O imperativo, as ordens negativas e a posição do pronome
A1 Προστακτική, άρνηση με μην και θέση της αντωνυμίας 26 / 66
Em resumo
O grego dá ordens com uma verdadeira forma de imperativo e — tal como em todo o resto do verbo — é preciso escolher primeiro um aspeto. O imperativo perfetivo γράψε pede um único ato concluído («escreve-o, agora»); o imperativo imperfetivo γράφε pede um hábito ou uma atividade em curso («continua a escrever»). Cada um tem um singular para εσύ e um plural em -τε que também serve de forma formal para εσείς.
Não existe imperativo negativo. Para proibir algo usa-se μη ou μην mais a pessoa normal do verbo: μη γράφεις, μην το κάνεις. A própria forma de imperativo nunca aparece depois de μη(ν).
Os pronomes átonos (clíticos) ficam então em lados opostos do verbo: seguem um imperativo afirmativo (πάρε το, δώσε μού το) e precedem o verbo numa ordem negativa (μη μου το λες). Quando um clítico segue, o grupo é tratado como uma só palavra para efeitos de acentuação, pelo que um imperativo proparoxítono recebe um segundo acento: κοίταξε → κοίταξέ με.
Regra
1. Dois aspetos, dois imperativos. O imperativo perfetivo constrói-se sobre o tema perfetivo (do aoristo), o imperativo imperfetivo sobre o tema do presente. Escolha exatamente como escolheu depois de θα e να:
- perfetivo = um único ato delimitado: Άνοιξε το παράθυρο. (abre-a uma vez, agora)
- imperfetivo = uma instrução permanente, um hábito, uma ação repetida ou em curso: Άνοιγε το παράθυρο κάθε πρωί. (faz disso um hábito)
2. As terminações. O singular é tema + -ε; o plural é tema + -τε no perfetivo, e simplesmente a 2.ª pessoa do plural do presente no imperfetivo.
| Aspeto | Singular (εσύ) | Plural / formal (εσείς) |
|---|---|---|
| Perfetivo | tema perfetivo + -ε: γράψ-ε | tema perfetivo + -τε: γράψ-τε |
| Imperfetivo | tema do presente + -ε: γράφ-ε | = 2.ª pl. do presente: γράφ-ετε |
Quando o tema perfetivo termina em -σ-, a terminação do plural funde-se com ele: διαβάσ- + -τε → διαβάστε, μίλησ- + -τε → μιλήστε. Existe também um plural mais longo em -ετε (γράψετε, διαβάσετε), que não está errado, mas a forma curta em -τε é a de uso corrente.
3. Acentuação. O singular puxa o acento tão para trás quanto a regra das três sílabas permite (διάβασε, μίλησε), enquanto o plural curto é uma contração da forma mais longa em -ετε e mantém o acento dessa forma (διαβάσετε → διαβάστε). Por isso o acento muda muitas vezes entre o singular e o plural: διάβασε → διαβάστε, μίλησε → μιλήστε, ρώτησε → ρωτήστε.
4. Só a segunda pessoa. Não existe imperativo de 1.ª nem de 3.ª pessoa. Em vez disso, o grego usa ας ou να + conjuntivo: ας γράψουμε «escrevamos», να περάσει «que ele entre».
5. Negação: μη(ν) + segunda pessoa normal. O imperativo não tem uma forma negativa correspondente, por isso a ordem negativa toma emprestada a forma verbal simples da segunda pessoa — mas o aspeto continua a ter de ser escolhido:
- μη γράφεις (imperfetivo: para / não estejas a escrever / nunca escrevas)
- μη γράψεις (perfetivo: não o escrevas, desta vez)
μη mantém o seu -ν final antes de uma vogal e antes de κ, π, τ, μπ, ντ, γκ, τσ, τζ, ξ, ψ, e perde-o nos restantes casos — a mesma regra do artigo e de δε(ν): μην το κάνεις, μην τρέχεις, μην ξεχάσεις, mas μη μιλάς, μη γράφεις, μη φεύγεις.
6. Posição do pronome. Numa ordem afirmativa o pronome átono vem depois do verbo e apoia-se nele; numa ordem negativa vem entre μη(ν) e o verbo:
- πάρε το → μην το παίρνεις
- κοίταξέ με → μη με κοιτάς
- δώσε μού το → μη μου το δίνεις
7. O segundo acento. Verbo + clítico pronuncia-se como uma só palavra, e essa palavra não pode ser acentuada mais atrás do que a terceira sílaba a contar do fim. Por isso um imperativo acentuado na antepenúltima sílaba recebe um acento extra na última sílaba quando um clítico se segue (κοίταξε → κοίταξέ με, διάβασε → διάβασέ το), e um imperativo de duas sílabas seguido de dois clíticos leva o acento extra no primeiro clítico (δώσε + μου + το → δώσε μού το). Na fala, a vogal cai muitas vezes por completo, e nesse caso o grupo é curto o suficiente para não precisar de um segundo acento: δώσ’ μου το, φέρ’ το, άσ’ το.
Formas e estruturas
As quatro formas de imperativo de um verbo regular
| Verbo | Perfetivo sing. | Perfetivo pl. | Imperfetivo sing. | Imperfetivo pl. |
|---|---|---|---|---|
| γράφω «escrever» | γράψε | γράψτε | γράφε | γράφετε |
| διαβάζω «ler» | διάβασε | διαβάστε | διάβαζε | διαβάζετε |
| ανοίγω «abrir» | άνοιξε | ανοίξτε | άνοιγε | ανοίγετε |
| κλείνω «fechar» | κλείσε | κλείστε | κλείνε | κλείνετε |
| στέλνω «enviar» | στείλε | στείλτε | στέλνε | στέλνετε |
| αγοράζω «comprar» | αγόρασε | αγοράστε | αγόραζε | αγοράζετε |
| μιλάω «falar» | μίλησε | μιλήστε | μίλα | μιλάτε |
| ρωτάω «perguntar» | ρώτησε | ρωτήστε | ρώτα | ρωτάτε |
| περιμένω «esperar» | περίμενε | περιμένετε | περίμενε | περιμένετε |
περιμένω é um lembrete útil de que alguns verbos têm o mesmo tema para os dois aspetos, pelo que os dois imperativos coincidem.
Imperativos irregulares — aprenda-os aos pares
| Verbo | Singular | Plural / formal | Tradução |
|---|---|---|---|
| λέω | πες | πείτε | dizer, contar |
| βλέπω | δες | δείτε | olhar, ver |
| έρχομαι | έλα | ελάτε | vir |
| παίρνω | πάρε | πάρτε | levar, tomar |
| τρώω | φάε | φάτε | comer |
| πίνω | πιες | πιείτε | beber |
| βρίσκω | βρες | βρείτε | encontrar |
| μπαίνω | μπες | μπείτε | entrar |
| βγαίνω | βγες | βγείτε | sair |
| δίνω | δώσε | δώστε | dar |
| πηγαίνω | πήγαινε | πηγαίνετε | ir |
| κάθομαι | κάτσε | καθίστε | sentar-se |
| ανεβαίνω | ανέβα | ανεβείτε | subir |
| κατεβαίνω | κατέβα | κατεβείτε | descer |
A ordem negativa
| Aspeto | Singular (εσύ) | Plural / formal (εσείς) |
|---|---|---|
| Imperfetivo | μη γράφεις | μη γράφετε |
| Perfetivo | μη γράψεις | μη γράψετε |
| Imperfetivo | μην τρέχεις | μην τρέχετε |
| Perfetivo | μην ξεχάσεις | μην ξεχάσετε |
Onde fica o pronome
| Afirmativa (clítico depois) | Negativa (clítico antes) | |
|---|---|---|
| το | πάρε το / πάρτε το | μην το παίρνεις / μην το πάρετε |
| με | κοίταξέ με / κοιτάξτε με | μη με κοιτάς / μη με κοιτάτε |
| μου | πες μου / πείτε μου | μη μου λες / μη μου λέτε |
| μου + το | δώσε μού το / δώστε μού το | μη μου το δίνεις / μη μου το δίνετε |
As pessoas que o imperativo não tem
| Pessoa | Forma | Tradução |
|---|---|---|
| 1.ª pl. | ας γράψουμε | escrevamos |
| 3.ª sing. | να γράψει | que ele / ela escreva |
| 3.ª pl. | να γράψουν | que eles / elas escrevam |
Exemplos
| Ελληνικά | Português |
|---|---|
| Γράψε μου ένα μήνυμα όταν φτάσεις. | Escreve-me uma mensagem quando chegares. |
| Γράφε λίγο κάθε μέρα και θα δεις διαφορά. | Escreve um pouco todos os dias e vais notar a diferença. |
| Διαβάστε την πρώτη παράγραφο, παρακαλώ. | Lê o primeiro parágrafo, por favor. |
| Άνοιξε το παράθυρο, κάνει πολλή ζέστη. | Abre a janela, está muito calor. |
| Περίμενε πέντε λεπτά και έρχομαι. | Espera cinco minutos que eu já vou. |
| Πες μου τι έγινε χθες. | Conta-me o que aconteceu ontem. |
| Ελάτε μέσα, σας περιμέναμε. | Entra, estávamos à tua espera. |
| Δώσε μού το, σε παρακαλώ. | Dá-mo, por favor. |
| Κοίταξέ με όταν σου μιλάω. | Olha para mim quando estou a falar contigo. |
| Πού να το βάλω; — Βάλε το στο τραπέζι. | Onde é que o ponho? — Põe-o em cima da mesa. |
| Μην τρέχεις στον διάδρομο. | Não corras no corredor. |
| Μη μου το λες κάθε μέρα. | Não me estejas sempre a dizer isso todos os dias. |
| Μην το ξεχάσεις αύριο το πρωί. | Não te esqueças disso amanhã de manhã. |
| Μη μιλάτε όλοι μαζί. | Não falem todos ao mesmo tempo. |
Erros frequentes
- μην γράψε -> μη γράψεις — o grego não tem imperativo negativo; depois de μη(ν) usa-se a segunda pessoa normal, nunca a forma de imperativo.
- μη το κάνεις -> μην το κάνεις — μη mantém o seu -ν antes de uma vogal e antes de κ, π, τ, μπ, ντ, γκ, τσ, τζ, ξ, ψ, e το começa por τ.
- μου δώσε -> δώσε μου — depois de um imperativo afirmativo o pronome átono segue o verbo; nunca pode ficar à sua frente.
- μην δώσε μου το -> μη μου το δίνεις — assim que a ordem é negativa, os pronomes saltam para a frente do verbo, entre μη(ν) e o verbo.
- Γράφεις μου ένα μήνυμα. -> Γράψε μου ένα μήνυμα. — o presente simples é uma afirmação ou uma pergunta, não uma ordem; use a forma de imperativo.
- κοίταξε με -> κοίταξέ με — um verbo acentuado na terceira sílaba a contar do fim recebe um segundo acento na última sílaba quando um clítico se segue.
- δώσε μου το -> δώσε μού το — com dois clíticos depois de um imperativo de duas sílabas, o acento extra cai no primeiro clítico.
- διαβάσε το κείμενο -> διάβασε το κείμενο — o singular perfetivo de διαβάζω é acentuado na antepenúltima sílaba; só o plural desloca o acento (διαβάστε).
- Μην περίμενε -> Μην περιμένεις — mais uma vez, nenhuma forma de imperativo depois de μην.
- Γράψτε μου, Μαρία, είσαι φίλη μου. -> Γράψε μου, Μαρία… — a forma em -τε é plural ou formal; para um amigo, use o singular.
Dicas
- Pergunte-se «uma vez, ou por hábito?» antes de abrir a boca: γράψε para um único ato, γράφε para uma instrução permanente. As receitas, as rotinas de exercício e os sinais de segurança vivem no imperfetivo; os pedidos comuns são no perfetivo.
- O plural também é o singular formal. A um desconhecido, a um empregado de loja ou a uma turma diz-se Περάστε, Καθίστε, Πείτε μου — nunca a forma de εσύ.
- Os verbos mais comuns são precisamente os irregulares. Pratique πες/πείτε, δες/δείτε, έλα/ελάτε, πάρε/πάρτε, φάε/φάτε, βρες/βρείτε aos pares, não uma forma de cada vez.
- Um imperativo puro soa brusco. Suavize-o com παρακαλώ, σε παρακαλώ / σας παρακαλώ, λίγο ou um diminutivo: Έλα λίγο εδώ. Δώσε μου ένα λεπτάκι.
- Para a acentuação, diga o verbo e os seus pronomes como uma só palavra e conte três sílabas a partir do fim. Se o acento cair fora dessa janela, acrescente um segundo acento (κοίταξέ με, δώσε μού το).
- Lembre-se do espelho: afirmativa = verbo + pronome, negativa = μη(ν) + pronome + verbo. Se só conseguir memorizar uma, memorize πάρε το ↔ μην το παίρνεις.
- Para pessoas diferentes de «tu», mude para ας ou να: ας φύγουμε, να έρθει κι αυτός.