Przeczenie
A1 Отрицание 17 / 50
W skrócie
Użyj не („nie”) bezpośrednio przed słowem, które chcesz zaprzeczyć (Я не рабо́таю). Użyj нет dla „nie ma / nie mam”, a brakującą rzecz postaw w dopełniaczu (У меня́ нет маши́ны). Zaimki przeczące (никто́, ничего́, никогда́…) zachowują не przy czasowniku — w rosyjskim podwójne przeczenie jest regułą, nie błędem.
Zasada
1. не = „nie”. Postaw не bezpośrednio przed słowem, które zaprzecza — czasownikiem, przymiotnikiem, rzeczownikiem, przysłówkiem. Nigdy nie zmienia formy.
| Zaprzeczone słowo | Rosyjski | Tłumaczenie |
|---|---|---|
| czasownik | Я не зна́ю. | Nie wiem. |
| rzeczownik | Э́то не моя́ кни́га. | To nie jest moja książka. |
| przymiotnik | Суп не горя́чий. | Zupa nie jest gorąca. |
| przysłówek | Не о́чень хорошо́. | Niezbyt dobrze. |
2. нет = „nie ma / nie ma żadnego” + dopełniacz. Нет to zaprzeczenie есть („jest”). Rzecz, której brakuje, przechodzi w dopełniacz (lekcja 11):
| JEST (есть + mianownik) | NIE MA (нет + dopełniacz) |
|---|---|
| Здесь есть туале́т. | Здесь нет туале́та. |
| У меня́ есть маши́на. | У меня́ нет маши́ны. |
| У нас есть вре́мя. | У нас нет вре́мени. |
To samo нет oznacza też „Nie” jako krótką odpowiedź (zob. punkt 5).
3. Podwójne (wielokrotne) przeczenie jest obowiązkowe. Zaimki przeczące zaczynają się na ни-. Ilekroć użyjesz jednego z nich, musisz nadal postawić не przy czasowniku — a gdy spotka się kilka przeczeń, każde z nich zostaje:
- Я никогда́ не курю́. — Nigdy nie palę.
- Никто́ ничего́ не зна́ет. — Nikt niczego nie wie.
- Он нигде́ не рабо́тает. — On nigdzie nie pracuje.
4. ни…ни = „ani…ani”. Czasownik nadal bierze не: Я не пью ни чай, ни ко́фе. — Nie piję ani herbaty, ani kawy.
5. Odpowiedzi. Да = tak, Нет = nie. Zwróć uwagę na potoczne słowo ничего́ („nic”), które oznacza też „nic się nie stało / drobiazg”: — Извини́те! — Ничего́! („Przepraszam!” — „Nic nie szkodzi!”).
Formy i schematy
Zaimki przeczące (każdy wymaga не przy czasowniku)
| Zaimek przeczący | Tłumaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| никто́ | nikt | Никто́ не отвеча́ет. |
| ничего́ | nic | Я ничего́ не ви́жу. |
| никогда́ | nigdy | Он никогда́ не опа́здывает. |
| нигде́ | nigdzie (gdzie?) | Я нигде́ не рабо́таю. |
| никуда́ | donikąd (dokąd?) | Мы никуда́ не идём. |
| никако́й | żaden … w ogóle | У меня́ нет никаки́х пробле́м. |
| ниче́й | niczyj | — Чья э́то су́мка? — Ничья́. |
не́чего / не́кого + bezokolicznik — „nie ma czego / nie ma kogo, żeby …”. Zwróć uwagę, że akcent przeskakuje na не́-, a znaczenie się zmienia:
| Rosyjski | Tłumaczenie |
|---|---|
| Мне не́чего де́лать. | Nie mam nic do roboty. |
| Мне не́чего сказа́ть. | Nie mam nic do powiedzenia. |
| Не́кого спроси́ть. | Nie ma kogo zapytać. |
| Здесь не́где сиде́ть. | Tu nie ma gdzie usiąść. |
нет w czasie przeszłym i przyszłym. „Nie było” = не́ было + dopełniacz; „nie będzie” = не бу́дет + dopełniacz (czasownik zostaje w liczbie pojedynczej — w czasie przeszłym w rodzaju nijakim):
| Czas | Rosyjski | Tłumaczenie |
|---|---|---|
| teraźniejszy | У меня́ нет вре́мени. | Nie mam czasu. |
| przeszły | Вчера́ его́ не́ было до́ма. | Wczoraj nie było go w domu. |
| przyszły | За́втра меня́ не бу́дет. | Jutro mnie tu nie będzie. |
пока́ … не = „dopóki nie”. Gdy czasownik jest w czasie przyszłym dokonanym, пока́ не jest jednym spójnikiem, a не niczego nie zaprzecza; z czasem przeszłym niedokonanym (не́ было, не рабо́тал) пока́ to zwykłe „dopóki”, a не rzeczywiście zaprzecza:
| Rosyjski | Tłumaczenie |
|---|---|
| Подожди́, пока́ не придёт ма́стер. | Poczekaj, aż przyjdzie hydraulik. |
| Пока́ нас не́ было, соба́ка спала́. | Dopóki nas tam nie było, pies spał. |
Przykłady
| Русский | Polski |
|---|---|
| Я не рабо́таю в суббо́ту. | W sobotę nie pracuję. |
| Э́то не моя́ маши́на. | To nie jest mój samochód. |
| — Как дела́? — Не о́чень. | „Jak się masz?” „Nie najlepiej.” |
| У меня́ нет вре́мени сего́дня. | Dzisiaj nie mam czasu. |
| Здесь нет туале́та? | Czy tu nie ma toalety? |
| Я никогда́ не пью ко́фе. | Nigdy nie piję kawy. |
| Никто́ ничего́ не зна́ет. | Nikt niczego nie wie. |
| Я не люблю́ ни чай, ни ко́фе. | Nie lubię ani herbaty, ani kawy. |
Typowe błędy
- Я нет рабо́таю -> Я не рабо́таю — zaprzecz czasownikowi/przymiotnikowi przez не; нет oznacza „nie ma”.
- У меня́ нет маши́на -> У меня́ нет маши́ны — po нет rzeczownik stoi w dopełniaczu, nie w mianowniku.
- Никто́ зна́ет -> Никто́ не зна́ет — zachowaj не przy czasowniku; samo słowo ни nie wystarczy.
- Я ничего́ зна́ю -> Я ничего́ не зна́ю — ta sama zasada: ничего́ i не muszą oba zostać.
- У меня́ есть нет вре́мени -> У меня́ нет вре́мени — нет już oznacza „nie ma”; nie dodawaj есть.
Wskazówki
- Odróżniaj dwa słowa: не = „nie” (stoi przed słowem); нет = „nie ma / nie mam” (+ dopełniacz).
- W rosyjskim więcej przeczeń = poprawnie. Nagromadź słowa na ни i zachowaj не przy czasowniku: Никто́ никогда́ ничего́ не говори́т.
- „Nie mam X” = weź У меня́ есть X i zamień есть -> нет, a potem postaw X w dopełniaczu (есть кни́га -> нет кни́ги).
- Uważaj na akcent: ничего́ / никого́ = „nic / nikt” (zaimek przeczący), ale не́чего / не́кого = „nie ma czego / nie ma kogo, żeby zrobić” (+ bezokolicznik).
- Ничего́ to przydatna odpowiedź: na „Спаси́бо!” lub „Извини́те!” oznacza „Nie ma za co / drobiazg”.