A negação com δεν e όχι

A1 Άρνηση: δεν και όχι 7 / 66

Em resumo

O grego tem duas palavras de negação e cada uma desempenha uma função diferente. Para dizer que uma frase inteira não é o caso, coloca-se δεν diretamente antes do verbo: δεν είμαι, δεν έχω, δεν μιλάω, δεν καταλαβαίνω. Para responder “não”, ou para negar apenas uma palavra em vez da frase inteira, usa-se όχι: Όχι, δεν είμαι εδώ. Όχι εγώ. Όχι σήμερα.

A boa notícia para um falante de inglês é que a negação grega não precisa de nenhum verbo auxiliar. O inglês tem de importar o do no momento em que nega (I speak → I do not speak); o grego limita-se a colocar δεν antes do verbo que já tem. Não existe em grego nenhum equivalente do do, pelo que uma forma como δεν κάνω μιλάω não é um erro de estilo — não é sequer uma frase.

Existe uma terceira palavra de negação, μη(ν), mas não pertence a esta lição: é a negação usada em orações de να e em ordens (να μην πας, μην ανησυχείς). As afirmações comuns no presente levam δεν, e só δεν.

Regra

1. δεν nega a frase e fica imediatamente antes do verbo.

A ordem é fixa: δεν + verbo. Não se pode intercalar entre eles nenhum sujeito, advérbio, complemento nominal ou auxiliar. O resto da frase vai antes de δεν ou depois do verbo.

  • Εγώ δεν καταλαβαίνω. / Δεν καταλαβαίνω εγώ.
  • Σήμερα δεν δουλεύω. / Δεν δουλεύω σήμερα.

2. δεν nunca responde sozinho a uma pergunta.

δεν está colado ao verbo; não pode ficar sozinho como o not inglês em “Not me” ou “Certainly not”. A palavra de negação autónoma é όχι. O par a aprender é ναι / όχι.

3. όχι nega um só elemento, não a frase.

Coloca-se όχι diretamente antes da palavra ou expressão que se quer negar — um pronome, uma palavra de tempo, uma palavra de lugar, um grupo nominal inteiro. O verbo fica intocado:

  • Όχι εγώ. — Não eu.
  • Όχι σήμερα. — Não hoje.
  • Όχι εδώ, εκεί. — Não aqui, ali.

4. As duas combinam-se na resposta natural.

As perguntas em grego marcam-se normalmente só pela entoação, sem alteração da ordem das palavras: Είσαι Έλληνας; A resposta completa junta as duas negações, cada uma no seu papel — όχι responde à pergunta, δεν nega o verbo: Όχι, δεν είμαι.

5. δε ou δεν?

Encontram-se ambas as grafias, δεν e δε. É a mesma palavra: o -ν final mantém-se ou cai consoante o som que se segue, pela regra geral do -ν final do grego, que a lição seguinte apresenta. Até lá, escreve-se sempre δεν — é sempre aceitável e nunca está errado.

Formas e estruturas

O presente dos quatro verbos desta lição — os dois verbos básicos da lição 4 (είμαι, έχω), um da 1.ª conjugação (καταλαβαίνω), um da 2.ª conjugação (μιλάω).

Πρόσωποείμαιέχωμιλάωκαταλαβαίνω
εγώείμαιέχωμιλάω / μιλώκαταλαβαίνω
εσύείσαιέχειςμιλάςκαταλαβαίνεις
αυτός / αυτή / αυτόείναιέχειμιλάει / μιλάκαταλαβαίνει
εμείςείμαστεέχουμεμιλάμεκαταλαβαίνουμε
εσείςείστεέχετεμιλάτεκαταλαβαίνετε
αυτοί / αυτές / αυτάείναιέχουνμιλάνε / μιλούνκαταλαβαίνουν

A negativa é a mesma tabela com δεν à frente. Nada mais muda: nenhuma terminação se desloca, nenhum acento se desloca, não aparece nenhum verbo auxiliar.

Πρόσωποείμαιέχωμιλάωκαταλαβαίνω
εγώδεν είμαιδεν έχωδεν μιλάωδεν καταλαβαίνω
εσύδεν είσαιδεν έχειςδεν μιλάςδεν καταλαβαίνεις
αυτός / αυτή / αυτόδεν είναιδεν έχειδεν μιλάειδεν καταλαβαίνει
εμείςδεν είμαστεδεν έχουμεδεν μιλάμεδεν καταλαβαίνουμε
εσείςδεν είστεδεν έχετεδεν μιλάτεδεν καταλαβαίνετε
αυτοί / αυτές / αυτάδεν είναιδεν έχουνδεν μιλάνεδεν καταλαβαίνουν

Respostas curtas a uma pergunta de entoação:

ΕρώτησηΝαιΌχι
Είσαι Έλληνας;Ναι, είμαι.Όχι, δεν είμαι.
Έχετε παιδιά;Ναι, έχουμε.Όχι, δεν έχουμε.
Μιλάει αγγλικά;Ναι, μιλάει.Όχι, δεν μιλάει.
Καταλαβαίνεις;Ναι, καταλαβαίνω.Όχι, δεν καταλαβαίνω.

E as duas negações lado a lado:

ΆρνησηΘέση στην πρότασηΠαράδειγμα
δενπριν από το ρήμαΔεν μένω στην Αθήνα.
όχιπριν από τη λέξη που αρνούμαστεΜένω στη Θεσσαλονίκη, όχι στην Αθήνα.
όχιμόνο του, ως απάντησηΌχι, ευχαριστώ.

Exemplos

ΕλληνικάPortuguês
Δεν είμαι από την Αθήνα.Não sou de Atenas.
Ο Νίκος δεν είναι εδώ σήμερα.O Nikos não está aqui hoje.
Δεν έχουμε χρόνο τώρα.Agora não temos tempo.
Δεν μιλάω καλά ελληνικά, αλλά καταλαβαίνω.Não falo bem grego, mas compreendo.
Γιατί δεν μιλάτε;Porque não estás a falar?
Δεν καταλαβαίνω τον δάσκαλό μου.Não compreendo o meu professor.
Είσαι Έλληνας; — Όχι, δεν είμαι.És grego? — Não, não sou.
Θέλετε καφέ; — Όχι, ευχαριστώ.Queres café? — Não, obrigado.
Όχι εγώ, η Μαρία.Não eu, Maria.
Όχι σήμερα· αύριο.Não hoje; amanhã.
Μιλάει ιταλικά, όχι ισπανικά.Ela fala italiano, não espanhol.
Δεν έχεις δίκιο.Não tens razão.

Erros frequentes

  • Όχι μιλάω ελληνικά. -> Δεν μιλάω ελληνικά. — όχι nunca nega um verbo; um verbo só é negado por δεν.
  • Είσαι Έλληνας; — Δεν. -> Είσαι Έλληνας; — Όχι. (ou Όχι, δεν είμαι.) — δεν não pode ficar sozinho; a palavra de resposta é όχι.
  • Δεν κάνω μιλάω ελληνικά. -> Δεν μιλάω ελληνικά. — o grego não tem nenhum auxiliar do; δεν liga-se diretamente ao verbo que já existe.
  • Καταλαβαίνω δεν. / Είμαι δεν εδώ. -> Δεν καταλαβαίνω. / Δεν είμαι εδώ. — a negação vai antes do verbo, nunca depois.
  • Δεν εγώ καταλαβαίνω. -> Εγώ δεν καταλαβαίνω. — nada separa δεν do seu verbo; o sujeito vai antes de δεν ou depois do verbo.
  • Δεν σήμερα, αύριο. -> Όχι σήμερα, αύριο. — quando se nega apenas uma palavra e não há nenhum verbo a negar, usa-se όχι.
  • Ναι, δεν είμαι. -> Όχι, δεν είμαι. — uma frase negativa introduz-se com όχι; ναι e δεν não se combinam.

Dicas

  • É útil imaginar δεν como um prefixo do verbo, e não como uma palavra à parte: δενείμαι, δενέχω (é apenas uma imagem mental — na escrita continuam a ser duas palavras: δεν είμαι, δεν έχω). Essa cola mental impede que se intercale seja o que for nesse espaço.
  • O inglês obriga a acrescentar do antes de not; o grego não obriga a acrescentar nada. Se a frase grega ganhar um verbo a mais, esse verbo deve ser eliminado.
  • όχι é o que se diz com a cabeça, δεν é o que se diz com o verbo. Uma resposta completa costuma precisar das duas: Όχι, δεν έχω.
  • όχι também pode aparecer antes de um grupo nominal, de um advérbio ou de um pronome, e é assim que o grego marca o contraste: καφέ, όχι τσάι.
  • Escreve-se δεν até se ter estudado a regra do -ν final; δε é a mesma palavra sem o -ν antes de certos sons, e nada se perde por ainda não a usar.
  • Mais adiante vão aparecer duas coisas que se intercalam entre δεν e o verbo: a partícula do futuro θα, como em δεν θα έρθω, e os pronomes átonos (fracos), como em δεν το ξέρω (as duas juntas: δεν θα το ξέρω). Tudo o resto fica de fora.
  • Nas orações de να e nas ordens, a negação passa a μη(ν) — να μην αργήσεις, μην ξεχάσεις. Mantém-se δεν para as afirmações simples.