W skrócie

Portugalski ma coś, czego niemal żaden inny język nie oferuje: bezokolicznik, który niesie końcówkę podmiotu. Obok zwykłego falar („mówić”) stoi falarmos („żebyśmy mówili”), falarem („żeby oni mówili”). Ten infinitivo pessoal pozwala zachować jasny, wyraźny podmiot wewnątrz zdania nieosobowego, więc możesz powiedzieć para eu saber („żebym wiedział”) albo ao chegarmos („po naszym przyjściu”) bez budowania pełnego zdania po que z odmienionym czasownikiem. Dwie dobre wiadomości: końcówki są zawsze takie same, a bezokolicznik osobowy jest zawsze regularny — nawet ser, ter i pôr trzymają się wzorca — więc nie ma nic nieregularnego do zapamiętania.

Zasada

Czym jest i jak go tworzyć

Zacznij od zwykłego (nieosobowego) bezokolicznika i dodaj te końcówki osobowe:

• eu: - (nic)
• tu: -es
• ele / ela / você: - (nic)
• nós: -mos
• vós: -des
• eles / elas / vocês: -em

Ponieważ miejsca eu i ele nic nie dodają, wyglądają identycznie jak zwykły bezokolicznik; końcówka widoczna jest tylko dla tu, nós, vós i eles. Co ważne, końcówki dołączają się do całego bezokolicznika, także czasowników nieregularnych:

• fazer -> fazermos, fazerem (nie przebudowany temat).
• ser -> sermos, serem; ter -> termos, terem; pôr -> pormos, porem.

Tak więc kiedy tylko umiesz powiedzieć bezokolicznik, umiesz go odmienić. Nie ma żadnych wyjątków do nauczenia.

Kiedy go używać: trzy sygnały

Bezokolicznik osobowy pojawia się tam, gdzie zdanie bezokolicznikowe ma własny podmiot, zwłaszcza w tych kontekstach.

1. Po przyimku lub wyrażeniu przyimkowym. To najczęstszy przypadek. para, por, sem, até, ao, antes de, depois de, apesar de, em vez de rządzą bezokolicznikiem osobowym, kiedy czynność ma własny podmiot:

• Comprei um bolo para comermos ao lanche. („…żebyśmy zjedli”.)
• Saíram sem eles se despedirem. („…bez tego, żeby się pożegnali”.)
• Telefona-me depois de acabares o trabalho. („…po tym, jak skończysz…”)

Wyrażenie ao + bezokolicznik osobowy to zwarty sposób na powiedzenie „zaraz po…”: Ao chegarem a casa, começou a chover („zaraz po przyjściu do domu zaczęło padać”).

2. Po wyrażeniu bezosobowym. é importante, é melhor, é preciso, é possível, convém, basta biorą bezokolicznik osobowy, żeby dokładnie wskazać, czyja to czynność:

• É melhor esperarmos aqui. („lepiej, żebyśmy tu poczekali”.)
• É importante os alunos lerem o texto. („ważne, żeby uczniowie przeczytali tekst”.)

Porównaj gołe, ogólne É importante ler („ważne jest, żeby czytać” — ktokolwiek) z odmienionym É importante lermos („…żebyśmy czytali”).

3. Jako podmiot lub z wyraźnym podmiotem. Kiedy zdanie bezokolicznikowe samo jest podmiotem albo jest odczuwane jako mała klauzula: Foi difícil eles aceitarem a proposta („trudno im było przyjąć ofertę”).

Kiedy NIE odmieniać

Nie odmieniaj bezokolicznika, który po prostu dopełnia odmieniony czasownik o tym samym podmiocie — czasowniki modalne i fazowe poder, querer, dever, ir, começar a, ter de:

• Queremos sair, nigdy queremos sairmos.
• Podem entrar; Vou fazer o jantar.

Bezokolicznik osobowy mieszka w osobnym zdaniu (po przyimku albo wyrażeniu bezosobowym), a nie jako bezpośrednie dopełnienie czasownika posiłkowego. Jeśli oba czasowniki dzielą jeden podmiot i jedno zdanie, zachowaj zwykły bezokolicznik.

Bezokolicznik osobowy czy tryb łączący?

Zdanie przyimkowe z innym podmiotem często można sformułować albo przez que + tryb łączący, albo przez bezokolicznik osobowy, a europejski portugalski zwykle woli lżejszy bezokolicznik:

• Falei devagar para eles perceberem. = …para que eles percebessem.
• Avisa-me antes de saíres. (odczuwany ten sam podmiot, mimo to odmieniony dla jasności)

Praktyczna zasada: przyimek + własny podmiot -> bezokolicznik osobowy; pełne zdanie po que to cięższa, bardziej formalna alternatywa.

Formy i schematy

Końcówki w trzech koniugacjach i w czasownikach nieregularnych (wszystkie regularne w formie):

Częste sygnały:

Przykłady

Typowe błędy

• Queremos sairmos cedo -> Queremos sair cedo — bezokolicznik dopełniający czasownik modalny o tym samym podmiocie (querer, poder, dever) zostaje zwykły; nigdy go nie odmieniaj.
• para que eu saber -> para eu saber (albo para que eu saiba) — po przyimku użyj bezokolicznika osobowego; que wymusiłoby odmieniony tryb łączący.
• É melhor tu ir mais cedo -> É melhor tu ires mais cedo — kiedy podmiot jest wyrażony, odmień: ires, nie gołe ir.
• depois de nós comer -> depois de nós comermos — końcówka dla nós to -mos na bezokoliczniku.
• sem eles vem -> sem eles verem — verem to bezokolicznik osobowy czasownika ver; vem to forma czasu teraźniejszego czasownika vir.
• para fazermos, kiedy podmiotem jest eu -> para fazer / para eu fazer — dopasuj końcówkę do prawdziwego podmiotu; -mos jest tylko dla nós.
• Tworzenie formy zwróconej ku przyszłości: falaremos dla „żebyśmy mówili” -> falarmos — falaremos to czas przyszły trybu oznajmującego, inny czas.

Wskazówki

• Zdradliwy sygnał to przyimek, po którym stoi podmiot — para eu, sem eles, antes de tu, ao nós. Zobacz ten kształt i odmień.
• Widoczną końcówkę pokazują tylko tu (-es), nós (-mos), vós (-des) i eles (-em); eu i ele wyglądają dokładnie jak zwykły bezokolicznik, dlatego tę formę łatwo przeoczyć.
• Nie martw się o czasowniki nieregularne: bezokolicznik osobowy buduje się na bezokoliczniku, więc ser, ter, fazer, pôr, ir są tu wszystkie całkowicie regularne — jeden zakątek systemu czasowników bez niespodzianek.
• Myśl o ao + bezokoliczniku osobowym jak o gotowym zdaniu „zaraz po…”: ao chegarem, ao terminarmos, ao ver isso.
• Sięgaj po niego, kiedy zdanie po que + tryb łączący wydaje się ciężkie: para eles perceberem to codzienny europejski portugalski sposób powiedzenia para que eles percebam.
• W Brazylii: odmieniony bezokolicznik jest tak samo standardowy i używany w ten sam sposób; różnica, którą możesz zauważyć, jest stylistyczna — bezokolicznik osobowy jest często preferowany nad zdaniem po que w obu odmianach starannego pisma.