Numerais: cardinais e ordinais
A1 Απόλυτα και τακτικά αριθμητικά 16 / 66
Em resumo
Quase todos os números gregos são palavras fixas, invariáveis: πέντε é πέντε seja o que for que se conte. Só um conjunto pequeno e fechado se flexiona conforme o nome ao lado — 1, 3, 4, as centenas a partir de 200, e 1000. Esses concordam em género (e em caso), exatamente como os adjetivos: τρεις άντρες mas τρία παιδιά, διακόσιοι άντρες mas διακόσιες γυναίκες.
Os ordinais (πρώτος, δεύτερος, τρίτος…) são adjetivos normais em -ος, -η, -ο e costumam levar o artigo definido: ο πρώτος όροφος, η δεύτερη φορά.
Para o dia a dia precisam-se de três hábitos: nos preços usa-se o indeclinável ευρώ (δύο ευρώ), as horas são no feminino porque ώρα fica subentendido (στις τρεις, μία η ώρα), e as datas usam cardinais simples depois de στις — exceto o primeiro dia do mês, que é o ordinal πρώτη.
Regra
1. A maioria dos cardinais nunca muda. δύο, πέντε, δέκα, είκοσι, τριάντα, εκατό e todos os compostos terminados num destes são indeclináveis. Põem-se diante do nome e esquecem-se: πέντε βιβλία, με πέντε βιβλία, των πέντε βιβλίων.
2. Quatro itens flexionam em género.
- ένας / μία / ένα — «um», idêntico ao artigo indefinido.
- τρεις / τρία — «três» (uma forma para o masculino e o feminino, outra para o neutro).
- τέσσερις / τέσσερα — «quatro» (a mesma divisão).
- As centenas 200–900 e χίλιοι «1000» — adjetivos completos de três géneros em -οι, -ες, -α.
3. Também flexionam em caso. Depois de uma preposição têm de estar no acusativo (με έναν φίλο, για τρεις μέρες, με διακόσιους ανθρώπους); antes de um nome no genitivo têm de estar no genitivo (η τιμή τριών εισιτηρίων, ο μισθός τριακοσίων εργαζομένων).
4. Os compostos mantêm a concordância no seu último elemento. είκοσι ένα βιβλία (21 livros, neutro ένα), είκοσι μία μέρες (21 dias, feminino μία), τριάντα τρεις άντρες, δεκατέσσερα παιδιά. Note-se que o nome permanece no plural mesmo quando o número termina em «um»: τριάντα ένα παιδιά.
5. εκατό vs. εκατόν. Sozinho, «100» é εκατό. Assim que algo o segue dentro do mesmo número, passa a εκατόν: εκατόν πέντε (105), εκατόν είκοσι τρία (123). O mesmo -ν aparece em χίλια εκατόν πενήντα.
6. Milhares acima de um. χίλιοι/-ες/-α cobre 1000 e todos os números até 1999, e concorda (χίλια ευρώ, χίλιες μέρες, χίλια πεντακόσια βιβλία). A partir de 2000 conta-se com o nome feminino χιλιάδα: δύο χιλιάδες, πέντε χιλιάδες ευρώ. Da mesma forma, ένα εκατομμύριο, δύο εκατομμύρια.
7. Os ordinais são adjetivos. πρώτος, δεύτερος, τρίτος… declinam como καλός, καλή, καλό e quase sempre se usam com o artigo — ao contrário do inglês, que pode dizer «on third floor» sem artigo: Μένω στον τρίτο όροφο.
8. Horas, preços, datas.
- Horas: o numeral é feminino (fica subentendido η ώρα) — Είναι τρεις και μισή, Είναι μία η ώρα, στις εφτά, στη μία. Frações da hora: και τέταρτο, και μισή, παρά τέταρτο, παρά δέκα.
- Preços: ευρώ e λεπτά — δύο ευρώ, τρία ευρώ και πενήντα λεπτά. ευρώ nunca muda de forma.
- Datas: στις + cardinal + mês no genitivo — στις πέντε Μαρτίου, στις δεκαοχτώ Ιουνίου. O primeiro dia do mês é a exceção: η πρώτη Μαΐου, την πρώτη Ιανουαρίου.
Formas e estruturas
Os números cardinais de 0 a 1.000.000
| Αριθμός | Ελληνικά | Αριθμός | Ελληνικά |
|---|---|---|---|
| 0 | μηδέν | 16 | δεκαέξι |
| 1 | ένας, μία, ένα | 17 | δεκαεφτά (δεκαεπτά) |
| 2 | δύο | 18 | δεκαοχτώ (δεκαοκτώ) |
| 3 | τρεις, τρία | 19 | δεκαεννέα (δεκαεννιά) |
| 4 | τέσσερις, τέσσερα | 20 | είκοσι |
| 5 | πέντε | 21 | είκοσι ένας, είκοσι μία, είκοσι ένα |
| 6 | έξι | 30 | τριάντα |
| 7 | εφτά (επτά) | 40 | σαράντα |
| 8 | οχτώ (οκτώ) | 50 | πενήντα |
| 9 | εννιά (εννέα) | 60 | εξήντα |
| 10 | δέκα | 70 | εβδομήντα |
| 11 | έντεκα | 80 | ογδόντα |
| 12 | δώδεκα | 90 | ενενήντα |
| 13 | δεκατρείς, δεκατρία | 100 | εκατό |
| 14 | δεκατέσσερις, δεκατέσσερα | 101 | εκατόν ένα |
| 15 | δεκαπέντε | 105 | εκατόν πέντε |
| Αριθμός | Ελληνικά | Αριθμός | Ελληνικά |
|---|---|---|---|
| 200 | διακόσιοι, διακόσιες, διακόσια | 700 | εφτακόσιοι, -ες, -α |
| 300 | τριακόσιοι, τριακόσιες, τριακόσια | 800 | οχτακόσιοι, -ες, -α |
| 400 | τετρακόσιοι, τετρακόσιες, τετρακόσια | 900 | εννιακόσιοι, -ες, -α |
| 500 | πεντακόσιοι, πεντακόσιες, πεντακόσια | 1.000 | χίλιοι, χίλιες, χίλια |
| 600 | εξακόσιοι, εξακόσιες, εξακόσια | 2.000 | δύο χιλιάδες |
| 1.000.000 | ένα εκατομμύριο | 2.000.000 | δύο εκατομμύρια |
Tudo entre πέντε e ενενήντα é indeclinável por si só, e o mesmo acontece com εκατό. Só os paradigmas abaixo se flexionam — mais qualquer composto cujo último elemento seja 1, 3 ou 4 (δεκατρείς, δεκατέσσερα, είκοσι μία).
ένας, μία, ένα (sem plural)
| Πτώση | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ένας | μία / μια | ένα |
| Γενική | ενός | μίας / μιας | ενός |
| Αιτιατική | έναν | μία / μια | ένα |
| Κλητική | — | — | — |
O acusativo masculino mantém o seu -ν: έναν καφέ, έναν φίλο. É esse -ν final que indica ao ouvinte que a palavra é masculina e não neutra, por isso mantém-se mesmo antes de consoante. O acusativo feminino é simplesmente μία / μια: ΛΚΝ não regista nenhuma forma em -ν para o numeral, e regista μιαν apenas como variante falada ou literária do artigo indefinido.
τρεις, τρία (só plural)
| Πτώση | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | τρεις | τρεις | τρία |
| Γενική | τριών | τριών | τριών |
| Αιτιατική | τρεις | τρεις | τρία |
| Κλητική | — | — | — |
τέσσερις, τέσσερα (só plural)
| Πτώση | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | τέσσερις | τέσσερις | τέσσερα |
| Γενική | τεσσάρων | τεσσάρων | τεσσάρων |
| Αιτιατική | τέσσερις | τέσσερις | τέσσερα |
| Κλητική | — | — | — |
Note-se a mudança de acento no genitivo: τέσσερις → τεσσάρων.
As centenas: διακόσιοι, διακόσιες, διακόσια (só plural)
| Πτώση | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | διακόσιοι | διακόσιες | διακόσια |
| Γενική | διακοσίων | διακοσίων | διακοσίων |
| Αιτιατική | διακόσιους | διακόσιες | διακόσια |
| Κλητική | — | — | — |
τριακόσιοι, τετρακόσιοι, πεντακόσιοι e as restantes seguem exatamente esta tabela. O genitivo volta a deslocar o acento: διακόσιοι → διακοσίων.
χίλιοι, χίλιες, χίλια (só plural)
| Πτώση | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | χίλιοι | χίλιες | χίλια |
| Γενική | χιλίων | χιλίων | χιλίων |
| Αιτιατική | χίλιους | χίλιες | χίλια |
| Κλητική | — | — | — |
Ao contrário das centenas, χίλιοι mantém também um genitivo sem deslocação: ΛΚΝ classifica-o junto de ωραίος e dá χίλιων ao lado de χιλίων, ao passo que para as centenas só se regista o διακοσίων deslocado.
Os ordinais
| Αριθμός | Τακτικό | Αριθμός | Τακτικό |
|---|---|---|---|
| 1ος | πρώτος, πρώτη, πρώτο | 7ος | έβδομος, έβδομη, έβδομο |
| 2ος | δεύτερος, δεύτερη, δεύτερο | 8ος | όγδοος, όγδοη, όγδοο |
| 3ος | τρίτος, τρίτη, τρίτο | 9ος | ένατος, ένατη, ένατο |
| 4ος | τέταρτος, τέταρτη, τέταρτο | 10ος | δέκατος, δέκατη, δέκατο |
| 5ος | πέμπτος, πέμπτη, πέμπτο | 11ος | ενδέκατος, ενδέκατη, ενδέκατο |
| 6ος | έκτος, έκτη, έκτο | 20ός | εικοστός, εικοστή, εικοστό |
Note-se que εικοστός é acentuado na terminação, por isso escreve-se 20ός quando abreviado. Para quatro destes, ΛΚΝ regista um feminino culto (λόγ.) ao lado do corrente — δευτέρα, εβδόμη, ογδόη, ενάτη — mas as formas em -η na tabela são as correntes.
πρώτος declinado por completo (todos os ordinais em -ος seguem-no)
| Πτώση | Αρσενικό εν. | Θηλυκό εν. | Ουδέτερο εν. | Αρσενικό πλ. | Θηλυκό πλ. | Ουδέτερο πλ. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Ονομαστική | πρώτος | πρώτη | πρώτο | πρώτοι | πρώτες | πρώτα |
| Γενική | πρώτου | πρώτης | πρώτου | πρώτων | πρώτων | πρώτων |
| Αιτιατική | πρώτο | πρώτη | πρώτο | πρώτους | πρώτες | πρώτα |
| Κλητική | πρώτε | πρώτη | πρώτο | πρώτοι | πρώτες | πρώτα |
εικοστός mantém o acento na terminação ao longo de toda a declinação, como faz qualquer adjetivo oxítono: εικοστός, εικοστού, εικοστό, εικοστοί, εικοστών, εικοστούς.
Só para reconhecimento (não treinar ainda)
Os numerais proporcionais em -πλάσιος (διπλάσιος «duplo», τριπλάσιος «triplo»; os multiplicativos propriamente ditos são διπλός, τριπλός), os nomes aproximativos e coletivos (καμιά δεκαριά «cerca de dez», μια δωδεκάδα «uma dúzia») e as frações (μισός/μισή/μισό «metade», ένα τέταρτο «um quarto», δύο τρίτα «dois terços») valem a pena reconhecer já, e aprender a fundo mais tarde.
Exemplos
| Ελληνικά | Português |
|---|---|
| Έχω τρία αδέρφια και δύο ξαδέρφια. | Tenho três irmãos e dois primos. |
| Αγόρασα τέσσερα εισιτήρια για τέσσερις φίλους. | Comprei quatro bilhetes para quatro amigos. |
| Στο χωριό μένουν τριακόσιες γυναίκες και διακόσιοι άντρες. | Trezentas mulheres e duzentos homens vivem na aldeia. |
| Το βιβλίο κάνει δώδεκα ευρώ και πενήντα λεπτά. | O livro custa doze euros e cinquenta. |
| Πόσο κάνουν δύο καφέδες; — Πέντε ευρώ. | Quanto custam dois cafés? — Cinco euros. |
| Το ενοίκιο είναι τετρακόσια ευρώ τον μήνα. | A renda é de quatrocentos euros por mês. |
| Είναι τρεις και μισή, όχι τέσσερις παρά τέταρτο. | São três e meia, não um quarto para as quatro. |
| Στις εννιά έχω μάθημα και στη μία γυρίζω σπίτι. | Às nove tenho aula e à uma vou para casa. |
| Έχουμε εξετάσεις στις πέντε Μαρτίου. | Temos exames no dia cinco de março. |
| Η πρώτη Μαΐου είναι αργία σε όλη την Ελλάδα. | O primeiro de maio é feriado em toda a Grécia. |
| Μένω στον τρίτο όροφο, στο δεύτερο διαμέρισμα. | Vivo no terceiro andar, no segundo apartamento. |
| Το τρίτο μάθημά μας είναι πάντα δύσκολο. | A nossa terceira lição é sempre difícil. |
| Θέλω έναν καφέ και ένα νερό, παρακαλώ. | Queria um café e uma água, por favor. |
| Ο πατέρας μου γεννήθηκε τον εικοστό αιώνα. | O meu pai nasceu no século vinte. |
Erros frequentes
- τρεις βιβλία -> τρία βιβλία — βιβλίο é neutro, e «três» tem uma forma neutra própria, τρία.
- τέσσερις παιδιά -> τέσσερα παιδιά — a mesma divisão: τέσσερις só para o masculino e o feminino.
- τριακόσια γυναίκες -> τριακόσιες γυναίκες — as centenas são adjetivos de três géneros, por isso um nome feminino exige a terminação -ες.
- με διακόσια ανθρώπους -> με διακόσιους ανθρώπους — depois de uma preposição o numeral tem de estar no acusativo, e o acusativo plural masculino é -ους.
- Έχω ένα αδερφό. -> Έχω έναν αδερφό. — o acusativo masculino mantém o seu -ν; ένα aqui faria o nome soar neutro.
- εκατό πέντε -> εκατόν πέντε — εκατό só fica sozinho; dentro de um número maior leva -ν.
- δύο χίλια ευρώ -> δύο χιλιάδες ευρώ — acima de 1000 conta-se com o nome χιλιάδα, não χίλια.
- Είναι τρία και μισή. -> Είναι τρεις και μισή. — as horas contam-se com o nome feminino ώρα, por isso o numeral é feminino.
- στις μία Μαΐου -> την πρώτη Μαΐου — as datas levam cardinais, mas o primeiro dia do mês é o ordinal πρώτη.
- Μένω σε τρίτο όροφο. -> Μένω στον τρίτο όροφο. — os ordinais gregos costumam precisar do artigo definido.
- είκοσι ένα βιβλίο -> είκοσι ένα βιβλία — o nome permanece no plural depois de um composto terminado em «um».
Dicas
- Aprendem-se os números em dois grupos: o grande grupo indeclinável, que se pode ignorar, e o grupo de quatro itens (1, 3, 4, centenas, 1000) que tem de se verificar sempre contra o género do nome.
- Um autoteste rápido antes de falar: perguntar «qual é o género daquilo que estou a contar?» só se o número terminar em 1, 3, 4, centena ou milhar. Caso contrário, basta dizê-lo.
- As formas neutras τρία e τέσσερα são as que os aprendentes esquecem, e os nomes neutros (παιδί, βιβλίο, ευρώ, λεπτό, αυτοκίνητο) estão por todo o lado — convém treinar primeiro esses pares.
- ευρώ é uma palavra estrangeira e nunca muda: ένα ευρώ, δύο ευρώ, εκατό ευρώ, χίλια ευρώ.
- Para as horas, pensa-se silenciosamente em «η ώρα»: é por isso que se diz Είναι δύο, Είναι τρεις και είκοσι, στη μία, στις έντεκα.
- Na escrita, o grego separa os milhares com um ponto e as casas decimais com uma vírgula: 1.500 = χίλια πεντακόσια, 3,50 ευρώ = τρία ευρώ και πενήντα λεπτά.
- Quando um numeral está escrito em algarismo, lê-se no género que o nome exige: «3 μέρες» lê-se τρεις μέρες, «3 βιβλία» lê-se τρία βιβλία.