Possessivos: μου, σου, του e δικός μου
A1 Κτητικές αντωνυμίες και ο τύπος δικός μου 13 / 66
Em resumo
O grego não tem um adjetivo do dia a dia como «meu», «teu», «dela». Usa um pequeno pronome átono que vem depois do nome e se apoia nele: το σπίτι μου «a minha casa», literalmente «a casa de-mim». Disto resultam três coisas:
- O artigo mantém-se. É «a casa de-mim», nunca «casa de-mim».
- A palavrinha é um enclítico — não tem acento próprio, por isso, se o nome antes dela for acentuado na antepenúltima sílaba, o nome ganha um segundo acento: το όνομα -> το όνομά μου.
- Para dar ênfase ou contraste («o meu carro, não o teu») o grego passa a δικός μου, um adjetivo que concorda com a coisa possuída e que pode ficar entre o artigo e o nome, ou sozinho depois de είμαι.
Regra
1. As formas. Os possessivos são simplesmente as formas átonas (fracas) do genitivo do pronome pessoal já apresentado na lição 10: μου, σου, του / της / του, μας, σας, τους. Nunca mudam consoante o nome a que pertencem — só consoante o possuidor. το βιβλίο μου, τα βιβλία μου, της αδελφής μου: μου é μου em todos os casos.
2. Posição: depois do nome, com o artigo mantido. A expressão possessiva neutra é artigo + nome + clítico:
- ο φίλος μου, η δουλειά σου, το τηλέφωνό της, οι γονείς μας, τα παιδιά τους.
O clítico não pode abrir a expressão (nunca μου το σπίτι) e o artigo não pode ser omitido (nunca σπίτι μου em frases normais). O artigo indefinido funciona da mesma forma e dá «um amigo meu»: ένας φίλος μου «um amigo meu».
3. A terceira pessoa concorda com o possuidor, não com a coisa possuída. του = um possuidor masculino (ou neutro), της = um possuidor feminino, τους = vários possuidores, de qualquer género. η μητέρα του é «a mãe dele»; η μητέρα της é «a mãe dela». O nome μητέρα é feminino nos dois casos — não tem qualquer papel na escolha.
4. O segundo acento (δεύτερος τόνος). Uma palavra grega não pode ser acentuada mais atrás do que a antepenúltima sílaba. Como o enclítico não tem acento próprio, o grupo nome + clítico pronuncia-se como uma só palavra, e um nome já acentuado na antepenúltima sílaba ficaria acentuado demasiado longe do fim. O grego corrige isto escrevendo um acento extra na última sílaba do nome:
- το όνομα -> το όνομά μου, ο δάσκαλος -> ο δάσκαλός μας, τα μαθήματα -> τα μαθήματά τους, το αυτοκίνητο -> το αυτοκίνητό της.
Os nomes acentuados na última ou na penúltima sílaba não precisam de correção: το σπίτι μου, η γιαγιά μου, ο αδελφός σου. Isto é ortografia obrigatória, não decoração.
5. Com um adjetivo. Quando um adjetivo precede o nome, o clítico pode apoiar-se no adjetivo ou ficar no fim da expressão. As duas formas são corretas e ambas frequentes; a regra do segundo acento aplica-se à palavra em que o clítico se apoiar.
- η νέα μου φίλη = η νέα φίλη μου «a minha nova amiga»
- ο καλύτερός μου φίλος = ο καλύτερος φίλος μου «o meu melhor amigo» (καλύτερος é proparoxítona, por isso recebe o segundo acento quando o clítico vem a seguir)
6. O δικός μου enfático. Para contrastar possuidores, ou para dizer «meu» sem nenhum nome, usa-se δικός, δική, δικό + o mesmo clítico. δικός é um adjetivo normal em -ός, -ή, -ό: concorda em género, número e caso com a coisa possuída, enquanto o clítico continua a marcar o possuidor.
- Predicativo: Αυτό το βιβλίο είναι δικό μου. «Este livro é meu.»
- Atributivo, dentro do artigo: το δικό μου αυτοκίνητο «o meu carro (em oposição a outro)».
As frases sem ênfase não usam δικός: «o meu carro é vermelho» é simplesmente το αυτοκίνητό μου είναι κόκκινο.
7. Não abordado aqui. As mesmas palavrinhas μου, σου, της também servem de complemento indireto («ele disse-me»). Essa é uma função diferente e fica para a lição 34.
Formas e estruturas
Os possessivos átonos
| Possuidor | Forma | Exemplo |
|---|---|---|
| 1.ª sing. (meu) | μου | το βιβλίο μου |
| 2.ª sing. (teu, informal) | σου | το βιβλίο σου |
| 3.ª sing., possuidor masc./neutro (dele, disso) | του | το βιβλίο του |
| 3.ª sing., possuidor fem. (dela) | της | το βιβλίο της |
| 1.ª pl. (nosso) | μας | το βιβλίο μας |
| 2.ª pl. (vosso, plural ou de cortesia) | σας | το βιβλίο σας |
| 3.ª pl. (deles/delas) | τους | το βιβλίο τους |
O artigo mantém-se, seja qual for o nome
| Grupo nominal | + μου | + σου | + της | + μας |
|---|---|---|---|---|
| ο φίλος | ο φίλος μου | ο φίλος σου | ο φίλος της | ο φίλος μας |
| η αδελφή | η αδελφή μου | η αδελφή σου | η αδελφή της | η αδελφή μας |
| το όνομα | το όνομά μου | το όνομά σου | το όνομά της | το όνομά μας |
| οι γονείς | οι γονείς μου | οι γονείς σου | οι γονείς της | οι γονείς μας |
| τα παιδιά | τα παιδιά μου | τα παιδιά σου | τα παιδιά της | τα παιδιά μας |
Onde aparece o segundo acento
| Acento da palavra hospedeira | Sozinha | Com o clítico |
|---|---|---|
| antepenúltima sílaba | το όνομα | το όνομά μου |
| antepenúltima sílaba | ο δάσκαλος | ο δάσκαλός μας |
| antepenúltima sílaba | τα μαθήματα | τα μαθήματά τους |
| antepenúltima sílaba | το αυτοκίνητο | το αυτοκίνητό του |
| antepenúltima sílaba | η θάλασσα | η θάλασσά μας |
| penúltima sílaba | το σπίτι | το σπίτι μου |
| penúltima sílaba | η φίλη | η φίλη μου |
| última sílaba | ο αδελφός | ο αδελφός σου |
| última sílaba | η γιαγιά | η γιαγιά μου |
δικός μου — a declinação completa (o clítico pode ser qualquer um de μου, σου, του, της, μας, σας, τους)
| Caso | Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο |
|---|---|---|---|
| Ονομαστική εν. | δικός μου | δική μου | δικό μου |
| Γενική εν. | δικού μου | δικής μου | δικού μου |
| Αιτιατική εν. | δικό μου | δική μου | δικό μου |
| Κλητική εν. | δικέ μου | δική μου | δικό μου |
| Ονομαστική πλ. | δικοί μου | δικές μου | δικά μου |
| Γενική πλ. | δικών μου | δικών μου | δικών μου |
| Αιτιατική πλ. | δικούς μου | δικές μου | δικά μου |
| Κλητική πλ. | δικοί μου | δικές μου | δικά μου |
As células do vocativo estão listadas por uma questão de completude; na prática só se encontram em fórmulas afetuosas de tratamento, como δικέ μου φίλε. δικός é acentuado na última sílaba, por isso nunca precisa de segundo acento.
Os padrões possessivos
| Padrão | Exemplo | Valor |
|---|---|---|
| artigo + nome + clítico | το αυτοκίνητό μου | neutro, o padrão habitual |
| artigo + adjetivo + clítico + nome | η νέα μου φίλη | neutro |
| artigo + adjetivo + nome + clítico | η νέα φίλη μου | neutro |
| artigo + δικός + clítico + nome | το δικό μου αυτοκίνητο | contrastivo |
| είμαι + δικός + clítico | Αυτό είναι δικό μου. | «é meu» |
Exemplos
| Ελληνικά | Português |
|---|---|
| Το σπίτι μου είναι κοντά στη θάλασσα. | A minha casa é perto do mar. |
| Η μητέρα της μαγειρεύει πολύ καλά. | A mãe dela cozinha muito bem. |
| Πώς είναι το όνομά σου; | Qual é o teu nome? |
| Ο δάσκαλός μας μιλάει αργά. | O nosso professor fala devagar. |
| Τα παιδιά τους πηγαίνουν στο ίδιο σχολείο. | Os filhos deles andam na mesma escola. |
| Το αυτοκίνητό του είναι παλιό αλλά καλό. | O carro dele é velho mas bom. |
| Ο καλύτερός μου φίλος μένει στην Αθήνα. | O meu melhor amigo vive em Atenas. |
| Η νέα μου δουλειά είναι δύσκολη. | O meu novo emprego é difícil. |
| Είναι ένας φίλος μου από τη δουλειά. | Ele é um amigo meu do trabalho. |
| Ποιανού είναι αυτή η τσάντα; Είναι δική μου. | De quem é esta mala? É minha. |
| Το δικό μου δωμάτιο έχει μπαλκόνι. | O meu quarto tem varanda. |
| Αυτά τα κλειδιά δεν είναι δικά σου. | Estas chaves não são tuas. |
Erros frequentes
- μου το σπίτι -> το σπίτι μου — o possessivo é um enclítico: apoia-se para trás no nome e nunca pode abrir a expressão.
- Σπίτι μου είναι μικρό. -> Το σπίτι μου είναι μικρό. — o artigo definido nunca desaparece; o grego diz literalmente «a casa de-mim».
- το όνομα μου -> το όνομά μου — uma palavra hospedeira acentuada na antepenúltima sílaba tem de receber o segundo acento antes de um clítico.
- ο δάσκαλος μας -> ο δάσκαλός μας — a mesma regra; o acento em falta é um erro ortográfico, tal como um acento em falta em qualquer outro lugar.
- το σπίτί μου -> το σπίτι μου — não se acrescenta um segundo acento a um nome que não esteja acentuado três sílabas atrás.
- Η μητέρα του δουλεύει (que significa «a mãe dela») -> Η μητέρα της δουλεύει — o clítico de terceira pessoa concorda com o possuidor, não com o nome feminino μητέρα.
- το μου αυτοκίνητο -> το αυτοκίνητό μου / το δικό μου αυτοκίνητο — o clítico é um enclítico e tem de se apoiar para trás numa palavra acentuada — o nome, ou um adjetivo antes dele (η νέα μου φίλη) — por isso nunca pode seguir-se diretamente ao artigo.
- Αυτό είναι δικός μου. -> Αυτό είναι δικό μου. — δικός concorda com a coisa possuída (αυτό é neutro), nunca com o possuidor.
- Δικό μου δωμάτιο έχει μπαλκόνι. -> Το δικό μου δωμάτιο έχει μπαλκόνι. — o δικός μου atributivo fica dentro do artigo, não o substitui.
- Το αυτοκίνητό μου είναι δικό μου κόκκινο. -> Το αυτοκίνητό μου είναι κόκκινο. — usa-se δικός só onde há mesmo um contraste de possuidores.
Dicas
- Pronuncia-se o grupo como uma só palavra — [τοσπίτιμου], [τοόνομάμου]. Ouvi-lo assim torna tanto a ordem fixa das palavras como o segundo acento algo inevitável.
- Teste rápido para o segundo acento: conta-se três sílabas a partir do fim do nome. Se o acento estiver aí, escreve-se mais um na última sílaba. Caso contrário, não se muda nada.
- Aprende-se a terceira pessoa aos pares: του = dele, της = dela. Quem fala inglês procura o género do nome; o grego só pergunta quem é o possuidor.
- O tratamento direto dispensa o artigo, porque o vocativo não tem: Αγάπη μου, παιδί μου, Θεέ μου. Isto não é uma exceção a decorar à parte.
- Numa expressão com δικός μου há duas concordâncias em simultâneo: δικός concorda com o nome possuído, o clítico concorda com o possuidor — η δική τους κόρη «a filha deles».
- Responde-se a «de quem?» só com δικός, no género certo: Δικό μου, Δική μου, Δικά μας.
- Um clítico que parece possessivo mas tem acento próprio está a desempenhar outra função: «Ο πατέρας μού είπε…» significa «o pai disse-me», não «o meu pai disse…». Essa utilização aparece na lição 34.