Preposições básicas com o acusativo e os tipos στον, στη, στο

A1 Βασικές προθέσεις με αιτιατική και οι τύποι στον, στη, στο 15 / 66

Em resumo

As preposições do grego moderno são fáceis num aspeto e complicadas noutro. A parte fácil: as do dia a dia — σε, από, για, με, χωρίς — levam todas o acusativo, por isso há só um caso a aprender. A parte complicada: σε nunca fica sozinha diante de um artigo definido. Funde-se com ele numa só palavra escrita: σε + τον → στον, σε + τη(ν) → στη(ν), σε + το → στο, σε + τους → στους, σε + τις → στις, σε + τα → στα. Escrever σε το σπίτι simplesmente não é grego; tem de se escrever στο σπίτι.

Mais dois hábitos a criar já. Primeiro, o grego mantém o artigo definido onde o inglês o omite: στην Ελλάδα, στην Αθήνα, nunca σε Ελλάδα, σε Αθήνα. Segundo, depois de uma preposição usa-se o pronome tónico (forte), nunca o clítico átono: για σένα, με μένα, σ’ αυτόν — nunca με με.

Regra

1. O acusativo depois da preposição. Todo o grupo nominal regido por σε, από, για, με ou χωρίς vai para o caso acusativo (L8). Nos nomes masculinos isto traduz-se na mudança visível ο φίλος → τον φίλο, ο δρόμος → τον δρόμο. Os femininos e os neutros têm o mesmo aspeto que o nominativo no singular, mas o artigo continua a mostrar o caso: η θάλασσα → τη θάλασσα, το τρένο → το τρένο.

2. σε funde-se com o artigo definido. As formas fundidas são obrigatórias, tanto na escrita como na fala. Não existe uma variante «não fundida» opcional com o artigo definido. (σε mantém-se separado antes do artigo indefinido: σε ένα εστιατόριο, e antes de um nome sem artigo: σε λίγο.)

3. O -ν final dentro da fusão. στη / στην e στον seguem exatamente a regra do -ν final já vista em L8. Mantém-se o -ν antes de vogal e antes de κ, π, τ, γκ, μπ, ντ, τσ, τζ, ξ, ψ; cai antes das outras consoantes. Assim: στην Αθήνα, στην πόλη, στην καρέκλα — mas στη θάλασσα, στη δουλειά, στη Γαλλία. O masculino στον costuma manter o seu -ν na escrita cuidada (στον δρόμο, στον Γιάννη), porque é isso que distingue o masculino do neutro: στον κήπο «no jardim» mantém o masculino visível, enquanto στο κήπο o perde (στο é a forma do neutro, como em στο χωριό).

4. σε cobre tanto «em» como «para». O grego não separa a localização do destino como o inglês separa in de to. Quem faz essa distinção é o verbo: Είμαι στο σχολείο «estou na escola» · Πάω στο σχολείο «vou para a escola». Mesma preposição, mesma forma.

5. με cobre tanto a companhia como o instrumento. Με τον Νίκο «com o Nikos» (companhia) e με το λεωφορείο «de autocarro» (instrumento, literalmente «com o autocarro»). O grego diz με το αυτοκίνητο, με το τρένο, με τα πόδια «a pé».

6. από = origem, proveniência, «de». από την Ελλάδα, από τη δουλειά, από τον πατέρα μου. Elide-se livremente antes de vogal ou antes de το/τη na escrita rápida e informal: απ’ το σπίτι, απ’ την αρχή.

7. Pronomes tónicos depois de preposições. As preposições nunca levam os clíticos átonos με, σε, τον, της. Levam a série tónica εμένα/μένα, εσένα/σένα, αυτόν, αυτήν, αυτό, εμάς/μας… na sua forma tónica: για μένα, από σένα, με αυτόν (normalmente elidida para μ’ αυτόν, μ’ αυτήν; da mesma forma σε αυτόν → σ’ αυτόν).

8. χωρίς = «sem», também com o acusativo: χωρίς ζάχαρη, χωρίς εσένα, χωρίς παρέα. O seu sinónimo menos comum δίχως também leva o acusativo e comporta-se da mesma forma (o equivalente formal, culto, é άνευ, que leva o genitivo — L63).

Formas e estruturas

σε + o artigo definido (acusativo) — a tabela completa da fusão

MasculinoFemininoNeutro
Singularσε + τον → στονσε + τη(ν) → στη / στηνσε + το → στο
Pluralσε + τους → στουςσε + τις → στιςσε + τα → στα

A mesma tabela com um nome, para se ver o caso

Masculino (ο κήπος)Feminino (η πόλη)Neutro (το χωριό)
Singularστον κήποστην πόληστο χωριό
Pluralστους κήπουςστις πόλειςστα χωριά

Acusativo completo de um grupo nominal depois de uma preposição — mostram-se os quatro casos para se localizar a linha do acusativo:

CasoMasculinoFemininoNeutro
Ονομαστικήο καλός δρόμοςη μεγάλη πλατείατο μικρό παιδί
Γενικήτου καλού δρόμουτης μεγάλης πλατείαςτου μικρού παιδιού
Αιτιατικήτον καλό δρόμοτη μεγάλη πλατείατο μικρό παιδί
Κλητικήκαλέ δρόμεμεγάλη πλατείαμικρό παιδί
Ονομ. πληθ.οι καλοί δρόμοιοι μεγάλες πλατείεςτα μικρά παιδιά
Γεν. πληθ.των καλών δρόμωντων μεγάλων πλατειώντων μικρών παιδιών
Αιτ. πληθ.τους καλούς δρόμουςτις μεγάλες πλατείεςτα μικρά παιδιά
Κλητ. πληθ.καλοί δρόμοιμεγάλες πλατείεςμικρά παιδιά

Assim: στον καλό δρόμο, στη μεγάλη πλατεία, στο μικρό παιδί, στους καλούς δρόμους, στις μεγάλες πλατείες, στα μικρά παιδιά.

O pronome tónico depois de uma preposição — as seis pessoas

PessoaForma tónicaCom γιαCom σε (elidida)
1.ª sing.εμένα / μέναγια μένασ’ εμένα
2.ª sing.εσένα / σέναγια σένασ’ εσένα
3.ª sing.αυτόν, αυτήν, αυτόγια αυτόνσ’ αυτόν
1.ª pl.εμάς / μαςγια μαςσ’ εμάς
2.ª pl.εσάς / σαςγια σαςσ’ εσάς
3.ª pl.αυτούς, αυτές, αυτάγια αυτούςσ’ αυτούς

As cinco preposições num relance

PreposiçãoSignificadoExemplo
σε (στον/στη/στο…)em, a, paraΜένω στη Θεσσαλονίκη.
από (απ’)de, a partir deΈρχομαι από τη δουλειά.
γιαpara, sobre, a (um destino)Αγόρασα ένα δώρο για σένα.
μεcom, de (meio)Πάμε με το τρένο.
χωρίςsemΈναν καφέ χωρίς ζάχαρη.

Exemplos

ΕλληνικάPortuguês
Είμαι στο σχολείο τώρα.Estou na escola agora.
Πάω στο σχολείο με τα πόδια.Vou para a escola a pé.
Μένουμε στην Αθήνα, αλλά είμαστε από την Κρήτη.Vivemos em Atenas, mas somos de Creta.
Ο Γιώργος δουλεύει στον κήπο όλο το πρωί.O Jorge está a trabalhar no jardim toda a manhã.
Τα παιδιά παίζουν στις πλατείες και στα πάρκα.As crianças brincam nas praças e nos parques.
Πηγαίνω στη δουλειά με το λεωφορείο.Vou para o trabalho de autocarro.
Μιλάω με τη δασκάλα μου κάθε μέρα.Falo com o meu professor todos os dias.
Αυτό το γράμμα είναι για σένα, όχι για μένα.Esta carta é para ti, não para mim.
Θέλω έναν καφέ χωρίς ζάχαρη, παρακαλώ.Quero um café sem açúcar, por favor.
Δεν θέλω να πάω χωρίς εσάς.Não quero ir sem ti.
Μη μιλάς σ’ αυτόν· μίλα σ’ εμένα.Não fales com ele; fala comigo.
Φεύγω απ’ το σπίτι στις οκτώ.Saio de casa às oito.
Πού μένεις; — Στη Γαλλία, σε ένα μικρό χωριό.Onde vives? — Em França, numa aldeia pequena.
Ήρθαν από την Ελλάδα με το πλοίο.Vieram da Grécia de barco.

Erros frequentes

  • σε το σπίτι -> στο σπίτι — σε e o artigo definido fundem-se sempre numa só palavra; não há opção sem fusão.
  • σε τους φίλους μου -> στους φίλους μου — o plural também se funde: σε + τους → στους, σε + τις → στις, σε + τα → στα.
  • σε Αθήνα, σε Ελλάδα -> στην Αθήνα, στην Ελλάδα — o grego mantém o artigo definido com países e cidades, mesmo onde o inglês o omite.
  • στη Αθήνα -> στην Αθήνα — o -ν mantém-se antes de vogal (e antes de κ, π, τ, γκ, μπ, ντ, τσ, τζ, ξ, ψ); cai em στη θάλασσα, στη Γαλλία (L8).
  • στον κήπο escrito como στο κήπο -> στον κήπο — omitir o -ν masculino faz a expressão parecer neutra; mantém-se na escrita.
  • με ο φίλος μου -> με τον φίλο μου — depois de uma preposição o nome vai para o acusativo, nunca para o nominativo.
  • από η δουλειά -> από τη δουλειά — a mesma regra: artigo e nome, ambos no acusativo.
  • με με, για με -> με μένα, για μένα — as preposições levam o pronome tónico (εμένα/μένα), nunca o clítico átono με.
  • για τον (que significa «para ele») -> γι’ αυτόν — τον é um clítico átono de complemento; a forma tónica αυτόν é a que uma preposição exige.
  • Πάω σε το σχολείο -> Πάω στο σχολείο — σε sozinho já cobre «para»; não se acrescenta uma segunda palavra para o to inglês.
  • Πάω με πόδια -> Πάω με τα πόδια — esta expressão de instrumento é fixa, com o artigo.

Dicas

  • Aprende-se a fusão como seis palavras únicas, não como uma soma: στον, στη(ν), στο, στους, στις, στα. Estão entre as palavras mais comuns da língua, por isso compensa treiná-las.
  • Note-se que στις, στην, στον terminam exatamente nas letras que marcam o caso e o género. Lê-las devagar em voz alta (στους κήπους, στις πόλεις, στα χωριά) fixa depressa a concordância no plural.
  • Um teste rápido para στον vs. στο: se se pode pôr ο sozinho diante do nome (ο κήπος), precisa-se de στον. Se leva το (το χωριό), precisa-se de στο.
  • σε só se mantém separado quando não há artigo definido: σε ένα ξενοδοχείο, σε πολλές πόλεις, σε λίγο. Assim que aparece um artigo definido, funde-se.
  • Ao aprender uma cidade ou um país, aprende-se com o seu artigo — η Αθήνα, η Ελλάδα, η Θεσσαλονίκη, το Παρίσι, το Λονδίνο — e στην/στο sai automaticamente.
  • As elisões απ’, σ’, γι’, μ’ são normais e muito frequentes; escrevem-se com um apóstrofo reto: απ’ το σπίτι, σ’ αυτόν, γι’ αυτό, μ’ εμένα.
  • Ao notar que se está prestes a usar um pronome átono depois de uma preposição, convém parar e recorrer à série εμένα/εσένα/αυτόν — só este sinal de alarme já corrige a maioria dos erros de pronome no A1.