O artigo definido: formas e uso

A1 Το οριστικό άρθρο: τύποι και χρήση 1 / 66

Em resumo

O grego tem um único artigo definido, mas ele muda de forma: concorda com o seu nome em género (masculino, feminino, neutro), número (singular, plural) e caso (nominativo, genitivo, acusativo). Isso dá doze palavrinhas ao todo, e várias delas repetem-se, pelo que o esforço real de memorização é pequeno: ο, η, το no singular e οι, οι, τα no plural, mais του/της/των e τον/την/τους/τις.

A segunda metade da lição trata de onde entra o artigo, e aí o grego é bem mais generoso do que o inglês. Diz «a Maria», «a Grécia», «o senhor Papadópulos», «o amor», «o café» — tal como o próprio português. Onde o inglês larga o artigo (diante de nomes próprios, países, títulos, nomes abstratos, categorias inteiras), o grego mantém-no normalmente. Esquecê-lo é um dos erros de principiante mais audíveis.

Regra

Concordância. O artigo transporta a informação gramatical; o nome vem a seguir. Como o artigo é curto e muito frequente, é ele que o ouvinte usa para perceber o género e o caso. Aprende cada nome novo junto com o seu artigo no nominativo — não σπίτι mas το σπίτι, não θάλασσα mas η θάλασσα. O artigo é a etiqueta do género.

Só três casos. Os nomes do grego moderno têm quatro casos, mas o artigo só aparece em três deles: ονομαστική (nominativo, o sujeito), γενική (genitivo) e αιτιατική (acusativo, o complemento direto e o caso depois das preposições). O quarto caso, o κλητική (vocativo, usado para chamar alguém), não leva artigo nenhum: diz-se «Γιώργο!», «κύριε Παπαδόπουλε!», nunca ο Γιώργο. E não há dativo no grego moderno, logo também não há artigo dativo — esquece quaisquer formas antigas de dativo que já tenhas encontrado.

Formas partilhadas. Repara nestas economias: o genitivo singular é του tanto para o masculino como para o neutro; o neutro tem a mesma forma το (sing.) e τα (plur.) para o nominativo e o acusativo; o nominativo plural é οι tanto para o masculino como para o feminino; e o genitivo plural é των para os três géneros. Cinco formas fazem dupla função (το, του, οι, των, τα); as outras sete — ο, η, της, τον, την, τους, τις — apontam cada uma para uma única casa.

O artigo com nomes próprios e países. Os nomes de pessoa são nomes comuns como quaisquer outros em grego e levam artigo nas frases normais: η Μαρία, ο Γιώργος. Os países, as regiões e a maioria das cidades também levam, cada um com um género fixo que se aprende de cor: η Ελλάδα, η Ιταλία, ο Καναδάς, το Μεξικό, η Αθήνα, το Λονδίνο. Os títulos comportam-se da mesma forma quando se fala sobre alguém: ο κύριος Παπαδόπουλος, η κυρία Ιωάννου.

O artigo com genéricos e abstratos. Quando um nome representa uma classe inteira ou uma ideia abstrata, o grego usa o artigo onde o inglês não usa nada: η αγάπη «amor», ο χρόνος «tempo», ο καφές «café» (como algo de que se gosta em geral), τα ελληνικά «grego (a língua)». Em inglês, «Coffee is expensive» corresponde a «Ο καφές είναι ακριβός».

Formas e estruturas

A grelha completa. As doze formas são todas monossilábicas, por isso nenhuma delas leva acento — com um cuidado: o feminino η escreve-se sem acento, enquanto o acentuado ή é a palavra «ou».

CasoMasc. sing.Fem. sing.Neutro sing.Masc. plur.Fem. plur.Neutro plur.
Nominativoοητοοιοιτα
Genitivoτουτηςτουτωντωντων
Acusativoτοντηντοτουςτιςτα

A mesma grelha com um nome no lugar, para ouvires o ritmo. (As próprias terminações do nome são assunto da lição seguinte; nota apenas que o acento se pode deslocar, como em ο άνθρωπος → του ανθρώπου.)

CasoMasculinoFemininoNeutro
Nom. sing.ο φίλοςη ώρατο παιδί
Gen. sing.του φίλουτης ώραςτου παιδιού
Ac. sing.τον φίλοτην ώρατο παιδί
Nom. plur.οι φίλοιοι ώρεςτα παιδιά
Gen. plur.των φίλωντων ωρώντων παιδιών
Ac. plur.τους φίλουςτις ώρεςτα παιδιά

Um deslocamento de acento num nome masculino mais longo, para comparar:

CasoSingularPlural
Nominativoο άνθρωποςοι άνθρωποι
Genitivoτου ανθρώπουτων ανθρώπων
Acusativoτον άνθρωποτους ανθρώπους

Onde o inglês não usa artigo e o grego usa:

TipoΕλληνικάTradução
Nomes própriosο Γιώργος, η Ελένη, η ΜαρίαGeorge, Eleni, Maria
Paísesη Ελλάδα, η Ιταλία, ο Καναδάς, το ΜεξικόGreece, Italy, Canada, Mexico
Cidadesη Αθήνα, η Ρώμη, το Λονδίνο, το ΠαρίσιAthens, Rome, London, Paris
Títulosο κύριος Παπαδόπουλος, η κυρία ΙωάννουMr Papadopoulos, Mrs Ioannou
Abstratosη αγάπη, ο χρόνος, η υγείαlove, time, health
Genéricosο καφές, το κρασί, τα ελληνικάcoffee, wine, Greek

Exemplos

ΕλληνικάPortuguês
Ο Γιώργος και η Μαρία είναι φίλοι.O Giorgos e a Maria são amigos.
Η Ελλάδα είναι μικρή χώρα.A Grécia é um país pequeno.
Ξέρω τον Παύλο και την Κατερίνα.Conheço o Pavlos e a Katerina.
Ο κύριος Παπαδόπουλος δουλεύει εδώ.O senhor Papadópulos trabalha aqui.
Μου αρέσει ο καφές χωρίς ζάχαρη.Gosto de café sem açúcar.
Η αγάπη θέλει υπομονή.O amor exige paciência.
Τα ελληνικά είναι όμορφη γλώσσα.O grego é uma língua bonita.
Το σπίτι της Μαρίας είναι μεγάλο.A casa da Maria é grande.
Το όνομα του παιδιού είναι Νίκος.O nome da criança é Nikos.
Βλέπω τους φίλους μου και τις φίλες μου κάθε μέρα.Vejo os meus amigos e as minhas amigas todos os dias.
Τα παιδιά παίζουν έξω.As crianças estão a brincar lá fora.
Ο δάσκαλός μου είναι από την Κύπρο.O meu professor é de Chipre.
Πώς είναι η Ιταλία τον χειμώνα;Como é a Itália no inverno?

Erros frequentes

  • Μαρία είναι δασκάλα. -> Η Μαρία είναι δασκάλα. Os nomes próprios mantêm o artigo nas frases normais; só desaparece quando se chama por ela («Μαρία!»).
  • Είμαι από Ελλάδα. -> Είμαι από την Ελλάδα. Os nomes de país levam artigo, e depois da preposição από ele vai para o acusativo.
  • ο Ελλάδα, ο Ιταλία -> η Ελλάδα, η Ιταλία. Os nomes de país têm um género fixo que nada tem a ver com o inglês; aprende cada um com o seu artigo, como qualquer outro nome.
  • Καλημέρα, ο κύριε Παπαδόπουλε. -> Καλημέρα, κύριε Παπαδόπουλε. Não há artigo no vocativo — mas diz-se «Ο κύριος Παπαδόπουλος είναι εδώ» quando se fala sobre ele.
  • Βλέπω της φίλες μου. -> Βλέπω τις φίλες μου. της é o genitivo feminino singular; o acusativo feminino plural é τις. Soam parecidos, por isso verifica o número e o caso.
  • Ρωτάω τις φίλους μου. -> Ρωτάω τους φίλους μου. No acusativo plural os géneros separam-se: τους para o masculino, τις para o feminino, τα para o neutro.
  • Ξέρω ο Παύλος. -> Ξέρω τον Παύλο. Um complemento direto vai para o acusativo, e o artigo muda com ele: ο → τον.
  • Αγάπη είναι δυνατή. -> Η αγάπη είναι δυνατή. Os nomes abstratos usados como ideia geral levam artigo, ao contrário do inglês.
  • Μιλάω ελληνικά πολύ καλά - ελληνικά είναι δύσκολα. -> … τα ελληνικά είναι δύσκολα. Depois de μιλάω a forma nua está bem («falo grego»), mas como sujeito da frase o nome da língua precisa de τα.

Dicas

  • Memoriza a grelha em linhas, não em células: ο - η - το, του - της - του, τον - την - το, depois οι - οι - τα, των - των - των, τους - τις - τα. Seis lengalengas curtas cobrem todo o sistema.
  • Dois atalhos que vale a pena confiar: o genitivo plural é sempre των, e o neutro nunca distingue o nominativo do acusativo (το / τα para os dois).
  • Guarda cada nome novo como artigo + nome (η θάλασσα, το τραπέζι, ο ουρανός). Um nome aprendido sem o seu artigo é um nome cujo género vais adivinhar mal mais tarde.
  • Repara em η contra ή: o artigo não leva acento, a palavra para «ou» leva acento. «Η Άννα ή η Ελένη;»
    • Anna ou Eleni?
  • Por defeito, insere o artigo sempre que o inglês o omite. Se traduzires «gosto de café» tal e qual, sem pensar, obténs μου αρέσει καφές, que soa incompleto; o grego quer «Μου αρέσει ο καφές».
  • Quando um possessivo átono segue uma palavra acentuada na antepenúltima sílaba, acrescenta-se o segundo acento: ο δάσκαλός μου, το αυτοκίνητό του, το μάθημά μας. O próprio artigo nunca leva acento.
  • Se não tiveres a certeza do género de um país, a terminação é um bom indício: a maioria é feminino, sobretudo os terminados em -ία (η Γαλλία, η Γερμανία, η Ισπανία), alguns masculinos (ο Καναδάς), alguns neutros (το Βέλγιο, το Μεξικό). É uma tendência, não uma regra, por isso aprende cada país com o seu artigo.