W skrócie

Dodaj partykułę do słowa pytającego (кто, что, где…), by zrobić z niego zaimek nieokreślony: -то = rzecz konkretna, ale nienazwana, która naprawdę istnieje (mówiący po prostu nie może lub nie chce jej wskazać — ktoś dzwonił); -нибудь = dowolny, nieważne który, używane w pytaniach, prośbach, czasie przyszłym i trybie rozkazującym (czy ktoś wie?); кое- = konkretny, o którym mówiący myśli. Część pytająca odmienia się; partykuła jest doklejona i nigdy się nie zmienia.

Zasada

1. -то = realne, ale niewskazane. Rzecz, osoba lub miejsce na pewno istnieje; mówiący po prostu jej nie nazywa (albo nie może). Typowe w stwierdzeniach o czasie przeszłym/teraźniejszym o czymś, co się wydarzyło:

• Кто́-то звони́л. — Ktoś dzwonił. (to była prawdziwa osoba — tylko nie wiem kto)
• Он что́-то сказа́л. — Powiedział coś. (naprawdę powiedział coś konkretnego)
• Я где́-то ви́дел его́. — Widziałem go gdzieś. (prawdziwe miejsce, tylko zapomniałem które)

2. -нибудь = dowolny, nieokreślony, hipotetyczny. Może taka rzecz istnieje, może nie, i nie ma znaczenia, która. Żyje w świecie pytań, próśb, czasu przyszłego, trybu rozkazującego i warunków:

• Кто́-нибудь до́ма? — Czy ktoś jest w domu? (pytanie)
• Дай мне что́-нибудь почита́ть. — Daj mi coś (cokolwiek) do czytania. (prośba)
• Позвони́ кому́-нибудь. — Zadzwoń do kogoś (obojętnie do kogo). (tryb rozkazujący)
• Я что́-нибудь приду́маю. — Wymyślę coś. (czas przyszły, jeszcze nierozstrzygnięte)

3. кое- = konkretny, o którym mówiący myśli. Mówiący dokładnie wie, o co chodzi, ale jeszcze tego nie nazywa (często „coś, co ci powiem” / „kilka osób”):

• Мне ну́жно сказа́ть тебе́ ко́е-что́. — Muszę ci powiedzieć pewną rzecz.
• Ко́е-кто́ уже́ зна́ет об э́том. — Pewien ktoś już o tym wie.

4. Wzorzec jest regularny. Weź słowo pytające i dodaj partykułę: кто, что, како́й, чей, где, когда́, куда́, как. Rdzeń pytający zachowuje swoje znaczenie; partykuła nadaje „odcień nieokreśloności”.

5. Pierwsza część się odmienia. кто-/что- zmieniają się przez przypadki dokładnie jak zwykłe кто/что (lekcja 6); partykuła jest po prostu doklejona na końcu i zostaje niezmienna:

• Я говори́л с ке́м-то. — Rozmawiałem z kimś. (narzędnik)
• Он ду́мает о чём-нибудь прия́тном. — Myśli o czymś przyjemnym. (miejscownik)
• Дай э́то кому́-нибудь. — Daj to komuś. (celownik)

(Zaimki przeczące никто́ „nikt” / ничто́ „nic” — zob. lekcję 17, to osobny zestaw.)

Formy i schematy

Cała rodzina — jeden wiersz na słowo pytające:

* ко́е-ка́к przekształciło się w zastygły przysłówek znaczący „niedbale / byle jak” (Он сде́лал э́то ко́е-ка́к — zrobił to byle jak).

Odmiana кто-то / что-то (partykuła -то/-нибудь/кое- nigdy się nie zmienia; кого́-нибудь, чему́-нибудь działają tak samo):

како́й-то / како́й-нибудь odmieniają się jak przymiotnik i zgadzają się ze swoim rzeczownikiem: како́й-то дом, кака́я-то же́нщина, каки́е-то лю́ди, в како́м-то го́роде.

кое- + przyimek rozdziela się: przyimek wsuwa się między części, a łączniki znikają: ко́е с ке́м (z pewnym kimś), ко́е о чём (o pewnej rzeczy), ко́е у кого́ (u pewnego kogoś).

Przykłady

Typowe błędy

• Вчера́ мне кто́-нибудь звони́л -> Вчера́ мне кто́-то звони́л — realne, zakończone zdarzenie wymaga -то; -нибудь znaczyłoby hipotetyczne „ktokolwiek”.
• Ты ви́дел кого́-то? (pytanie ogólne) -> Ты ви́дел кого́-нибудь? — w pytaniu rozstrzygającym o „kogokolwiek”, użyj -нибудь.
• Я говори́л с кто́-то -> Я говори́л с ке́м-то — pierwsza część musi przyjąć właściwy przypadek (tu narzędnik).
• Расскажи́ мне что́-то интере́сное (chcesz cokolwiek) -> Расскажи́ мне что́-нибудь интере́сное — prośba o „cokolwiek” to -нибудь; что́-то znaczyłoby, że masz już na myśli jedną konkretną historię.
• кто то, что нибудь (bez łącznika) -> кто́-то, что́-нибудь — -то, -нибудь i кое- zawsze doklejamy łącznikiem.

Wskazówki

• -то = „to TAM jest, tylko nie wiem KTÓRE.” -нибудь = „DOWOLNY się nada — a może żaden.” Ten jeden obraz rozstrzyga większość przypadków.
• -нибудь lubi irrealis: pytania, prośby/tryb rozkazujący, czas przyszły, warunki i czynności powtarzalne/zwyczajowe (Он всегда́ что́-нибудь забыва́ет — zawsze coś zapomina).
• Odmieniaj rdzeń, doklejaj końcówkę. Zmieniaj tylko кто/что/како́й (кого́-то, ке́м-нибудь, в каку́ю-нибудь); -то / -нибудь / кое- nigdy się nie odmieniają.
• кое- = „mam na myśli konkretny.” Uważaj na rozdzielenie przyimkiem: ко́е с ке́м, ко́е о чём — pisane jako trzy słowa, bez łączników.