Liczebniki z rzeczownikami; dopełniacz liczby mnogiej
A2 Числительные с существительными; родительный множественного 30 / 50
W skrócie
Liczebnik decyduje o przypadku rzeczownika: 1 (a także …21, 31) zachowuje mianownik liczby pojedynczej; 2, 3, 4 (a także …22–24) wymagają dopełniacza liczby pojedynczej; 5 i więcej (a także …25+) wymaga dopełniacza liczby mnogiej. Słowa takie jak мно́го, ско́лько, не́сколько również wymagają dopełniacza liczby mnogiej.
Zasada
Liczy się tylko ostatnie słowo liczebnika. Spójrz na ostatnią cyfrę i wybierz formę rzeczownika:
| Ostatnia cyfra liczby | Forma rzeczownika | Przykład |
|---|---|---|
| 1 (1, 21, 31, 101…) | mianownik liczby pojedynczej, a оди́н/одна́/одно́ zgadza się w rodzaju | два́дцать оди́н рубль, три́дцать одна́ кни́га |
| 2, 3, 4 (2, 22, 23, 24…) | dopełniacz liczby pojedynczej (r.ż. używa две) | два рубля́, три кни́ги, четы́ре часа́ |
| 5-20, oraz 5-9, 0 (5, 11, 20, 25, 30…) | dopełniacz liczby mnogiej | пять рубле́й, де́сять книг, два́дцать часо́в |
Zauważ, że 11–14 zawsze wymagają dopełniacza liczby mnogiej (оди́ннадцать книг, двена́дцать рубле́й) — „wyglądają” jak 1–4, ale kierują się regułą 5–20.
Dopełniacz liczby mnogiej to tu kluczowa nowa forma. W przybliżeniu: rzeczowniki męskie dodają końcówkę, a żeńskie i nijakie tracą ją (końcówka zerowa).
Po przyimku odmienia się cała fraza, łącznie z liczebnikiem: с двумя́ друзья́ми (narz.), о пяти́ кни́гах (miejsc.).
Gdy fraza jest podmiotem, liczebnik kończący się na 1 wymaga czasownika w liczbie pojedynczej, zgadzającego się w rodzaju (два́дцать одна́ кни́га лежа́ла); od 2 wzwyż poprawne są oba uzgodnienia — czasownik w liczbie mnogiej podkreśla policzone rzeczy (пять госте́й пришли́), a czasownik nijaki w liczbie pojedynczej samą liczbę (пришло́ пять госте́й), i to właśnie nijaki w liczbie pojedynczej jest zwykły w zdaniach typu „jest / było”.
Formy i schematy
Zgodność оди́н (liczebnika 1):
| Rodzaj męski | Rodzaj żeński | Rodzaj nijaki |
|---|---|---|
| оди́н рубль | одна́ кни́га | одно́ окно́ |
| два́дцать оди́н рубль | три́дцать одна́ кни́га | со́рок одно́ окно́ |
Dopełniacz liczby mnogiej — jak go tworzyć:
| Typ rzeczownika | Końcówka | Mian. lp. -> Dop. lm. |
|---|---|---|
| r.m., temat twardy | -ов | стол -> столо́в |
| r.m. na -й | -ев | музе́й -> музе́ев |
| r.m. na -ь / ж, ч, ш, щ | -ей | рубль -> рубле́й, врач -> враче́й |
| r.ż. na -а / -я | zerowa (∅) | кни́га -> книг, неде́ля -> неде́ль |
| r.ż. z grupą spółgłosek | zerowa + samogłoska ruchoma | де́вушка -> де́вушек, ма́рка -> ма́рок |
| r.ż. na -ь | -ей | дверь -> двере́й, ночь -> ноче́й |
| r.n. na -о | zerowa | окно́ -> о́кон, ме́сто -> мест |
| r.n. na -е | -ей | мо́ре -> море́й, по́ле -> поле́й |
Przymiotnik między liczebnikiem a rzeczownikiem przyjmuje liczbę mnogą od 2 wzwyż, mimo że rzeczownik po 2, 3, 4 jest w dopełniaczu liczby pojedynczej (po 1 i …21 cała fraza zostaje w mianowniku liczby pojedynczej: оди́н но́вый стол):
| Liczebnik | Rodzaj męski / nijaki | Rodzaj żeński |
|---|---|---|
| 2, 3, 4 | dopełniacz liczby mnogiej: два но́вых стола́, три больши́х окна́ | zwykle mianownik liczby mnogiej: четы́ре но́вые по́лки |
| 5 i więcej | dopełniacz liczby mnogiej: пять но́вых столо́в | dopełniacz liczby mnogiej: пять но́вых по́лок |
Dużo / ile + dopełniacz liczby mnogiej: мно́го книг, ма́ло де́нег, ско́лько рубле́й?, не́сколько часо́в — przymiotnik po nich też jest w dopełniaczu liczby mnogiej: не́сколько молоды́х я́блонь.
Przykłady
| Русский | Polski |
|---|---|
| У меня́ в кошельке́ два́дцать оди́н рубль. | Mam w portfelu dwadzieścia jeden rubli. |
| Я купи́л три кни́ги и четы́ре ру́чки. | Kupiłem trzy książki i cztery długopisy. |
| В на́шей гру́ппе пять студе́нтов. | W naszej grupie jest pięciu studentów. |
| Уро́к дли́тся со́рок пять мину́т. | Lekcja trwa czterdzieści pięć minut. |
| На столе́ стоя́ло во́семь таре́лок. | Na stole było osiem talerzy. |
| У них мно́го друзе́й в э́том го́роде. | Mają wielu przyjaciół w tym mieście. |
| Ско́лько книг ты прочита́л за ле́то? | Ile książek przeczytałeś przez lato? |
| Я прие́хал сюда́ с двумя́ чемода́нами. | Przyjechałem tu z dwiema walizkami. |
Typowe błędy
- пять кни́ги -> пять книг — 5 i więcej wymaga dopełniacza liczby mnogiej, nie dopełniacza liczby pojedynczej.
- три часо́в -> три часа́ — 2, 3, 4 wymagają dopełniacza liczby pojedynczej (часа́), nie mnogiej.
- два кни́ги -> две кни́ги — rzeczowniki żeńskie używają две, nie два.
- два́дцать оди́н рубли́ -> два́дцать оди́н рубль — liczebnik kończący się na 1 zachowuje mianownik liczby pojedynczej.
- мно́го друзья́ -> мно́го друзе́й — мно́го / ско́лько / не́сколько zawsze wymagają dopełniacza liczby mnogiej.
Wskazówki
- Sposób na zapamiętanie: 1 = zachowuje się jak rzeczownik (zgadza się, mian. lp.); 2-3-4 = mała grupa (dop. lp.); 5+ = tłum (dop. lm.).
- Patrz tylko na ostatnią cyfrę: 101 zachowuje się jak 1, 52 jak 2, 25 jak 5. Wyjątkiem są 11–14, które zawsze wymagają dopełniacza liczby mnogiej.
- Dla dopełniacza liczby mnogiej zapamiętaj tę zależność: rodzaj męski dodaje -ов/-ев/-ей, a żeński -а i nijaki -о redukują się do zera (często wstawiając samogłoskę ruchomą -о-/-е-: ма́рка -> ма́рок, окно́ -> о́кон).
- Po przyimku odmień wszystko: с пятью́ рубля́ми, к трём друзья́м, о двух кни́гах (odmiana liczebników jest szczegółowo omówiona w kroku 48).