Adjetivos em -ος, -η/-α, -ο e a concordância

A1 Επίθετα σε -ος, -η/-α, -ο και συμφωνία με το ουσιαστικό 14 / 66

Em resumo

O adjetivo grego nunca é uma palavra fixa. Copia três coisas do nome que descreve: género, número e caso. O inglês diz a good friend, good friends, I see the good friend com uma única forma invariável; o grego diz ο καλός φίλος, οι καλοί φίλοι, βλέπω τον καλό φίλο. A família maior e mais regular termina em -ος (masculino), -η (feminino), -ο (neutro): καλός, καλή, καλό. Depois de vogal o feminino é -α em vez disso: ωραίος, ωραία, ωραίο. A concordância vale tanto dentro do grupo nominal (το ωραίο σπίτι) como depois de είμαι (Το σπίτι είναι ωραίο).

Regra

1. Três géneros, um só adjetivo. Todo o adjetivo tem um conjunto completo de formas. Escolhe-se a que corresponde ao nome:

  • nome masculino → adjetivo masculino: ο μεγάλος κήπος
  • nome feminino → adjetivo feminino: η μεγάλη πόλη
  • nome neutro → adjetivo neutro: το μεγάλο σπίτι

É o nome que decide. Nada no significado de grande muda — só a terminação.

2. O número e o caso acompanham o género. A concordância não é só de género. Se o nome está no plural, o adjetivo está no plural; se o nome está no acusativo, o adjetivo está também no acusativo. Na prática, isto significa que o artigo, o adjetivo e o nome se movem juntos como um bloco:

nominativoacusativo
singularο καλός φίλοςτον καλό φίλο
pluralοι καλοί φίλοιτους καλούς φίλους

Note-se que as três palavras mudam ao mesmo tempo. Uma verificação útil: o adjetivo costuma rimar com o artigo — ο…ός, τον…ό, οι…οί, τους…ούς.

3. Duas posições, a mesma concordância.

  • Atributivo — o adjetivo fica entre o artigo e o nome: ο νέος δάσκαλος, τα μεγάλα παιδιά, βλέπω την ωραία θάλασσα.
  • Predicativo — o adjetivo fica depois de είμαι (ou de um verbo semelhante) e não tem artigo próprio: Ο δάσκαλος είναι νέος. Τα παιδιά είναι μεγάλα. Η θάλασσα είναι ωραία.

O adjetivo predicativo continua a concordar, e depois de είμαι fica no nominativo, porque descreve o sujeito.

4. O subtipo -ος / -α / -ο. Quando a terminação -ος vem depois de uma vogal, o feminino é -α, e não -η:

  • ωραίος → ωραία (depois de ι)
  • νέος → νέα (depois de ε)
  • πλούσιος → πλούσια (depois de ι)
  • άδειος → άδεια (depois de ι)

O masculino e o neutro não são afetados: ωραίος / ωραίο, νέος / νέο. Os plurais são idênticos aos do tipo -η, feminino incluído — a terminação é -ες em ambos os casos: ωραίες, νέες.

5. Cuidado com μικρός. A letra ρ é uma consoante, por isso não traz consigo o feminino em -α: μικρός → μικρή, não *μικρά no singular, e da mesma forma καθαρός → καθαρή. O mesmo vale para qualquer outro tema em consoante aqui: ακριβός → ακριβή, κακός → κακή, εύκολος → εύκολη. Só os quatro listados acima (ωραίος, νέος, πλούσιος, άδειος) levam -α aqui.

6. O acento não se desloca. Nesta classe de adjetivos, o acento mantém-se na mesma sílaba ao longo de todo o paradigma: εύκολος, εύκολη, εύκολο, εύκολοι, εύκολες, εύκολα — sempre em ευ. Da mesma forma, καλός, καλή, καλό, καλοί, καλές, καλά — sempre na terminação.

Formas e estruturas

καλός, καλή, καλό — o tipo -ος / -η / -ο

Singular:

casomasculinofemininoneutro
ονομαστικήο καλόςη καλήτο καλό
αιτιατικήτον καλότην καλήτο καλό

Plural:

casomasculinofemininoneutro
ονομαστικήοι καλοίοι καλέςτα καλά
αιτιατικήτους καλούςτις καλέςτα καλά

As terminações nuas, sem o artigo:

masc. sing.fem. sing.neutro sing.masc. pl.fem. pl.neutro pl.
ονομαστική-ος-η-ο-οι-ες-α
αιτιατική-ο-η-ο-ους-ες-α

ωραίος, ωραία, ωραίο — o subtipo -ος / -α / -ο (depois de vogal)

Singular:

casomasculinofemininoneutro
ονομαστικήο ωραίοςη ωραίατο ωραίο
αιτιατικήτον ωραίοτην ωραίατο ωραίο

Plural:

casomasculinofemininoneutro
ονομαστικήοι ωραίοιοι ωραίεςτα ωραία
αιτιατικήτους ωραίουςτις ωραίεςτα ωραία

Só o feminino singular difere do tipo καλός (-α em vez de -η). Tudo o resto é igual.

O adjetivo com o seu nome — um grupo nominal completo

μεγάλος + κήπος (masc.), μεγάλη + πόλη (fem.), μεγάλο + παιδί (neutro):

casomasculinofemininoneutro
ονομ. εν.ο μεγάλος κήποςη μεγάλη πόλητο μεγάλο παιδί
αιτ. εν.τον μεγάλο κήποτη μεγάλη πόλητο μεγάλο παιδί
ονομ. πληθ.οι μεγάλοι κήποιοι μεγάλες πόλειςτα μεγάλα παιδιά
αιτ. πληθ.τους μεγάλους κήπουςτις μεγάλες πόλειςτα μεγάλα παιδιά

Os oito adjetivos desta lição

masculinofemininoneutroTradução
καλόςκαλήκαλόbom
κακόςκακήκακόmau
μεγάλοςμεγάλημεγάλοgrande
μικρόςμικρήμικρόpequeno
ακριβόςακριβήακριβόcaro
εύκολοςεύκοληεύκολοfácil
νέοςνέανέοjovem, novo
ωραίοςωραίαωραίοbonito, belo

E mais dois do subtipo -α, para praticar:

masculinofemininoneutroTradução
πλούσιοςπλούσιαπλούσιοrico
άδειοςάδειαάδειοvazio

Exemplos

ΕλληνικάPortuguês
Ο καλός φίλος βοηθάει πάντα.Um bom amigo ajuda sempre.
Βλέπω τον καλό μου φίλο κάθε μέρα.Vejo o meu bom amigo todos os dias.
Οι καλοί φοιτητές διαβάζουν πολύ.Os bons alunos estudam muito.
Έχουμε μια μικρή κουζίνα και ένα μεγάλο σαλόνι.Temos uma cozinha pequena e uma sala grande.
Το σπίτι τους είναι μεγάλο και ωραίο.A casa deles é grande e bonita.
Η ωραία πόλη έχει μικρά μαγαζιά.A cidade bonita tem lojas pequenas.
Αυτά τα παπούτσια είναι πολύ ακριβά.Estes sapatos são muito caros.
Δεν αγοράζω το ακριβό αυτοκίνητο.Não vou comprar o carro caro.
Η άσκηση είναι εύκολη, αλλά τα νέα μαθήματα είναι δύσκολα.O exercício é fácil, mas as lições novas são difíceis.
Ο νέος δάσκαλός μας μιλάει ωραία ελληνικά.O nosso novo professor fala um grego bonito.
Το ποτήρι είναι άδειο και τα πιάτα είναι καθαρά.O copo está vazio e os pratos estão limpos.
Είναι κακή ιδέα να πάμε τώρα.É uma má ideia ir agora.

Erros frequentes

  • ο καλός φίλος, η καλός φίλη -> ο καλός φίλος, η καλή φίλη — o adjetivo tem de mudar de género com o nome; não é uma palavra fixa.
  • το σπίτι είναι μεγάλος -> το σπίτι είναι μεγάλο — depois de είμαι o adjetivo continua a concordar, aqui com o sujeito neutro το σπίτι.
  • βλέπω τον καλός φίλο -> βλέπω τον καλό φίλο — um nome no acusativo leva um adjetivo no acusativo; τον καλός mistura dois casos.
  • η ωραίη θάλασσα -> η ωραία θάλασσα — depois de vogal (ωραί-) a terminação do feminino é -α, não -η.
  • η μικρά πόλη -> η μικρή πόλη — μικρός é um adjetivo simples em -η; não se estende a regra de -α a ele.
  • τα παιδιά είναι μεγάλες -> τα παιδιά είναι μεγάλα — o plural neutro é -α; -ες é feminino.
  • οι καλές φίλοι -> οι καλοί φίλοι — o nominativo plural masculino é -οι; -ες pertence ao feminino.
  • βλέπω τους μεγάλοι κήπους -> βλέπω τους μεγάλους κήπους — o acusativo plural masculino é -ους, tal como o artigo τους.

Dicas

  • Aprende-se cada adjetivo novo como um trio: καλός, καλή, καλό. Aprender só o masculino deixa dois terços da palavra por adivinhar.
  • Usa-se a verificação da rima: no masculino, o artigo e o adjetivo terminam de forma igual — ο…ός, τον…ό, οι…οί, τους…ούς. Se não coincidirem, um dos dois está errado.
  • O neutro é o género preguiçoso: -ο no singular, -α no plural, e o nominativo e o acusativo são idênticos. Το ωραίο σπίτι — βλέπω το ωραίο σπίτι.
  • Para decidir entre -η e -α no feminino, observa-se a letra imediatamente antes de -ος: uma vogal (ωραί-ος, νέ-ος, πλούσι-ος, άδει-ος) dá -α; uma consoante (καλ-ός, μικρ-ός, εύκολ-ος) dá -η.
  • Depois de είμαι o adjetivo fica no nominativo e não leva nenhum artigo: Η δουλειά είναι εύκολη — não *η εύκολη.
  • Quando um adjetivo descreve dois nomes de género diferente, usa-se o plural neutro para coisas e o plural masculino para pessoas: Το βιβλίο και η εφημερίδα είναι καινούρια. Ο Γιάννης και η Μαρία είναι καλοί.
  • Pratica-se levando um grupo nominal pelas quatro caixas: ο μεγάλος κήπος → τον μεγάλο κήπο → οι μεγάλοι κήποι → τους μεγάλους κήπους. Quatro formas, um só significado.