Preposições básicas com o acusativo e os tipos στον, στη, στο
A1 Βασικές προθέσεις με αιτιατική και οι τύποι στον, στη, στο 15 / 66
Em resumo
As preposições do grego moderno são fáceis num aspeto e complicadas noutro. A parte fácil: as do dia a dia — σε, από, για, με, χωρίς — levam todas o acusativo, por isso há só um caso a aprender. A parte complicada: σε nunca fica sozinha diante de um artigo definido. Funde-se com ele numa só palavra escrita: σε + τον → στον, σε + τη(ν) → στη(ν), σε + το → στο, σε + τους → στους, σε + τις → στις, σε + τα → στα. Escrever σε το σπίτι simplesmente não é grego; tem de se escrever στο σπίτι.
Mais dois hábitos a criar já. Primeiro, o grego mantém o artigo definido onde o inglês o omite: στην Ελλάδα, στην Αθήνα, nunca σε Ελλάδα, σε Αθήνα. Segundo, depois de uma preposição usa-se o pronome tónico (forte), nunca o clítico átono: για σένα, με μένα, σ’ αυτόν — nunca με με.
Regra
1. O acusativo depois da preposição. Todo o grupo nominal regido por σε, από, για, με ou χωρίς vai para o caso acusativo (L8). Nos nomes masculinos isto traduz-se na mudança visível ο φίλος → τον φίλο, ο δρόμος → τον δρόμο. Os femininos e os neutros têm o mesmo aspeto que o nominativo no singular, mas o artigo continua a mostrar o caso: η θάλασσα → τη θάλασσα, το τρένο → το τρένο.
2. σε funde-se com o artigo definido. As formas fundidas são obrigatórias, tanto na escrita como na fala. Não existe uma variante «não fundida» opcional com o artigo definido. (σε mantém-se separado antes do artigo indefinido: σε ένα εστιατόριο, e antes de um nome sem artigo: σε λίγο.)
3. O -ν final dentro da fusão. στη / στην e στον seguem exatamente a regra do -ν final já vista em L8. Mantém-se o -ν antes de vogal e antes de κ, π, τ, γκ, μπ, ντ, τσ, τζ, ξ, ψ; cai antes das outras consoantes. Assim: στην Αθήνα, στην πόλη, στην καρέκλα — mas στη θάλασσα, στη δουλειά, στη Γαλλία. O masculino στον costuma manter o seu -ν na escrita cuidada (στον δρόμο, στον Γιάννη), porque é isso que distingue o masculino do neutro: στον κήπο «no jardim» mantém o masculino visível, enquanto στο κήπο o perde (στο é a forma do neutro, como em στο χωριό).
4. σε cobre tanto «em» como «para». O grego não separa a localização do destino como o inglês separa in de to. Quem faz essa distinção é o verbo: Είμαι στο σχολείο «estou na escola» · Πάω στο σχολείο «vou para a escola». Mesma preposição, mesma forma.
5. με cobre tanto a companhia como o instrumento. Με τον Νίκο «com o Nikos» (companhia) e με το λεωφορείο «de autocarro» (instrumento, literalmente «com o autocarro»). O grego diz με το αυτοκίνητο, με το τρένο, με τα πόδια «a pé».
6. από = origem, proveniência, «de». από την Ελλάδα, από τη δουλειά, από τον πατέρα μου. Elide-se livremente antes de vogal ou antes de το/τη na escrita rápida e informal: απ’ το σπίτι, απ’ την αρχή.
7. Pronomes tónicos depois de preposições. As preposições nunca levam os clíticos átonos με, σε, τον, της. Levam a série tónica εμένα/μένα, εσένα/σένα, αυτόν, αυτήν, αυτό, εμάς/μας… na sua forma tónica: για μένα, από σένα, με αυτόν (normalmente elidida para μ’ αυτόν, μ’ αυτήν; da mesma forma σε αυτόν → σ’ αυτόν).
8. χωρίς = «sem», também com o acusativo: χωρίς ζάχαρη, χωρίς εσένα, χωρίς παρέα. O seu sinónimo menos comum δίχως também leva o acusativo e comporta-se da mesma forma (o equivalente formal, culto, é άνευ, que leva o genitivo — L63).
Formas e estruturas
σε + o artigo definido (acusativo) — a tabela completa da fusão
| Masculino | Feminino | Neutro | |
|---|---|---|---|
| Singular | σε + τον → στον | σε + τη(ν) → στη / στην | σε + το → στο |
| Plural | σε + τους → στους | σε + τις → στις | σε + τα → στα |
A mesma tabela com um nome, para se ver o caso
| Masculino (ο κήπος) | Feminino (η πόλη) | Neutro (το χωριό) | |
|---|---|---|---|
| Singular | στον κήπο | στην πόλη | στο χωριό |
| Plural | στους κήπους | στις πόλεις | στα χωριά |
Acusativo completo de um grupo nominal depois de uma preposição — mostram-se os quatro casos para se localizar a linha do acusativo:
| Caso | Masculino | Feminino | Neutro |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική | ο καλός δρόμος | η μεγάλη πλατεία | το μικρό παιδί |
| Γενική | του καλού δρόμου | της μεγάλης πλατείας | του μικρού παιδιού |
| Αιτιατική | τον καλό δρόμο | τη μεγάλη πλατεία | το μικρό παιδί |
| Κλητική | καλέ δρόμε | μεγάλη πλατεία | μικρό παιδί |
| Ονομ. πληθ. | οι καλοί δρόμοι | οι μεγάλες πλατείες | τα μικρά παιδιά |
| Γεν. πληθ. | των καλών δρόμων | των μεγάλων πλατειών | των μικρών παιδιών |
| Αιτ. πληθ. | τους καλούς δρόμους | τις μεγάλες πλατείες | τα μικρά παιδιά |
| Κλητ. πληθ. | καλοί δρόμοι | μεγάλες πλατείες | μικρά παιδιά |
Assim: στον καλό δρόμο, στη μεγάλη πλατεία, στο μικρό παιδί, στους καλούς δρόμους, στις μεγάλες πλατείες, στα μικρά παιδιά.
O pronome tónico depois de uma preposição — as seis pessoas
| Pessoa | Forma tónica | Com για | Com σε (elidida) |
|---|---|---|---|
| 1.ª sing. | εμένα / μένα | για μένα | σ’ εμένα |
| 2.ª sing. | εσένα / σένα | για σένα | σ’ εσένα |
| 3.ª sing. | αυτόν, αυτήν, αυτό | για αυτόν | σ’ αυτόν |
| 1.ª pl. | εμάς / μας | για μας | σ’ εμάς |
| 2.ª pl. | εσάς / σας | για σας | σ’ εσάς |
| 3.ª pl. | αυτούς, αυτές, αυτά | για αυτούς | σ’ αυτούς |
As cinco preposições num relance
| Preposição | Significado | Exemplo |
|---|---|---|
| σε (στον/στη/στο…) | em, a, para | Μένω στη Θεσσαλονίκη. |
| από (απ’) | de, a partir de | Έρχομαι από τη δουλειά. |
| για | para, sobre, a (um destino) | Αγόρασα ένα δώρο για σένα. |
| με | com, de (meio) | Πάμε με το τρένο. |
| χωρίς | sem | Έναν καφέ χωρίς ζάχαρη. |
Exemplos
| Ελληνικά | Português |
|---|---|
| Είμαι στο σχολείο τώρα. | Estou na escola agora. |
| Πάω στο σχολείο με τα πόδια. | Vou para a escola a pé. |
| Μένουμε στην Αθήνα, αλλά είμαστε από την Κρήτη. | Vivemos em Atenas, mas somos de Creta. |
| Ο Γιώργος δουλεύει στον κήπο όλο το πρωί. | O Jorge está a trabalhar no jardim toda a manhã. |
| Τα παιδιά παίζουν στις πλατείες και στα πάρκα. | As crianças brincam nas praças e nos parques. |
| Πηγαίνω στη δουλειά με το λεωφορείο. | Vou para o trabalho de autocarro. |
| Μιλάω με τη δασκάλα μου κάθε μέρα. | Falo com o meu professor todos os dias. |
| Αυτό το γράμμα είναι για σένα, όχι για μένα. | Esta carta é para ti, não para mim. |
| Θέλω έναν καφέ χωρίς ζάχαρη, παρακαλώ. | Quero um café sem açúcar, por favor. |
| Δεν θέλω να πάω χωρίς εσάς. | Não quero ir sem ti. |
| Μη μιλάς σ’ αυτόν· μίλα σ’ εμένα. | Não fales com ele; fala comigo. |
| Φεύγω απ’ το σπίτι στις οκτώ. | Saio de casa às oito. |
| Πού μένεις; — Στη Γαλλία, σε ένα μικρό χωριό. | Onde vives? — Em França, numa aldeia pequena. |
| Ήρθαν από την Ελλάδα με το πλοίο. | Vieram da Grécia de barco. |
Erros frequentes
- σε το σπίτι -> στο σπίτι — σε e o artigo definido fundem-se sempre numa só palavra; não há opção sem fusão.
- σε τους φίλους μου -> στους φίλους μου — o plural também se funde: σε + τους → στους, σε + τις → στις, σε + τα → στα.
- σε Αθήνα, σε Ελλάδα -> στην Αθήνα, στην Ελλάδα — o grego mantém o artigo definido com países e cidades, mesmo onde o inglês o omite.
- στη Αθήνα -> στην Αθήνα — o -ν mantém-se antes de vogal (e antes de κ, π, τ, γκ, μπ, ντ, τσ, τζ, ξ, ψ); cai em στη θάλασσα, στη Γαλλία (L8).
- στον κήπο escrito como στο κήπο -> στον κήπο — omitir o -ν masculino faz a expressão parecer neutra; mantém-se na escrita.
- με ο φίλος μου -> με τον φίλο μου — depois de uma preposição o nome vai para o acusativo, nunca para o nominativo.
- από η δουλειά -> από τη δουλειά — a mesma regra: artigo e nome, ambos no acusativo.
- με με, για με -> με μένα, για μένα — as preposições levam o pronome tónico (εμένα/μένα), nunca o clítico átono με.
- για τον (que significa «para ele») -> γι’ αυτόν — τον é um clítico átono de complemento; a forma tónica αυτόν é a que uma preposição exige.
- Πάω σε το σχολείο -> Πάω στο σχολείο — σε sozinho já cobre «para»; não se acrescenta uma segunda palavra para o to inglês.
- Πάω με πόδια -> Πάω με τα πόδια — esta expressão de instrumento é fixa, com o artigo.
Dicas
- Aprende-se a fusão como seis palavras únicas, não como uma soma: στον, στη(ν), στο, στους, στις, στα. Estão entre as palavras mais comuns da língua, por isso compensa treiná-las.
- Note-se que στις, στην, στον terminam exatamente nas letras que marcam o caso e o género. Lê-las devagar em voz alta (στους κήπους, στις πόλεις, στα χωριά) fixa depressa a concordância no plural.
- Um teste rápido para στον vs. στο: se se pode pôr ο sozinho diante do nome (ο κήπος), precisa-se de στον. Se leva το (το χωριό), precisa-se de στο.
- σε só se mantém separado quando não há artigo definido: σε ένα ξενοδοχείο, σε πολλές πόλεις, σε λίγο. Assim que aparece um artigo definido, funde-se.
- Ao aprender uma cidade ou um país, aprende-se com o seu artigo — η Αθήνα, η Ελλάδα, η Θεσσαλονίκη, το Παρίσι, το Λονδίνο — e στην/στο sai automaticamente.
- As elisões απ’, σ’, γι’, μ’ são normais e muito frequentes; escrevem-se com um apóstrofo reto: απ’ το σπίτι, σ’ αυτόν, γι’ αυτό, μ’ εμένα.
- Ao notar que se está prestes a usar um pronome átono depois de uma preposição, convém parar e recorrer à série εμένα/εσένα/αυτόν — só este sinal de alarme já corrige a maioria dos erros de pronome no A1.