W skrócie

Rosyjski nie ma klasy „czasowników modalnych”. Móc / musieć / potrzebować / wolno buduje się na dwa sposoby: (1) bezosobowe słowa predykatywne (мо́жно, ну́жно/на́до, нельзя́, пора́) z osobą w celowniku i bezokolicznikiem — Мне ну́жно рабо́тать; (2) prawdziwe czasowniki / krótki przymiotnik ze zwykłym podmiotem w mianowniku — Я могу́, я уме́ю, я хочу́, я до́лжен. Uczucia i wrażenia używają tego samego wzorca z osobą w celowniku: Мне хо́лодно, Мне ка́жется. Dodaj niezmienne бы́ло / бу́дет dla czasu przeszłego / przyszłego.

Zasada

1. Bezosobowe słowa predykatywne: osoba w celowniku + bezokolicznik. Te słowa nie są czasownikami i nigdy nie zmieniają formy. Osoba, która może / musi / nie może, stoi w celowniku (lekcja 22); nie ma żadnego podmiotu w mianowniku.

2. нельзя́ — zwróć uwagę na aspekt. нельзя́ + niedokonany = nie wolno (zakaz). нельзя́ + dokonany = niemożliwe (nie da się tego zrobić):

• Здесь нельзя́ кури́ть (ndk.) — Palenie tutaj jest zabronione.
• Э́ту дверь нельзя́ откры́ть (dk.) — Tych drzwi nie da się otworzyć.

3. Prawdziwe czasowniki modalne (podmiot w mianowniku).

• мочь / смочь = móc, potrafić (pozwalają na to okoliczności): Я могу́ помо́чь.
• уме́ть = umieć (nabyta umiejętność): Она́ уме́ет пла́вать.
• хоте́ть = chcieć: Я хочу́ есть.

4. до́лжен = „musieć” — ale to KRÓTKI PRZYMIOTNIK, nie czasownik. Wymaga podmiotu w mianowniku i zgadza się z nim w rodzaju i liczbie, tak jak przymiotnik:

• Я до́лжен идти́. (mówi mężczyzna) / Я должна́ идти́. (mówi kobieta)
• Они́ должны́ идти́.

5. Bezosobowe uczucia i wrażenia: osoba w celowniku. Odczuwający znów stoi w celowniku:

• Мне хо́лодно / тепло́ / ску́чно. — Zimno mi / ciepło mi / nudzi mi się.
• Мне нра́вится э́тот го́род. — Podoba mi się to miasto.
• Мне ка́жется, что он прав. — Wydaje mi się, że on ma rację.
• Мне (не) хо́чется спать. — Chce mi się (nie chce mi się) spać.

6. Czas przeszły i przyszły = dodaj бы́ло / бу́дет. Dla słów predykatywnych użyj niezmiennego nijakiego бы́ло / бу́дет; dla до́лжен użyj zgadzającego się был / была́ / бы́ли:

• Мне ну́жно бы́ло рабо́тать. — Musiałem pracować. / Мне на́до бу́дет рабо́тать. — Będę musiał pracować.
• Здесь нельзя́ бы́ло кури́ть. — Tutaj nie wolno było palić.
• Она́ должна́ была́ идти́. — Musiała iść.

Formy i schematy

Który przypadek dla osoby? W tym cały trik:

до́лжен — zgodność (krótki przymiotnik)

Koniugacja czasowników modalnych (мочь i хоте́ть są nieregularne — naucz się ich):

Czas frazy predykatywnej (dodaj niezmienne бы́ло / бу́дет):

Przykłady

Typowe błędy

• Я ну́жно рабо́тать -> Мне ну́жно рабо́тать — słowa predykatywne wymagają celownika osoby, nigdy podmiotu w mianowniku.
• Мне до́лжен идти́ -> Я до́лжен идти́ — до́лжен to krótki przymiotnik: jego podmiot jest w mianowniku (Я / Он / Она́), nie w celowniku.
• Я должна́ идти́ (mówi mężczyzna) -> Я до́лжен идти́ — до́лжен musi zgadzać się z rodzajem mówiącego (до́лжен / должна́ / должны́).
• Мне ну́жно был рабо́тать -> Мне ну́жно бы́ло рабо́тать — czas przeszły słowa predykatywnego to niezmienne nijakie бы́ло.
• Здесь нельзя́ закури́ть (znaczące „nie wolno”) -> Здесь нельзя́ кури́ть — dla zakazu użyj niedokonanego; нельзя́ + dokonany oznacza „to niemożliwe”.

Wskazówki

• Trzy „móc”: уме́ть = nabyta umiejętność (уме́ю пла́вать), мочь = zdolny / pozwalają na to okoliczności teraz (могу́ прийти́), мо́жно = pozwolenie (мо́жно войти́?).
• Przypadek podmiotu to wskazówka: могу́ / уме́ю / хочу́ / до́лжен zachowują mianownik (Я…); ну́жно / на́до / мо́жно / нельзя́ / пора́ / хо́лодно przenoszą osobę do celownika (Мне…).
• Trik na przesunięcie w czasie: żeby przenieść dowolną frazę ze słowem predykatywnym w przeszłość lub przyszłość, po prostu wstaw niezmienne бы́ло / бу́дет — Мне на́до бы́ло идти́; за́втра мне на́до бу́дет идти́.
• ну́жно kontra ну́жен: z bezokolicznikiem użyj niezmiennego ну́жно / на́до (Мне ну́жно спать); z rzeczownikiem użyj zgadzającego się ну́жен / нужна́ / нужны́ (Мне нужна́ ка́рта; Мне нужны́ де́ньги).