W skrócie

Lekcja 35 rozdzieliła tryb łączący od trybu oznajmującego w zdaniach że. Ta lekcja robi to samo dla innych spójników. Liczą się dwie grupy. Po pierwsze, ustalony zestaw łączników — para que, embora, caso, a menos que i im podobne — zawsze ciągną za sobą tryb łączący, cokolwiek mówi czasownik główny: sygnałem jest sam spójnik. Po drugie, słowa czasu i warunku quando, se i logo que, kiedy wskazują na przyszłość, biorą czas, którego angielski nie ma: czas przyszły trybu łączącego (futuro do conjuntivo). Quando chegares, telefono-te — „Kiedy przyjedziesz, zadzwonię do ciebie”. Portugalski zaznacza wciąż nierealne zdarzenie przyszłe; angielski po prostu używa czasu teraźniejszego. Opanuj te dwa odruchy, a twoje zdania podrzędne przestaną przeciekać trybem oznajmującym.

Zasada

Grupa 1: spójniki, które zawsze biorą tryb łączący

Niektóre spójniki niosą wbudowaną nutę celu, przyzwolenia albo nierealnego warunku, więc czasownik po nich jest zawsze w trybie łączącym — nie ważysz zdania, reagujesz na słowo. Podstawowy zestaw na poziomie B1:

• para que / a fim de que — „żeby, aby” (cel): Explico devagar para que todos percebam.
• embora / ainda que / mesmo que — „chociaż, mimo że / nawet jeśli” (przyzwolenie): Embora esteja cansado, vou sair.
• caso — „na wypadek, gdyby” (hipoteza): Caso precises de mim, liga.
• a menos que / a não ser que — „chyba że”: Não vou, a menos que tu venhas também.
• sem que — „bez tego, żeby (ktoś coś zrobił)”: Ele saiu sem que ninguém o visse.
• antes que — „zanim” (coś jeszcze nierealnego): Fecha a janela antes que chova.

Do odniesienia teraźniejszego lub przyszłego używaj czasu teraźniejszego trybu łączącego z lekcji 33. (Kiedy całe zdanie jest w przeszłości, te same spójniki biorą imperfekt trybu łączącego — lekcja 46 — ale sygnał jest identyczny.)

Grupa 2: quando, se, logo que i czas przyszły trybu łączącego

Łączniki czasu i warunku zachowują się inaczej. quando (kiedy), se (jeśli), logo que / assim que (jak tylko), enquanto (podczas gdy) i sempre que (ilekroć) patrzą w przód, na zdarzenie, które jeszcze nie zaszło. Portugalski nie chce nazwać niezrealizowanego zdarzenia przyszłego faktem, więc używa czasu przyszłego trybu łączącego:

• Quando chegares a casa, telefona-me. — Kiedy wrócisz do domu, zadzwoń do mnie.
• Se tiveres tempo, ajuda-me. — Jeśli będziesz mieć czas, pomóż mi.
• Logo que souberes, avisa-me. — Jak tylko się dowiesz, daj mi znać.

Zwróć uwagę, że angielski za każdym razem używa zwykłego czasu teraźniejszego („arrive, have, know”), i właśnie dlatego osoby uczące się wpadają tu w portugalski czas teraźniejszy trybu oznajmującego. Opieraj się temu: po tych słowach zdarzenie przyszłe to czas przyszły trybu łączącego.

Druga strona medalu: kiedy quando albo se wskazuje na przyzwyczajenie albo fakt ogólny, nie ma niezrealizowanej przyszłości, więc wraca tryb oznajmujący. Quando chego a casa, janto („kiedy wracam do domu, jem kolację” — codziennie) wobec Quando chegar a casa, janto („kiedy wrócę do domu, zjem kolację” — dzisiaj).

Tworzenie czasu przyszłego trybu łączącego

Jedna reguła obejmuje każdy czasownik, regularny czy nieregularny:

1. Weź 3. osobę liczby mnogiej pretérito perfeito (formę przeszłą eles z lekcji 20–21) — np. falaram, comeram, tiveram, fizeram.
2. Odrzuć -am.
3. Dodaj: -, -es, -, -mos, -des, -em.

• falar -> falaram -> falar, falares, falar, falarmos, falardes, falarem.

W czasowniku regularnym to, co zostaje po odrzuceniu -am, to sam bezokolicznik (falaram -> falar-), a końcówki są takie same jak w bezokoliczniku osobowym (lekcja 37), więc regularny czas przyszły trybu łączącego zapisuje się tak samo jak bezokolicznik osobowy. Oba rozdzielają się tylko w czasownikach nieregularnych, gdzie widać temat czasu przeszłego: ter -> tiver (czas przyszły trybu łączącego), ale ter (bezokolicznik osobowy).

Jaki czas idzie w zdaniu głównym

Po zdaniu z czasem przyszłym trybu łączącego zdanie główne nie jest w trybie łączącym. Jest w tym, co pasuje: czas teraźniejszy trybu oznajmującego o znaczeniu przyszłym (telefono-te), czas przyszły (telefonar-te-ei) albo tryb rozkazujący (telefona-me). Tylko czasownik podrzędny niesie czas przyszły trybu łączącego.

Formy i schematy

Spójniki grupy 1 i to, co każdy z nich wnosi:

Końcówki czasu przyszłego trybu łączącego (dodawane do tematu przeszłego eles):

Częste nieregularne formy czasu przyszłego trybu łączącego (z tematu przeszłego — pokazana forma eu):

Przykłady

Typowe błędy

• Quando chegas, telefono-te -> Quando chegares, telefono-te — przyszłe quando bierze czas przyszły trybu łączącego, mimo że angielski mówi zwykłe „arrive”.
• Se tens tempo, ajuda-me (dla przyszłej prośby) -> Se tiveres tempo, ajuda-me — otwarte przyszłe se to czas przyszły trybu łączącego, nie czas teraźniejszy trybu oznajmującego.
• para que podes entrar -> para que possas entrar — para que to sygnał grupy 1 i zawsze bierze tryb łączący, nigdy tryb oznajmujący.
• embora está cansado -> embora esteja cansado — przyzwalające embora rządzi trybem łączącym; tryb oznajmujący czasownika estar, czyli está, jest tu błędny.
• Tworzenie czasu przyszłego trybu łączącego od bezokolicznika: se fazer -> se fizer, se ter -> se tiver — weź temat przeszły eles (fizeram, tiveram), nie bezokolicznik.
• a menos que vens -> a menos que venhas — a menos que („chyba że”) to ustalony sygnał trybu łączącego i bierze czas teraźniejszy trybu łączącego, nawet dla zdarzenia przyszłego — nigdy czasu przyszłego trybu łączącego jak quando i se.
• Quando eu for grande zapisane jako Quando eu ser grande -> Quando for — ser i ir dzielą czas przyszły trybu łączącego for, a nie bezokolicznik ser.

Wskazówki

• Podziel łączniki na dwie kupki: zawsze tryb łączący (para que, embora, caso, a menos que, sem que, antes que) i czas przyszły trybu łączącego, gdy przyszłość (quando, se, logo que, enquanto, sempre que). Pierwszej kupce po prostu się podporządkowujesz; przy drugiej sprawdzasz czas.
• Żeby utworzyć dowolny czas przyszły trybu łączącego, wyszepcz najpierw formę przeszłą eles: „eles fizeram -> se eu fizer”.
• Regularny czas przyszły trybu łączącego = bezokolicznik osobowy zapisany tak samo; rozchodzą się tylko w nieregularnych czasownikach (fizer wobec fazer). Jeśli czasownik jest regularny, dostajesz lekcję 37 właściwie w prezencie.
• Angielski ukrywa czas przyszły trybu łączącego za czasem teraźniejszym („if you have”, „when you arrive”). Wyćwicz w sobie wyczucie przyszłego znaczenia pod angielską teraźniejszością i zmieniaj czas.
• Nie dubluj: zdanie główne po quando/se jest w trybie oznajmującym — teraźniejszym, przyszłym albo rozkazującym — nigdy w drugim trybie łączącym.
• W Brazylii czas przyszły trybu łączącego używany jest identycznie (Quando você chegar, me liga), ale codzienną formą zwracania się jest você, a zaimek stoi przed czasownikiem (me liga); europejski portugalski woli tu i telefona-me.