W skrócie

Czas teraźniejszy trybu łączącego (lekcja 33) obejmuje życzenia, wątpliwości i emocje osadzone w teraźniejszości lub przyszłości: Espero que venhas. pretérito imperfeito do conjuntivo to jego przeszły i hipotetyczny odpowiednik. Sięgasz po niego w trzech codziennych sytuacjach: gdy ten sam sygnał stoi w zdaniu z czasownikiem w czasie przeszłym lub w kondicjonale (Queria que viesses — „chciałbym, żebyś przyszedł”), gdy budujesz zdanie warunkowe typu nierealne w teraźniejszości (Se eu tivesse tempo, ia contigo — „gdybym miał czas, poszedłbym z tobą”), oraz po como se („jakby”). To także czas użyty w utartym życzeniu quem me dera („gdybyż tylko…”). Dobra wiadomość: nie musisz uczyć się na pamięć nowej listy form nieregularnych. Ten czas buduje się mechanicznie z formy, którą już tworzyłeś w lekcjach 20-21 — czasu przeszłego prostego w formie eles/elas — więc jeśli potrafisz powiedzieć foram, tiveram, fizeram, potrafisz zbudować każdą formę tego czasu.

Zasada

Jak go zbudować: z formy eles czasu przeszłego prostego

Weź 3. osobę liczby mnogiej pretérito perfeito simples (formę eles/elas, lekcje 20-21), usuń końcówkę -ram i dodaj do tego, co zostało, jeden zestaw końcówek:

• -sse, -sses, -sse, -ssemos, -ssem

Temat uzyskany w ten sposób jest taki sam dla czasowników regularnych i nieregularnych, dlatego czasowniki nieregularne nic cię tu nie kosztują dodatkowo. Jedna uwaga ortograficzna: forma nós zawsze ma znak diakrytyczny na samogłosce tuż przed -ssemos (falássemos, comêssemos, fôssemos).

Czasowniki regularne

Pełny schemat dla falar: falasse, falasses, falasse, falássemos, falassem.

Czasowniki nieregularne: ten sam trik, nieregularny temat

Ponieważ temat czasu przeszłego prostego jest nieregularny, ten czas też jest nieregularny — ale te formy czasu przeszłego już znasz, więc wystarczy odciąć -ram i dodać końcówki:

Kiedy go używać

1. Sygnał trybu łączącego w czasie przeszłym lub w kondicjonale. Każdy sygnał z lekcji 34-36 (życzenie, emocja, wpływ, wątpliwość, wyrażenia bezosobowe) wymaga czasu teraźniejszego trybu łączącego, gdy czasownik główny jest w czasie teraźniejszym, oraz imperfektu trybu łączącego, gdy czasownik główny jest w czasie przeszłym lub w kondicjonale. Czasy po prostu cofają się razem:

• Quero que venhas -> Queria que viesses. (chcę, żebyś przyszedł -> chciałem / chciałbym, żebyś przyszedł.)
• É importante que ele saiba -> Era importante que ele soubesse.
• Duvido que seja verdade -> Duvidava que fosse verdade.

2. Nierealne w teraźniejszości („drugi typ warunkowy”). Dla sytuacji sprzecznej z rzeczywistością teraz użyj se + imperfekt trybu łączącego w zdaniu warunkowym, a w zdaniu głównym imperfeito lub kondicjonału (lekcja 32):

• Se eu tivesse dinheiro, comprava / compraria uma casa. — Gdybym miał pieniądze, kupiłbym dom.
• Se fosses mais cedo, apanhavas o comboio. — Gdybyś wyszedł wcześniej, złapałbyś pociąg.

Portugalski, w odróżnieniu od angielskiego, nigdy nie stawia kondicjonału po se: zdanie z se ma czasownik w trybie łączącym, a zdanie główne — w kondicjonale lub w imperfeito. Pełny system trzech typów zdań warunkowych to lekcja 49; to jest ten środkowy.

3. como se („jakby”) zawsze łączy się z imperfektem (albo czasem zaprzeszłym) trybu łączącego, bo porównanie jest nierealne:

• Ele fala como se soubesse tudo. — Mówi tak, jakby wszystko wiedział.
• Trata-me como se fosse uma criança. — Traktuje mnie tak, jakbym był dzieckiem.

4. Życzenia: quem me dera. Utarty wykrzyknik quem me dera („gdybyż tylko…”, dosłownie „kto by mi dał”) łączy się z bezokolicznikiem albo z que + imperfekt trybu łączącego:

• Quem me dera saber cantar! — Gdybym tylko umiał śpiewać!
• Quem me dera que fosse verdade. — Gdyby tylko to była prawda.

5. Zdanie względne o czymś jeszcze niezidentyfikowanym. Gdy rzeczownik dopiero jest poszukiwany, wyobrażany albo zaprzeczany — a nie jest konkretną rzeczą, którą mógłbyś wskazać — zdanie względne (que, onde, cujo, albo quem zupełnie bez poprzednika) przyjmuje tryb łączący, a po czasowniku głównym w czasie przeszłym lub w kondicjonale — jego imperfekt:

• Queríamos um hotel que aceitasse animais. — jeszcze go nie znaleźliśmy. Zestaw to z Ficámos no hotel que aceitava animais — ten konkretny istnieje, więc zostaje tryb oznajmujący.
• Não existia nenhum voo que chegasse antes das dez. — zaprzeczony poprzednik działa tak samo.

Formy i schematy

Końcówki dodawane do tematu czasu przeszłego prostego w formie eles (po odcięciu -ram):

Zgodność czasu sygnału i czasownika w zdaniu podrzędnym — w skrócie:

Przykłady

Typowe błędy

• Queria que tu venhas -> Queria que tu viesses — czasownik główny w czasie przeszłym lub w kondicjonale cofa tryb łączący do imperfektu; czas teraźniejszy trybu łączącego kłóci się tu z queria.
• Se eu tinha dinheiro, comprava… -> Se eu tivesse dinheiro, comprava… — zdanie warunkowe nierealne w teraźniejszości bierze imperfekt trybu łączącego, a nie tryb oznajmujący, czyli imperfeito.
• Se eu seria rico… / Se eu teria tempo… -> Se eu fosse rico / Se eu tivesse tempo — nigdy nie stawiaj kondicjonału po se; zdanie z se ma czasownik w trybie łączącym.
• que ele fazesse / que ele podesse -> que ele fizesse / pudesse — buduj temat z czasu przeszłego prostego w formie eles (fizeram, puderam), nie z bezokolicznika.
• que nós fossemos -> que nós fôssemos — forma nós potrzebuje znaku diakrytycznego przed -ssemos (fôssemos, tivéssemos, falássemos).
• Ele fala como se sabe tudo -> como se soubesse tudo — como se zawsze wymaga imperfektu trybu łączącego, nigdy trybu oznajmującego.
• Quem me dera que é verdade -> Quem me dera que fosse verdade — quem me dera to życzenie, więc łączy się z imperfektem trybu łączącego.

Wskazówki

• Jeden skrót, który daje ci cały ten czas: powiedz czas przeszły prosty w formie eles/elas (foram, tiveram, fizeram, disseram, puderam), odetnij -ram, dodaj -sse. Żadnej osobnej tabeli form nieregularnych do nauczenia.
• Dopasuj czasy w całym zdaniu: sygnał w czasie teraźniejszym -> czas teraźniejszy trybu łączącego, sygnał w czasie przeszłym lub w kondicjonale -> imperfekt trybu łączącego. Quero que venhas / Queria que viesses.
• Dla zdania nierealnego w teraźniejszości obie połówki cofają się razem: se + imperfekt trybu łączącego, a potem imperfeito lub kondicjonał w zdaniu głównym (Se pudesse, ia / iria contigo). Pełny system typów zdań warunkowych to lekcja 49.
• Wbij sobie w głowę zasadę, która mniej zaskakuje osoby mówiące po angielsku czy hiszpańsku, ale często potyka początkujących: po se nie ma ani kondicjonału, ani czasu przyszłego. Zdanie z se ma tu zawsze czasownik w trybie łączącym.
• Naucz się quem me dera jako gotowego sposobu na „gdybyż tylko / szkoda, że nie”: Quem me dera saber (+ bezokolicznik) albo Quem me dera que ficasses (+ imperfekt trybu łączącego). Oxalá też łączy się z imperfektem trybu łączącego dla mało prawdopodobnego życzenia, ale bezpośrednio, bez que i bez bezokolicznika (Oxalá fosse verdade).
• Zawsze zaznaczaj akcentem formę nós: falássemos, comêssemos, partíssemos, fôssemos, tivéssemos, fizéssemos.
• Portugalski brazylijski używa dokładnie tych samych form i tych samych zastosowań tego czasu; jedyna realna różnica między wariantem europejskim a brazylijskim w tych zdaniach dotyczy miejsca klityk (lekcja 30), nie samego trybu łączącego.