W skrócie

Rosyjski czas przeszły jest prosty: odetnij -ть od bezokolicznika i dodaj -л (on), -ла (ona), -ло (ono), -ли (liczba mnoga). Forma zgadza się z podmiotem w rodzaju i liczbie, nie w osobie — dlatego я чита́л / чита́ла, ты чита́л / чита́ла, они́ чита́ли używają tego samego zestawu.

Zasada

1. Jak go tworzyć. Weź bezokolicznik, odetnij -ть i dodaj końcówkę czasu przeszłego. Jest tylko jeden czas przeszły i tylko cztery formy — po jednej dla każdego rodzaju plus liczba mnoga:

2. Zgodność zależy od rodzaju i liczby, nie od osoby. W przeciwieństwie do czasu teraźniejszego (lekcja 7), czas przeszły nie zmienia się dla я / ты / он. Liczy się tylko to, czy podmiot jest rodzaju męskiego, żeńskiego, nijakiego czy w liczbie mnogiej:

Mężczyzna mówi więc я чита́л, kobieta я чита́ла. Grzecznościowe вы zawsze bierze formę mnogą -ли (вы чита́ли), nawet gdy chodzi o jedną osobę.

3. Czasownik быть (być). Jego formy czasu przeszłego są nieco nieregularne pod względem akcentu — zwróć uwagę na была́:

4. Specjalne tematy (-ти / -чь i kilka innych). Niektóre czasowniki nie odcinają po prostu -ть. Forma męska kończy się często na samą spółgłoskę, bez -л; pozostałe formy dodają -ла / -ло / -ли do zmienionego tematu:

W każdym z nich forma męska jest wyjątkiem; pozostałe trzy mają wspólny temat i biorą -ла / -ло / -ли z akcentem na końcówce — stąd везти́ → вёз, везла́, везли́; расти́ → рос, росла́, росли́; лечь → лёг, легла́, легли́. Przedrostek nie zmienia tego tematu — пришёл, пошёл, ушли́, привёз, вы́рос — a найти́ („znaleźć”) to w istocie złożenie z идти́, więc jego czas przeszły to нашёл / нашла́ / нашло́ / нашли́, nigdy *найл. Przy tych czasownikach akcent przenosi się tylko na вы́-, a nieakcentowane ё zapisuje się jako е: вы́шел, nie *вышёл.

5. Aspekt też ma tu znaczenie. Te same końcówki -л działają w obu aspektach, ale znaczenie się różni: czas przeszły niedokonany = proces, czynność powtarzana lub ogólna (я чита́л = czytałem / czytywałem), a czas przeszły dokonany = jedna zakończona czynność z wynikiem (я прочита́л = przeczytałem to / przeczytałem). Pełny aspekt — lekcja 21.

6. Posiadanie w czasie przeszłym. „Miałem” wyraża się jako у меня́ был / была́ / бы́ло / бы́ли…, gdzie słowo od быть zgadza się z rzeczą posiadaną, nie z posiadaczem: у меня́ был брат, была́ маши́на, бы́ло вре́мя, бы́ли де́ньги.

Formy i schematy

Czasowniki regularne — odetnij -ть, dodaj końcówkę:

быть (być) — zwróć uwagę na ruchomy akcent:

Pary aspektowe w czasie przeszłym — te same końcówki, inne znaczenie:

Posiadanie w czasie przeszłym — słowo od быть zgadza się z posiadanym rzeczownikiem:

Przykłady

Typowe błędy

• она́ чита́л -> она́ чита́ла — podmiot rodzaju żeńskiego bierze -ла.
• они́ рабо́тал -> они́ рабо́тали — podmiot w liczbie mnogiej bierze -ли (i вы рабо́тали nawet dla jednej osoby).
• я был чита́л -> я чита́л — rosyjski czas przeszły to jedno słowo; nie dodawaj быть jako czasownika posiłkowego, jak angielskie „was”.
• он идти́л -> он шёл — идти́ ma specjalny temat czasu przeszłego; nie istnieje regularna forma na -л.
• у меня́ был маши́на -> у меня́ была́ маши́на — słowo od быть zgadza się z rzeczownikiem posiadanym (маши́на jest rodzaju żeńskiego).

Wskazówki

• Jeden czasownik w czasie przeszłym ma tylko cztery formy — ucz się ich jako całości: -л / -ла / -ло / -ли. Żadnych końcówek osobowych do zapamiętania.
• Wybierz końcówkę na podstawie podmiotu, nie „ja/ty/on”: kobieta zawsze mówi я была́, я ходи́ла; mężczyzna mówi я был, я ходи́л.
• Sposób na zapamiętanie: -л to forma bazowa, męska (jak angielskie „-l”); dodaj -а dla „ona”, -о dla „ono”, -и dla „oni”.
• Przy „nie miałem / nie było”, akcent przeskakuje na не: у меня́ не́ было вре́мени (uwaga: не́ было + dopełniacz, nigdy не́ была́). Więcej w lekcjach 11 i 17.