Género, terminações e plural dos nomes

A1 Γένος, καταλήξεις και πληθυντικός των ουσιαστικών 2 / 66

Em resumo

Todo o nome grego pertence a um de três géneros — masculino, feminino ou neutro — e em quase todos os casos consegues ler o género diretamente na terminação da forma de dicionário: -ος, -ας, -ης são masculinos, -α, -η são femininos, -ο, -ι, -μα são neutros. A terminação também te diz como se forma o plural, por isso os dois factos aprendem-se juntos: ο δρόμος -> οι δρόμοι, η ώρα -> οι ώρες, το βιβλίο -> τα βιβλία. Aprende cada nome com o seu artigo agarrado — não δρόμος mas ο δρόμος — e aprendeste o género de graça.

Regra

O inglês marca o número no nome (book -> books) e mais nada. O grego marca o género e o número no nome e no artigo, e mais tarde em todos os adjetivos que o acompanham, por isso o género não é uma etiqueta decorativa: é ele que decide quais palavras da frase mudam de forma.

Três coisas seguem a terminação:

  1. O artigo. Masculino ο, feminino η, neutro το no singular; οι tanto para o masculino como para o feminino no plural, τα para o neutro.
  2. O plural do nome. Cada terminação tem uma terminação de plural: -ος -> -οι, -ας/-ης -> -ες, -α/-η -> -ες, -ο -> -α, -ι -> -ια, -μα -> -ματα.
  3. O acusativo singular dos masculinos. Os nomes masculinos terminam em -ς no nominativo singular e perdem esse -ς quando são o complemento: ο δρόμος -> τον δρόμο. Os nomes femininos e neutros mantêm a mesma forma nos dois casos.

O género é gramatical, não biológico. É uma propriedade da palavra, não da coisa que a palavra nomeia. O mais evidente: το παιδί «criança», το κορίτσι «rapariga» e το αγόρι «rapaz» são todos neutros, porque -ι é uma terminação neutra — o grego está a descrever a forma da palavra, não a pessoa. Da mesma maneira, η θάλασσα «mar» e ο ήλιος «sol» são feminino e masculino sem que nada de feminino ou masculino esteja envolvido. Para pessoas, a terminação e o género natural costumam coincidir de qualquer forma (ο άντρας, η γυναίκα), mas onde entram em conflito, a terminação continua a ganhar — as palavras de forma diminutiva para jovens ficam neutras.

Vale a pena nomear já uma pequena família: os nomes de línguas são plurais neutros — τα ελληνικά, τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα ισπανικά. Comportam-se como plurais neutros normais (τα ελληνικά είναι ωραία), e depois de um verbo de falar aparecem normalmente sem artigo nenhum: μιλάω ελληνικά.

Esta lição fica dentro do nominativo e do acusativo, os dois casos que já encontraste. O genitivo, a declinação completa de quatro casos de cada classe, o acento que se desloca nas palavras mais longas e os nomes que acrescentam uma sílaba no plural são assunto das lições 27 a 31.

Formas e estruturas

A tabela género-por-terminação. Nominativo e acusativo, singular e plural.

ClasseNominativo sing.Acusativo sing.Nominativo plur.Acusativo plur.
masculino -οςο δρόμοςτον δρόμοοι δρόμοιτους δρόμους
masculino -αςο άντραςτον άντραοι άντρεςτους άντρες
masculino -ηςο μαθητήςτον μαθητήοι μαθητέςτους μαθητές
feminino -αη ώρατην ώραοι ώρεςτις ώρες
feminino -ηη αδελφήτην αδελφήοι αδελφέςτις αδελφές
neutro -οτο βιβλίοτο βιβλίοτα βιβλίατα βιβλία
neutro -ιτο παιδίτο παιδίτα παιδιάτα παιδιά
neutro -ματο μάθηματο μάθηματα μαθήματατα μαθήματα

A mesma informação como terminações nuas. É esta a parte a memorizar.

GéneroTerminação sing.Terminação plur.Artigo sing.Artigo plur.
masculino-ος-οιοοι
masculino-ας-εςοοι
masculino-ης-εςοοι
feminino-α-εςηοι
feminino-η-εςηοι
neutro-ο-ατοτα
neutro-ι-ιατοτα
neutro-μα-ματατοτα

Mais nomes em cada classe, para que o padrão seja mesmo um padrão e não três palavras decoradas de cor:

ClasseSingularPlural
masculino -οςο φίλος, ο ουρανός, ο κόσμοςοι φίλοι, οι ουρανοί, οι κόσμοι
masculino -αςο πατέρας, ο μήνας, ο χάρτης*οι πατέρες, οι μήνες, οι χάρτες
masculino -ηςο ναύτης, ο εργάτης, ο πολίτηςοι ναύτες, οι εργάτες, οι πολίτες
feminino -αη μέρα, η γλώσσα, η καρδιάοι μέρες, οι γλώσσες, οι καρδιές
feminino -ηη νίκη, η αγάπη, η ζωήοι νίκες, οι αγάπες, οι ζωές
neutro -οτο δέντρο, το πρόσωπο, το νερότα δέντρα, τα πρόσωπα, τα νερά
neutro -ιτο σπίτι, το τραπέζι, το κλειδίτα σπίτια, τα τραπέζια, τα κλειδιά
neutro -ματο όνομα, το γράμμα, το πρόβληματα ονόματα, τα γράμματα, τα προβλήματα

*ο χάρτης pertence à classe -ης; está aqui listado só para mostrar que -ας e -ης partilham a terminação de plural -ες.

Neutros em -ι e o plural acentuado. A terminação de plural é -ια. Quando o singular é acentuado no -ί final, o plural mantém o acento na terminação e escreve-se -ιά:

SingularPlural
το σπίτιτα σπίτια
το κορίτσιτα κορίτσια
το αγόριτα αγόρια
το παιδίτα παιδιά
το ψωμίτα ψωμιά
το κλειδίτα κλειδιά

Neutros em -μα: o plural acrescenta -τ-. O radical real termina em -ματ-, e todas as formas do plural o mostram:

SingularPlural
το μάθηματα μαθήματα
το όνοματα ονόματα
το γράμματα γράμματα
το χρώματα χρώματα
το πρόβληματα προβλήματα

Línguas, como plurais neutros: τα ελληνικά, τα αγγλικά, τα γαλλικά, τα γερμανικά, τα ισπανικά, τα ιταλικά, τα ρωσικά.

Exemplos

ΕλληνικάPortuguês
Ο δρόμος είναι μεγάλος, αλλά οι δρόμοι εδώ είναι στενοί.A rua é grande, mas as ruas aqui são estreitas.
Ο άντρας περιμένει έξω· οι άντρες μιλάνε.O homem está à espera lá fora; os homens estão a falar.
Ο μαθητής γράφει και οι μαθητές διαβάζουν.O aluno está a escrever e os alunos estão a ler.
Τι ώρα είναι;Que horas são?
Οι ώρες περνάνε γρήγορα.As horas passam depressa.
Η αδελφή μου μένει στην Αθήνα.A minha irmã mora em Atenas.
Τα βιβλία είναι πάνω στο τραπέζι.Os livros estão em cima da mesa.
Το παιδί κοιμάται, αλλά τα παιδιά παίζουν στο πάρκο.A criança está a dormir, mas as crianças estão a brincar no parque.
Το μάθημά μας αρχίζει στις εννιά.A nossa aula começa às nove.
Τα μαθήματα σήμερα είναι δύσκολα.As aulas de hoje são difíceis.
Το κορίτσι είναι η αδελφή μου και το αγόρι είναι ο φίλος μου.A rapariga é minha irmã e o rapaz é meu amigo.
Μιλάς ελληνικά; Τα ελληνικά μού αρέσουν πολύ.Falas grego? Gosto muito de grego.

Erros frequentes

  • η δρόμος -> ο δρόμος — a terminação -ος é masculina; o artigo tem de corresponder à terminação, não à tua intuição sobre o significado.
  • ο κορίτσι, η κορίτσι -> το κορίτσι — «rapariga» termina em -ι, por isso é neutro, tal como το αγόρι e το παιδί. Aqui o género gramatical vence o género natural.
  • οι δρόμα -> οι δρόμοι — -α é a terminação de plural neutra; os nomes masculinos em -ος levam -οι.
  • τα μαθήμα, τα μαθήμας -> τα μαθήματα — a classe -μα tem um -τ- escondido no radical, e o plural é sempre -ματα.
  • ο παιδί, τον παιδί -> το παιδί, plural τα παιδιά — το παιδί é neutro e nunca leva ο/τον.
  • βλέπω τον μαθητής -> βλέπω τον μαθητή — os nomes masculinos perdem o -ς final no acusativo singular.
  • η ώρες -> οι ώρες — o artigo vai para o plural junto com o nome: η -> οι.
  • το ελληνικό είναι δύσκολο -> τα ελληνικά είναι δύσκολα — os nomes de línguas são plurais neutros, e tudo o que concorda com eles vai também para o plural.

Dicas

  • Nunca guardes um nome nu. Guarda-o como ο δρόμος, η ώρα, το βιβλίο — primeiro o artigo, o género resolvido para sempre.
  • Lê a terminação, não o significado. Pergunta «em que é que esta palavra termina?» antes de perguntares «o que significa?».
  • Um -ς final na forma de dicionário quase sempre significa masculino. Nenhum nome feminino ou neutro destas oito classes termina em -ς no nominativo singular, por isso -ος, -ας, -ης são um sinal masculino de confiança.
  • O artigo plural já é, ele próprio, um atalho: ouvir οι reduz o nome a masculino ou feminino, ouvir τα garante o neutro.
  • As terminações neutras -ι e -μα são as mais seguras de todas — praticamente todo o nome em -ι ou -μα é neutro. Um punhado de nomes em -ος é feminino (η οδός, η είσοδος) e um pequeno grupo é neutro (το λάθος, το μέρος, plural τα λάθη, τα μέρη); são raros a este nível e voltam a aparecer nas lições de declinação mais adiante.
  • As palavras mais longas podem deslocar o acento nalgumas formas do plural: ο άνθρωπος, τον άνθρωπο, οι άνθρωποι, mas τους ανθρώπους. Não tentes deduzir isto ainda — segue uma única regra simples, tratada na lição da regra das três sílabas.
  • Quando um possessivo átono segue uma palavra acentuada na terceira sílaba a contar do fim, escreve o segundo acento: το μάθημά μας, το όνομά σου, ο δάσκαλός μου.