Liczba mnoga rzeczowników
A1 Множественное число существительных 3 / 50
W skrócie
Żeby utworzyć liczbę mnogą w mianowniku, rzeczowniki męskie i żeńskie zwykle biorą -ы albo -и, a nijakie zamieniają -о -> -а i -е -> -я. Kilka bardzo częstych słów jest nieregularnych, niektóre zapożyczenia w ogóle się nie zmieniają, a akcent często przeskakuje — więc zawsze go sprawdzaj.
Zasada
1. Rodzaj męski i żeński: -ы / -и. Odrzuć końcówkę liczby pojedynczej (albo dodaj do spółgłoski) i dołóż -ы dla tematów twardych, -и dla tematów miękkich i po pewnych literach:
- twardy rodzaj męski (kończący się na spółgłoskę) i żeński -а -> -ы: стол -> столы́, маши́на -> маши́ны.
- tematy miękkie (-ь, -й, -я) -> -и: слова́рь -> словари́, неде́ля -> неде́ли.
2. Reguła ortograficzna (bardzo ważna). Po siedmiu literach к г х ж ч ш щ trzeba pisać -и, nigdy -ы: кни́га -> кни́ги, ру́чка -> ру́чки, уче́бник -> уче́бники. Wybór litery to konwencja ortograficzna, nie fonetyczna — ale litera nie mówi ci, jak to brzmi: ж i ш są zawsze twarde, więc zapisane -и po nich wymawia się jako [ы] (ножи́ = нажы́, маши́ны = машы́ны), a po к г х ч щ to naprawdę [и] (кни́ги, ру́чки).
3. Rodzaj nijaki: -о -> -а, -е -> -я. окно́ -> о́кна, мо́ре -> моря́. Zauważ, że akcent przeskakuje w obie strony.
4. Akcent dużo się przesuwa. Akcent w liczbie mnogiej jest nieprzewidywalny, więc ucz się go razem ze słowem: окно́ -> о́кна (do tyłu), мо́ре -> моря́ (do przodu), стол -> столы́ (do przodu).
5. Samogłoska ruchoma. Podejrzewaj ją zawsze, gdy rzeczownik męski kończy się na -ец albo -ок: ostatnie -е- albo -о- zwykle wypada przed końcówką liczby mnogiej — продаве́ц -> продавцы́, коне́ц -> концы́, кружо́к -> кружки́, плато́к -> платки́ (ale уро́к -> уро́ки).
Formy i schematy
Twardy rodzaj męski i żeński -> -ы
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | Tłumaczenie |
|---|---|---|
| стол (r.m.) | столы́ | stół -> stoły |
| студе́нт (r.m.) | студе́нты | student -> studenci |
| маши́на (r.ż.) | маши́ны | samochód -> samochody |
| газе́та (r.ż.) | газе́ты | gazeta -> gazety |
Reguła ortograficzna: po к г х ж ч ш щ -> -и
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | Tłumaczenie |
|---|---|---|
| кни́га (r.ż.) | кни́ги | książka -> książki |
| ру́чка (r.ż.) | ру́чки | długopis -> długopisy |
| уче́бник (r.m.) | уче́бники | podręcznik -> podręczniki |
| нож (r.m.) | ножи́ | nóż -> noże |
Tematy miękkie (-ь, -й, -я) -> -и
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | Tłumaczenie |
|---|---|---|
| слова́рь (r.m.) | словари́ | słownik -> słowniki |
| музе́й (r.m.) | музе́и | muzeum -> muzea |
| дверь (r.ż.) | две́ри | drzwi -> drzwi |
| неде́ля (r.ż.) | неде́ли | tydzień -> tygodnie |
Rodzaj nijaki: -о -> -а, -е -> -я
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | Tłumaczenie |
|---|---|---|
| окно́ | о́кна | okno -> okna |
| сло́во | слова́ | słowo -> słowa |
| мо́ре | моря́ | morze -> morza |
| зда́ние | зда́ния | budynek -> budynki |
Częste nieregularności (ucz się słowo po słowie)
| Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | Tłumaczenie |
|---|---|---|
| дом | дома́ | dom -> domy |
| го́род | города́ | miasto -> miasta |
| друг | друзья́ | przyjaciel -> przyjaciele |
| брат | бра́тья | brat -> bracia |
| сын | сыновья́ | syn -> synowie |
| стул | сту́лья | krzesło -> krzesła |
| лист | ли́стья | liść -> liście (листы́ = kartki papieru) |
| де́рево | дере́вья | drzewo -> drzewa |
| мать | ма́тери | matka -> matki |
| дочь | до́чери | córka -> córki |
| челове́к | лю́ди | człowiek -> ludzie |
| ребёнок | де́ти | dziecko -> dzieci |
| сосе́д | сосе́ди | sąsiad -> sąsiedzi (twarde д, ale -и) |
Nieodmienne zapożyczenia (żadnej zmiany)
| Słowo | Znaczenie |
|---|---|
| ко́фе | kawa |
| метро́ | metro |
| такси́ | taksówka |
| кино́ | kino / film |
| ра́дио | radio |
| пальто́ | płaszcz |
Przykłady
| Русский | Polski |
|---|---|
| На столе́ лежа́т но́вые кни́ги. | Na stole leżą nowe książki. |
| В на́шей ко́мнате больши́е о́кна. | W naszym pokoju są duże okna. |
| Мои́ друзья́ игра́ют в футбо́л. | Moi przyjaciele grają w piłkę nożną. |
| В кла́ссе стоя́т столы́ и сту́лья. | W klasie są stoły i krzesła. |
| Здесь живу́т хоро́шие лю́ди. | Mieszkają tu dobrzy ludzie. |
| Ма́ленькие де́ти лю́бят игра́ть. | Małe dzieci lubią się bawić. |
| В Росси́и есть о́чень ста́рые города́. | W Rosji są bardzo stare miasta. |
| На пло́щади стоя́т такси́. | Na placu stoją zaparkowane taksówki. |
Typowe błędy
- кни́гы -> кни́ги — po г trzeba pisać -и, nigdy -ы (reguła ortograficzna dla к г х ж ч ш щ).
- ру́чкы -> ру́чки — ta sama reguła: po к końcówka to -и.
- окна́ (zły akcent) -> о́кна — w liczbie mnogiej akcent przeskakuje na pierwszą sylabę; zaznaczaj go i wymawiaj.
- дру́ги -> друзья́ — друг jest nieregularne; liczba mnoga to друзья́, nie forma „regularna”.
- челове́ки -> лю́ди — liczba mnoga od челове́к to osobne słowo лю́ди.
- ко́фы / ко́фи -> ко́фе — zapożyczenia takie jak ко́фе, метро́, такси́, кино́ nigdy się nie zmieniają.
Wskazówki
- Sposób na zapamiętanie reguły ortograficznej: siedem liter к г х ж ч ш щ kocha и — zawsze biorą w liczbie mnogiej (i gdzie indziej) -и, więc кни́ги i ру́чки wychodzą same.
- Końcówki liczby mnogiej zależą od rodzaju, więc najpierw sprawdź rodzaj (zob. lekcję 1): -а żeńskie -> -ы/-и, nijakie -о/-е -> -а/-я.
- Spora grupa rzeczowników rodzaju męskiego bierze akcentowane -а́ / -я́ zamiast spodziewanego -ы / -и: дома́, города́, учителя́ (nauczyciele), профессора́ (profesorowie), поезда́ (pociągi), счета́ (rachunki), паспорта́ (paszporty), вечера́ (wieczory), провода́ (przewody) — ta lista jest dłuższa, niż się wydaje, więc nowe słowo sprawdzaj, zamiast zgadywać.
- Nieregularności dotyczące ludzi i rodziny warto zapamiętać w parach: брат -> бра́тья, сын -> сыновья́, друг -> друзья́, мать -> ма́тери, дочь -> до́чери, ребёнок -> де́ти, челове́к -> лю́ди.