A negação com δεν e όχι
A1 Άρνηση: δεν και όχι 7 / 66
Em resumo
O grego tem duas palavras de negação e cada uma desempenha uma função diferente. Para dizer que uma frase inteira não é o caso, coloca-se δεν diretamente antes do verbo: δεν είμαι, δεν έχω, δεν μιλάω, δεν καταλαβαίνω. Para responder “não”, ou para negar apenas uma palavra em vez da frase inteira, usa-se όχι: Όχι, δεν είμαι εδώ. Όχι εγώ. Όχι σήμερα.
A boa notícia para um falante de inglês é que a negação grega não precisa de nenhum verbo auxiliar. O inglês tem de importar o do no momento em que nega (I speak → I do not speak); o grego limita-se a colocar δεν antes do verbo que já tem. Não existe em grego nenhum equivalente do do, pelo que uma forma como δεν κάνω μιλάω não é um erro de estilo — não é sequer uma frase.
Existe uma terceira palavra de negação, μη(ν), mas não pertence a esta lição: é a negação usada em orações de να e em ordens (να μην πας, μην ανησυχείς). As afirmações comuns no presente levam δεν, e só δεν.
Regra
1. δεν nega a frase e fica imediatamente antes do verbo.
A ordem é fixa: δεν + verbo. Não se pode intercalar entre eles nenhum sujeito, advérbio, complemento nominal ou auxiliar. O resto da frase vai antes de δεν ou depois do verbo.
- Εγώ δεν καταλαβαίνω. / Δεν καταλαβαίνω εγώ.
- Σήμερα δεν δουλεύω. / Δεν δουλεύω σήμερα.
2. δεν nunca responde sozinho a uma pergunta.
δεν está colado ao verbo; não pode ficar sozinho como o not inglês em “Not me” ou “Certainly not”. A palavra de negação autónoma é όχι. O par a aprender é ναι / όχι.
3. όχι nega um só elemento, não a frase.
Coloca-se όχι diretamente antes da palavra ou expressão que se quer negar — um pronome, uma palavra de tempo, uma palavra de lugar, um grupo nominal inteiro. O verbo fica intocado:
- Όχι εγώ. — Não eu.
- Όχι σήμερα. — Não hoje.
- Όχι εδώ, εκεί. — Não aqui, ali.
4. As duas combinam-se na resposta natural.
As perguntas em grego marcam-se normalmente só pela entoação, sem alteração da ordem das palavras: Είσαι Έλληνας; A resposta completa junta as duas negações, cada uma no seu papel — όχι responde à pergunta, δεν nega o verbo: Όχι, δεν είμαι.
5. δε ou δεν?
Encontram-se ambas as grafias, δεν e δε. É a mesma palavra: o -ν final mantém-se ou cai consoante o som que se segue, pela regra geral do -ν final do grego, que a lição seguinte apresenta. Até lá, escreve-se sempre δεν — é sempre aceitável e nunca está errado.
Formas e estruturas
O presente dos quatro verbos desta lição — os dois verbos básicos da lição 4 (είμαι, έχω), um da 1.ª conjugação (καταλαβαίνω), um da 2.ª conjugação (μιλάω).
| Πρόσωπο | είμαι | έχω | μιλάω | καταλαβαίνω |
|---|---|---|---|---|
| εγώ | είμαι | έχω | μιλάω / μιλώ | καταλαβαίνω |
| εσύ | είσαι | έχεις | μιλάς | καταλαβαίνεις |
| αυτός / αυτή / αυτό | είναι | έχει | μιλάει / μιλά | καταλαβαίνει |
| εμείς | είμαστε | έχουμε | μιλάμε | καταλαβαίνουμε |
| εσείς | είστε | έχετε | μιλάτε | καταλαβαίνετε |
| αυτοί / αυτές / αυτά | είναι | έχουν | μιλάνε / μιλούν | καταλαβαίνουν |
A negativa é a mesma tabela com δεν à frente. Nada mais muda: nenhuma terminação se desloca, nenhum acento se desloca, não aparece nenhum verbo auxiliar.
| Πρόσωπο | είμαι | έχω | μιλάω | καταλαβαίνω |
|---|---|---|---|---|
| εγώ | δεν είμαι | δεν έχω | δεν μιλάω | δεν καταλαβαίνω |
| εσύ | δεν είσαι | δεν έχεις | δεν μιλάς | δεν καταλαβαίνεις |
| αυτός / αυτή / αυτό | δεν είναι | δεν έχει | δεν μιλάει | δεν καταλαβαίνει |
| εμείς | δεν είμαστε | δεν έχουμε | δεν μιλάμε | δεν καταλαβαίνουμε |
| εσείς | δεν είστε | δεν έχετε | δεν μιλάτε | δεν καταλαβαίνετε |
| αυτοί / αυτές / αυτά | δεν είναι | δεν έχουν | δεν μιλάνε | δεν καταλαβαίνουν |
Respostas curtas a uma pergunta de entoação:
| Ερώτηση | Ναι | Όχι |
|---|---|---|
| Είσαι Έλληνας; | Ναι, είμαι. | Όχι, δεν είμαι. |
| Έχετε παιδιά; | Ναι, έχουμε. | Όχι, δεν έχουμε. |
| Μιλάει αγγλικά; | Ναι, μιλάει. | Όχι, δεν μιλάει. |
| Καταλαβαίνεις; | Ναι, καταλαβαίνω. | Όχι, δεν καταλαβαίνω. |
E as duas negações lado a lado:
| Άρνηση | Θέση στην πρόταση | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| δεν | πριν από το ρήμα | Δεν μένω στην Αθήνα. |
| όχι | πριν από τη λέξη που αρνούμαστε | Μένω στη Θεσσαλονίκη, όχι στην Αθήνα. |
| όχι | μόνο του, ως απάντηση | Όχι, ευχαριστώ. |
Exemplos
| Ελληνικά | Português |
|---|---|
| Δεν είμαι από την Αθήνα. | Não sou de Atenas. |
| Ο Νίκος δεν είναι εδώ σήμερα. | O Nikos não está aqui hoje. |
| Δεν έχουμε χρόνο τώρα. | Agora não temos tempo. |
| Δεν μιλάω καλά ελληνικά, αλλά καταλαβαίνω. | Não falo bem grego, mas compreendo. |
| Γιατί δεν μιλάτε; | Porque não estás a falar? |
| Δεν καταλαβαίνω τον δάσκαλό μου. | Não compreendo o meu professor. |
| Είσαι Έλληνας; — Όχι, δεν είμαι. | És grego? — Não, não sou. |
| Θέλετε καφέ; — Όχι, ευχαριστώ. | Queres café? — Não, obrigado. |
| Όχι εγώ, η Μαρία. | Não eu, Maria. |
| Όχι σήμερα· αύριο. | Não hoje; amanhã. |
| Μιλάει ιταλικά, όχι ισπανικά. | Ela fala italiano, não espanhol. |
| Δεν έχεις δίκιο. | Não tens razão. |
Erros frequentes
- Όχι μιλάω ελληνικά. -> Δεν μιλάω ελληνικά. — όχι nunca nega um verbo; um verbo só é negado por δεν.
- Είσαι Έλληνας; — Δεν. -> Είσαι Έλληνας; — Όχι. (ou Όχι, δεν είμαι.) — δεν não pode ficar sozinho; a palavra de resposta é όχι.
- Δεν κάνω μιλάω ελληνικά. -> Δεν μιλάω ελληνικά. — o grego não tem nenhum auxiliar do; δεν liga-se diretamente ao verbo que já existe.
- Καταλαβαίνω δεν. / Είμαι δεν εδώ. -> Δεν καταλαβαίνω. / Δεν είμαι εδώ. — a negação vai antes do verbo, nunca depois.
- Δεν εγώ καταλαβαίνω. -> Εγώ δεν καταλαβαίνω. — nada separa δεν do seu verbo; o sujeito vai antes de δεν ou depois do verbo.
- Δεν σήμερα, αύριο. -> Όχι σήμερα, αύριο. — quando se nega apenas uma palavra e não há nenhum verbo a negar, usa-se όχι.
- Ναι, δεν είμαι. -> Όχι, δεν είμαι. — uma frase negativa introduz-se com όχι; ναι e δεν não se combinam.
Dicas
- É útil imaginar δεν como um prefixo do verbo, e não como uma palavra à parte: δενείμαι, δενέχω (é apenas uma imagem mental — na escrita continuam a ser duas palavras: δεν είμαι, δεν έχω). Essa cola mental impede que se intercale seja o que for nesse espaço.
- O inglês obriga a acrescentar do antes de not; o grego não obriga a acrescentar nada. Se a frase grega ganhar um verbo a mais, esse verbo deve ser eliminado.
- όχι é o que se diz com a cabeça, δεν é o que se diz com o verbo. Uma resposta completa costuma precisar das duas: Όχι, δεν έχω.
- όχι também pode aparecer antes de um grupo nominal, de um advérbio ou de um pronome, e é assim que o grego marca o contraste: καφέ, όχι τσάι.
- Escreve-se δεν até se ter estudado a regra do -ν final; δε é a mesma palavra sem o -ν antes de certos sons, e nada se perde por ainda não a usar.
- Mais adiante vão aparecer duas coisas que se intercalam entre δεν e o verbo: a partícula do futuro θα, como em δεν θα έρθω, e os pronomes átonos (fracos), como em δεν το ξέρω (as duas juntas: δεν θα το ξέρω). Tudo o resto fica de fora.
- Nas orações de να e nas ordens, a negação passa a μη(ν) — να μην αργήσεις, μην ξεχάσεις. Mantém-se δεν para as afirmações simples.