Spójniki
A1 Союзы 19 / 50
W skrócie
Spójniki to małe słówka łączące. Dwóch nie wolno mylić: а i но: а zestawia dwie różne rzeczy obok siebie (Я чита́ю, а он пи́шет — czytam, podczas gdy on pisze), но oznacza prawdziwą przeszkodę lub sprzeczność (Хочу́, но не могу́ — chcę, ale nie mogę). Pamiętaj też o interpunkcji: rosyjski stawia przecinek przed что, потому́ что, е́сли, когда́, кото́рый.
Zasada
1. Dwie rodziny. Spójniki współrzędne łączą dwie równorzędne części (и, а, но, и́ли). Spójniki podrzędne łączą mniejsze zdanie ze zdaniem głównym (что, потому́ что, е́сли, когда́, что́бы).
2. и kontra а kontra но — kluczowa sprawa.
- и = i. Po prostu dodaje: хлеб и молоко́; Я чита́ю и слу́шаю му́зыку.
- а = a / ale / podczas gdy. Zestawia dwa różne fakty obok siebie — bez konfliktu, tylko różnica: Я чита́ю, а он пи́шет (czytam, podczas gdy on pisze); Я люблю́ чай, а он лю́бит ко́фе.
- но = ale. Oznacza prawdziwą przeszkodę lub sprzeczność — druga część kłóci się z pierwszą: Хочу́, но не могу́; Кни́га ма́ленькая, но интере́сная.
Szybki test: jeśli po polsku pasuje podczas gdy, użyj а; jeśli chodzi ci o jednak / mimo to, użyj но.
3. и́ли = lub; то́же / та́кже = też. Ты бу́дешь чай и́ли ко́фе? То́же znaczy „ja też / robię to samo”: Он лю́бит ко́фе, и я то́же. Та́кже („również, dodatkowo”) jest nieco bardziej formalne.
4. Spójniki podrzędne dodają informację.
- что = że: Я ду́маю, что он до́ма. (Nie myl z что = co z lekcji 6.)
- потому́ что = ponieważ (przyczyna): Я до́ма, потому́ что идёт дождь.
- поэ́тому = więc / dlatego (skutek): Идёт дождь, поэ́тому я до́ма.
- е́сли = jeśli: Е́сли бу́дет вре́мя, я позвоню́.
- когда́ = kiedy: Когда́ я отдыха́ю, я чита́ю.
- что́бы = (po to) żeby + bezokolicznik: Я учу́ ру́сский, что́бы говори́ть с друзья́ми. (Pełne zasady w lekcji 37.)
5. Interpunkcja — bardzo ważna. Rosyjski stawia przecinek przed что, что́бы, потому́ что, е́сли, когда́ i кото́рый, nawet tam, gdzie angielski pomija słowo „that”. Zawsze też stawiasz przecinek przed а i но. Przecinek nie jest potrzebny przed и, gdy tylko łączy dwie rzeczy (хлеб и молоко́).
Formy i schematy
Współrzędne / Сочинительные (łączą równorzędne części)
| Союз | Znaczenie | Kiedy używać | Przykład |
|---|---|---|---|
| и | i | dodaje podobne rzeczy | хлеб и сыр |
| а | a / ale (podczas gdy) | dwie różne rzeczy, bez sprzeczności | Я чита́ю, а он спит |
| но | ale | prawdziwa przeszkoda / sprzeczność | ма́ленький, но ую́тный |
| и́ли | lub | wybór | чай и́ли ко́фе |
| то́же / та́кже | też, również | ta sama czynność / dodatkowy element | Я то́же |
Podrzędne / Подчинительные (przed każdym stoi przecinek)
| Союз | Znaczenie | Przecinek | Przykład |
|---|---|---|---|
| что | że | ”, что” | Я зна́ю, что он до́ма |
| потому́ что | ponieważ (przyczyna) | ”, потому́ что” | …, потому́ что хо́лодно |
| поэ́тому | więc, dlatego (skutek) | ”, поэ́тому” | хо́лодно, поэ́тому я до́ма |
| е́сли | jeśli | ”Е́сли …, …” | Е́сли мо́жешь, помоги́ |
| когда́ | kiedy | ”Когда́ …, …” | Когда́ прие́ду, позвоню́ |
| что́бы | (po to) żeby | „, что́бы” + bezokol. | …, что́бы отдохну́ть |
Przykłady
| Русский | Polski |
|---|---|
| Я люблю́ чай и ко́фе. | Lubię herbatę i kawę. |
| Я чита́ю, а брат пи́шет. | Ja czytam, a mój brat pisze. |
| Я хочу́ спать, но на́до рабо́тать. | Chcę spać, ale muszę pracować. |
| Что ты бу́дешь: чай и́ли сок? | Co będziesz pić: herbatę czy sok? |
| Она́ студе́нтка, и я то́же. | Ona jest studentką, ja też. |
| Я зна́ю, что он до́ма. | Wiem, że on jest w domu. |
| Я не пришёл, потому́ что заболе́л. | Nie przyszedłem, ponieważ zachorowałem. |
| Идёт дождь, поэ́тому я сижу́ до́ма. | Pada deszcz, więc zostaję w domu. |
Typowe błędy
- Я чита́ю, но брат пи́шет -> Я чита́ю, а брат пи́шет — dwie różne czynności, bez sprzeczności, więc użyj а.
- Хочу́, а не могу́ -> Хочу́, но не могу́ — prawdziwa przeszkoda/sprzeczność wymaga но.
- Я ду́маю что он до́ма -> Я ду́маю, что он до́ма — rosyjski zawsze stawia przecinek przed что.
- Идёт дождь, потому́ что я до́ма -> Идёт дождь, поэ́тому я до́ма — потому́ что podaje przyczynę, поэ́тому skutek; nie zamieniaj ich miejscami.
- Я до́ма потому́ что хо́лодно -> Я до́ма, потому́ что хо́лодно — nie zapomnij przecinka przed потому́ что.
Wskazówki
- Sposób na zapamiętanie: а = dwa obrazki obok siebie (podczas gdy); но = ściana na drodze (jednak, mimo to). Przetłumacz zdanie z podczas gdy wobec jednak, żeby wybrać właściwy.
- Reguła przecinka jest mechaniczna: что, что́бы, потому́ что, е́сли, когда́, кото́рый — przecinek stawiasz przed nimi. Powiedz zdanie na głos, a usłyszysz pauzę.
- поэ́тому i потому́ что to lustrzane odbicia: te same dwa zdania, odwrotna kolejność. Przyczyna -> потому́ что, skutek -> поэ́тому.
- то́же to twoje codzienne „ja też”: Я люблю́ ко́фе. - Я то́же! Zostaw та́кже na „dodatkowo” w bardziej formalnym piśmie.
- Po что́бы zawsze następuje bezokolicznik, gdy podmiot się nie zmienia (…, что́бы отдохну́ть) — pełny wzorzec poznasz w lekcji 37.