W skrócie

Użyj э́тот / э́та / э́то / э́ти („ten/ta/to/te”, blisko) i тот / та / то / те („tamten/tamta/tamto/tamte”, daleko) przed rzeczownikiem; odmieniają się, żeby zgadzać się z jego rodzajem, liczbą i przypadkiem. Żeby zapytać, użyj кто (kto), что (co), како́й (jaki / który), чей (czyj) i ско́лько (ile).

Zasada

Zaimki wskazujące. Zaimek wskazujący pokazuje coś i mówi, czy jest blisko (э́тот) czy daleko (тот). Jako określnik stoi przed rzeczownikiem i musi się z nim zgadzać, dokładnie jak zaimek dzierżawczy (lekcja 5):

• э́тот стол (r.m.), э́та кни́га (r.ż.), э́то окно́ (r.n.), э́ти столы́ (l.mn.) = ten / te.
• тот стол (r.m.), та кни́га (r.ż.), то окно́ (r.n.), те столы́ (l.mn.) = tamten / tamte.

Nie myl odmiennego określnika z niezmiennym wskaźnikiem э́то z lekcji 2. Samodzielne э́то znaczy „to jest / to są” i nigdy się nie zmienia — działa dla każdego rodzaju i liczby:

• Э́то стол. = To jest stół. Э́то кни́га. = To jest książka. Э́то столы́. = To są stoły.
• Э́тот стол но́вый. = Ten stół jest nowy. (tu э́тот zgadza się z стол)

A więc: wskaźnik Э́то + nazywanie czegoś = niezmienny; określnik э́тот/э́та/э́ти + rzeczownik = odmienny.

Zaimki pytające. Słowa pytające stoją na początku, reszta zdania zachowuje zwykły szyk, a głos się podnosi (intonacja — lekcja 18):

• кто = kto. Zawsze bierze zgodność w rodzaju męskim liczby pojedynczej, nawet gdy chodzi o kobietę albo grupę: Кто пришёл? (nie пришла́/пришли́).
• что = co. Bierze zgodność w rodzaju nijakim liczby pojedynczej: Что случи́лось?
• како́й/кака́я/како́е/каки́е = jaki / który. Zgadza się z rzeczownikiem jak przymiotnik.
• чей/чья/чьё/чьи = czyj. Zgadza się z rzeczą posiadaną, a nie z właścicielem.
• ско́лько = ile. Rzeczownik policzony przechodzi w dopełniacz: ско́лько книг? (dop. lm.).

Кто i что też odmieniają się przez przypadki: кого́, кому́, чем… — forma zależy od czasownika albo przyimka. Pozostałe zaimki pytające też się odmieniają, ale na poziomie A1 najbardziej potrzebne są ich formy mianownika.

Formy i schematy

Zaimki wskazujące — mianownik (forma, której najczęściej używasz na poziomie A1):

э́тот odmienione (dla informacji — тот zmienia się tak samo: того́, тому́, тем, той, тех):

* rzeczownik żywotny bierze formę podobną do dopełniacza (Я зна́ю э́того челове́ка).

Zaimki pytające, które się odmieniają (mianownik):

One też się odmieniają — како́й bierze zwykłe końcówki przymiotnikowe (lekcja 12): r.m./r.n. како́го, како́му, каки́м, (о) како́м, r.ż. како́й, l.mn. каки́х, каки́ми; чей traci swoje е i bierze końcówki miękkie: r.m./r.n. чьего́, чьему́, чьим, (о) чьём, r.ż. чьей, l.mn. чьих, чьи́ми. Na poziomie A1 musisz je tylko rozpoznawać: на како́м этаже́?

кто / что odmienione (naucz się ich wcześnie):

Przykłady

Typowe błędy

• э́тот кни́га -> э́та кни́га — określnik musi zgadzać się w rodzaju; кни́га jest rodzaju żeńskiego.
• Э́тот мой брат. (w znaczeniu „to jest…”) -> Э́то мой брат. — żeby coś nazwać/przedstawić, użyj niezmiennego wskaźnika э́то, nie э́тот.
• Кто пришла́? -> Кто пришёл? — кто zawsze bierze zgodność w rodzaju męskim, nawet gdy chodzi o kobietę.
• Ско́лько кни́ги? -> Ско́лько книг? — ско́лько wymaga dopełniacza (tu dopełniacza liczby mnogiej).
• Чей су́мка? -> Чья су́мка? — чей zgadza się z rzeczą posiadaną (су́мка jest rodzaju żeńskiego -> чья).
• Что э́то челове́к? -> Кто э́то? — używaj кто dla ludzi, что dla rzeczy.

Wskazówki

• Sposób na zapamiętanie: э́тот ma samogłoskę „tu” — э́тот = blisko; тот jest krótkie i wskazuje w dal = daleko.
• Traktuj э́тот/э́та/э́то/э́ти jak przymiotnik: kopiuje rodzaj, liczbę i przypadek rzeczownika.
• Para odruchowa: кто -> пришёл (r.m.), что -> случи́лось (r.n.) w czasie przeszłym.
• Po ско́лько rzeczownik jest w dopełniaczu: ско́лько вре́мени, ско́лько люде́й, ско́лько книг.
• Pytanie = zdanie oznajmujące + słowo pytające na początku + podniesiony głos; szyk zdania prawie się nie zmienia (lekcja 18).