tempo é simplesmente distância no tom.
Escolher entre o imperfeito e o aoristo numa narrativa mais longa é um tema à parte; a lição 43 trata disso. Por agora, use o imperfeito onde o inglês diz «was/were -ing» ou «used to».
Formas e estruturas
As terminações do passado (o mesmo conjunto do aoristo)
| Πρόσωπο | Κατάληξη |
|---|---|
| εγώ | -α |
| εσύ | -ες |
| αυτός / αυτή / αυτό | -ε |
| εμείς | -αμε |
| εσείς | -ατε |
| αυτοί / αυτές / αυτά | -αν |
Primeira conjugação, tema curto: γράφω → έγραφα
| Πρόσωπο | Παρατατικός | Μετάφραση |
|---|---|---|
| εγώ | έγραφα | estava a escrever |
| εσύ | έγραφες | estavas a escrever |
| αυτός / αυτή / αυτό | έγραφε | ele / ela estava a escrever |
| εμείς | γράφαμε | estávamos a escrever |
| εσείς | γράφατε | estavas a escrever |
| αυτοί / αυτές / αυτά | έγραφαν | estavam a escrever |
Primeira conjugação, tema longo: διαβάζω → διάβαζα (sem aumento em lado nenhum)
| Πρόσωπο | Παρατατικός |
|---|---|
| εγώ | διάβαζα |
| εσύ | διάβαζες |
| αυτός / αυτή / αυτό | διάβαζε |
| εμείς | διαβάζαμε |
| εσείς | διαβάζατε |
| αυτοί / αυτές / αυτά | διάβαζαν |
Segunda conjugação: μιλάω / μιλώ → μιλούσα
| Πρόσωπο | Παρατατικός |
|---|---|
| εγώ | μιλούσα |
| εσύ | μιλούσες |
| αυτός / αυτή / αυτό | μιλούσε |
| εμείς | μιλούσαμε |
| εσείς | μιλούσατε |
| αυτοί / αυτές / αυτά | μιλούσαν |
O mesmo padrão dá αγαπούσα (αγαπώ), οδηγούσα (οδηγώ), μπορούσα (μπορώ), ζούσα (ζω), τηλεφωνούσα (τηλεφωνώ), ρωτούσα (ρωτάω).
είμαι → ήμουν (paradigma próprio; aprenda-o inteiro)
| Πρόσωπο | Παρατατικός |
|---|---|
| εγώ | ήμουν |
| εσύ | ήσουν |
| αυτός / αυτή / αυτό | ήταν |
| εμείς | ήμασταν |
| εσείς | ήσασταν |
| αυτοί / αυτές / αυτά | ήταν |
Imperfeitos irregulares e com mudança de tema mais frequentes
| Ενεστώτας | εγώ | εσύ | αυτός | εμείς | εσείς | αυτοί |
|---|---|---|---|---|---|---|
| έχω | είχα | είχες | είχε | είχαμε | είχατε | είχαν |
| ξέρω | ήξερα | ήξερες | ήξερε | ξέραμε | ξέρατε | ήξεραν |
| θέλω | ήθελα | ήθελες | ήθελε | θέλαμε | θέλατε | ήθελαν |
| λέω | έλεγα | έλεγες | έλεγε | λέγαμε | λέγατε | έλεγαν |
| πηγαίνω | πήγαινα | πήγαινες | πήγαινε | πηγαίναμε | πηγαίνατε | πήγαιναν |
| τρώω | έτρωγα | έτρωγες | έτρωγε | τρώγαμε | τρώγατε | έτρωγαν |
| πίνω | έπινα | έπινες | έπινε | πίναμε | πίνατε | έπιναν |
| βλέπω | έβλεπα | έβλεπες | έβλεπε | βλέπαμε | βλέπατε | έβλεπαν |
είχα é o único que mantém o acento na mesma sílaba em todas as pessoas, por isso não precisa de aumento e não mostra nenhuma diferença entre o singular e o plural.
Exemplos
| Ελληνικά | Português |
|---|---|
| Χθες έβρεχε όλο το απόγευμα. | Ontem esteve a chover a tarde toda. |
| Κάθε μέρα διάβαζα δύο ώρες. | Todos os dias costumava estudar duas horas. |
| Όταν ήμουν μικρός, έμενα στη Θεσσαλονίκη. | Quando eu era pequeno, vivia em Salónica. |
| Τι έγραφες τόση ώρα; | O que estava a escrever esse tempo todo? |
| Ήθελα έναν καφέ, παρακαλώ. | Queria um café, por favor. |
| Θα μπορούσατε να μου δείξετε τον δρόμο; | Podia mostrar-me o caminho? |
| Ο δάσκαλός μου μιλούσε πολύ γρήγορα. | O meu professor costumava falar muito depressa. |
| Δεν ήξερα ότι μένεις εδώ. | Eu não sabia que vive aqui. |
| Ο παππούς μου έλεγε πάντα την ίδια ιστορία. | O meu avô contava sempre a mesma história. |
| Τα παιδιά έτρωγαν και έβλεπαν τηλεόραση. | As crianças estavam a comer e a ver televisão. |
| Πηγαίναμε στη θάλασσα κάθε καλοκαίρι. | Costumávamos ir à praia todos os verões. |
| Το αυτοκίνητό μας ήταν παλιό, αλλά δούλευε. | O nosso carro era velho, mas funcionava. |
Erros frequentes
- γραφούσα -> έγραφα — o infixo -ούσ- pertence só à 2.ª conjugação; um verbo acentuado no tema no presente (γράφω, não γραφώ) nunca o leva.
- διαβαζούσα -> διάβαζα — a mesma armadilha com um verbo mais longo da 1.ª conjugação; o comprimento do tema não muda nada.
- έγραφαμε -> γράφαμε — o aumento existe só para sustentar o acento, e -αμε já deslocou o acento para o tema, por isso ε- tem de desaparecer.
- έτρωγαμε -> τρώγαμε — a regra é mecânica e aplica-se também aos irregulares: sem aumento nas formas εμείς e εσείς.
- έγραφσα / γράφησα -> έγραφα — não cole o -σ- do aoristo ao tema imperfetivo; as terminações já são idênticas, e só o tema marca o tempo.
- Κάθε βράδυ μίλησα με τη μητέρα μου. -> Κάθε βράδυ μιλούσα με τη μητέρα μου. — um hábito repetido precisa do tema imperfetivo, não do aoristo.
- ήμουνα, ήσουνα, ήτανε, είχανε, λέγανε -> ήμουν, ήσουν, ήταν, είχαν, έλεγαν — estas variantes mais longas são comuns na fala descontraída e os dicionários registam-nas, mas a cauda -ε / -α pertence ao registo falado; mantenha as formas curtas em tudo o que escrever.
Dicas
- Teste o aumento em voz alta: conte três sílabas a partir do fim. Se o dedo cair fora da palavra, precisa de ε-; se cair no tema, não precisa.
- Aprenda cada verbo da 1.ª conjugação como um par de formas — έγραφα / γράφαμε — em vez de seis formas separadas. As outras quatro seguem-se dessas duas.
- Se o presente é acentuado na última sílaba (μιλώ, αγαπώ, μπορώ), o imperfeito é -ούσα. Essa única pergunta resolve quase todos os verbos corretamente.
- Na fala também vai ouvir μίλαγα, αγάπαγα, ρώταγα ao lado de μιλούσα, αγαπούσα, ρωτούσα. Reconheça-as, mas escreva as formas em -ούσα.
- ήθελα e θα μπορούσα são as suas ferramentas de cortesia do dia a dia numa loja, num escritório ou num hotel — são mais suaves do que θέλω e μπορείτε sem serem formais.
- As expressões de tempo fazem metade do trabalho por si: com κάθε μέρα, πάντα, συνήθως, τότε, όλη μέρα o imperfeito é quase sempre a forma pretendida.
- Repare no segundo acento quando um pronome átono segue uma palavra acentuada três sílabas a contar do fim: ο δάσκαλός μου μιλούσε, το αυτοκίνητό μας ήταν παλιό.