W skrócie

Umiesz już tworzyć czas teraźniejszy trybu łączącego (lekcja 33) i poznałeś jego zastosowania (lekcja 34). Ta lekcja doszlifowuje pojedynczą decyzję, która najbardziej gubi osoby mówiące po angielsku: po que — używam trybu oznajmującego czy trybu łączącego? Reguła dotyczy postawy, nie słownictwa. Jeśli zdanie główne stwierdza coś jako fakt albo jako mocno trzymaną opinię, zdanie po que zostaje w trybie oznajmującym: acho que ela tem razão („myślę, że ona ma rację”). Jeśli zdanie główne poddaje fakt w wątpliwość, zaprzecza mu albo tylko rzuca go jako możliwość, zdanie po que przechodzi w tryb łączący: não acho que ela tenha razão, é possível que ela tenha razão. Zwróć uwagę na tę zmianę: acho que bierze tryb oznajmujący, ale zaprzecz mu do não acho que, a wątpliwość, którą teraz niesie, przyciąga tryb łączący. Trzy najczęstsze sygnały do zapamiętania na dziś: talvez („może”), é possível que („możliwe, że”) i duvido que („wątpię, że”) są wszystkie w trybie łączącym, podczas gdy é verdade que („prawda, że”) zostaje w trybie oznajmującym.

Zasada

Pewność i stwierdzenie zostają w trybie oznajmującym

Kiedy mówiący przedstawia treść jako realną — znany fakt albo opinię podaną jako prawdziwą — portugalski używa trybu oznajmującego, tak samo jak angielski zostaje przy zwykłym stwierdzeniu:

• Fakt / pewność: sei que, é verdade que, é certo que, é óbvio que, tenho a certeza de que.
• Opinia stwierdzona jako prawdziwa: acho que, penso que, creio que, parece-me que.

Tenho a certeza de que o comboio parte às nove. („Jestem pewien, że pociąg odjeżdża o dziewiątej”.) Mówiący się na to zobowiązuje, więc czasownik jest w trybie oznajmującym.

Wątpliwość, zaprzeczenie i możliwość biorą tryb łączący

Kiedy zdanie główne osłabia prawdziwość zdania po que — poddając ją w wątpliwość, zaprzeczając jej albo przedstawiając ją jako tylko jedną z możliwości — pojawia się tryb łączący:

• Wątpliwość: duvido que.
• Zaprzeczenie: não é verdade que, nego que, não é que.
• Możliwość / prawdopodobieństwo: é possível que, é provável que, pode ser que, talvez.

É possível que o comboio esteja atrasado. Spóźnienie nie jest stwierdzane, tylko brane pod uwagę, więc estar przechodzi w tryb łączący (esteja).

Przeczenie jest przełącznikiem

To jest wzorzec, który trzeba sobie przyswoić. Czasownik opinii jest w trybie oznajmującym, gdy jest twierdzący, ale przechodzi w tryb łączący, gdy jest przeczący, bo zaprzeczenie „myślę, że…” zamienia stwierdzenie w wątpliwość:

• Acho que ele vem. -> Não acho que ele venha.
• Penso que ela sabe. -> Não penso que ela saiba.

Pytania zwykle zostają przy trybie oznajmującym, bo samo pytanie niczemu nie zaprzecza: Achas que ele vem? („Myślisz, że on przyjdzie?”).

talvez i gdzie stoi „może”

talvez znaczy „może” i zwykle stoi przed czasownikiem, gdzie wymaga trybu łączącego: Talvez chova amanhã („może jutro będzie padać”). Ponieważ talvez to jeden z przysłówków, które przyciągają klityczne zaimki przed czasownik (lekcja 30), mówi się Talvez te ligue logo („może zadzwonię do ciebie później”), a nie ligue-te. Tylko kiedy talvez stoi po czasowniku, wraca tryb oznajmujący (Chove, talvez), co jest rzadsze i bardziej literackie.

é verdade que czy é possível que

Zgrabna minimalna para, dzięki której zapamiętasz całą lekcję: ten sam podmiot, ten sam czasownik, przeciwny tryb, zależny tylko od tego, czy schemat stwierdza, czy tylko dopuszcza.

Formy i schematy

Jaki tryb bierze zdanie po que, w zależności od postawy zdania głównego:

Minimalna para, jeden czasownik (estar), dwa schematy:

Przykłady

Typowe błędy

• Não acho que ela tem razão -> Não acho que ela tenha razão — zaprzeczenie czasownika opinii zamienia go w wątpliwość, więc zdanie po que przechodzi w tryb łączący.
• Talvez ela vem -> Talvez ela venha — talvez postawione przed czasownikiem zawsze wymaga trybu łączącego.
• É possível que ele está doente -> É possível que ele esteja doente — możliwość to nie fakt, więc użyj trybu łączącego.
• Duvido que tu tens tempo -> Duvido que tu tenhas tempo — duvidar wyraża wątpliwość i bierze tryb łączący.
• É verdade que ele seja rico -> É verdade que ele é rico — stwierdzony fakt zostaje przy trybie oznajmującym; nie nadużywaj trybu łączącego.
• Acho que ela tenha razão -> Acho que ela tem razão — twierdząca opinia coś stwierdza, więc zostaje w trybie oznajmującym.
• Talvez ligo-te logo -> Talvez te ligue logo — po talvez klityka stoi przed czasownikiem, a czasownik jest w trybie łączącym.

Wskazówki

• Zanim wybierzesz, zadaj sobie jedno pytanie: czy stwierdzam to jako prawdę, czy oznaczam jako niepewne? Prawda -> tryb oznajmujący; wątpliwość, zaprzeczenie albo tylko możliwość -> tryb łączący.
• Naucz się sygnałów pewności jako bloku trybu oznajmującego: sei que, é verdade que, é certo que, é óbvio que, tenho a certeza de que, plus acho / penso / creio que, dopóki są twierdzące.
• Naucz się sygnałów wątpliwości i możliwości jako bloku trybu łączącego: duvido que, talvez, é possível / provável que, pode ser que, não acho que, não é verdade que.
• Pamiętaj, że przeczenie jest przełącznikiem: acho que (tryb oznajmujący) staje się não acho que (tryb łączący), podczas gdy zwykłe pytanie zostaje przy trybie oznajmującym — Achas que ele vem?
• Zakotwicz całą regułę na parze é verdade que ele está cá czy é possível que ele esteja cá: te same słowa, tryb decydowany tylko przez to, czy zdanie stwierdza, czy tylko dopuszcza.
• W Brazylii: obowiązuje ta sama logika, ale w mowie potocznej zmiana po przeczeniu często się rozluźnia (usłyszysz não acho que ela tem…); w starannym europejskim portugalskim zachowaj tryb łączący — não acho que ela tenha….