W skrócie

Czas teraźniejszy trybu łączącego (presente do conjuntivo) to tryb, którego portugalski używa dla życzeń, wątpliwości i rzeczy chcianych, a nie stwierdzanych jako fakt — to, gdzie jest wymagany, przećwiczysz w następnej lekcji. Ta lekcja uczy cię, jak go tworzyć, a jest to mechaniczne: weź formę eu czasu teraźniejszego trybu oznajmującego (lekcje 6–8), odrzuć -o i dodaj „przeciwny” zestaw końcówek. Naucz się tego raz, a dostaniesz w prezencie dwa dodatkowe narzędzia, bo tryb rozkazujący przeczący (não fales) i tryb rozkazujący grzecznościowy / dla liczby mnogiej (fale, falem) to po prostu tryb łączący w przebraniu. Tak więc jeden paradygmat napędza twoje rozkazy, twoje prośby i każdy tryb łączący, który spotkasz od tej pory.

Zasada

Tworzenie go z formy eu

Przepis nigdy się nie zmienia:

1. Weź 1. osobę liczby pojedynczej czasu teraźniejszego trybu oznajmującego — formę eu.
2. Odrzuć końcowe -o.
3. Dodaj końcówki, które „zamieniają koniugację”: czasowniki -ar biorą końcówki na e, czasowniki -er / -ir biorą końcówki na a.

• falar -> falo -> fal- -> fale, fales, fale, falemos, faleis, falem.
• comer -> como -> com- -> coma, comas, coma, comamos, comais, comam.
• partir -> parto -> part- -> parta, partas, parta, partamos, partais, partam.

Wielka korzyść z reguły formy eu: każda nieregularność formy eu przechodzi wprost do trybu łączącego. Jeśli znasz tenho, faço, digo, posso, venho, ponho, vejo, trago, saio, ouço, peço, perco, znasz już tematy trybu łączącego:

Zmiany pisowni, które chronią brzmienie

Kiedy zamieniona końcówka zmieniłaby brzmienie tematu, pisownia dostosowuje się, by zachować pierwotną głoskę spółgłoskową (przypomnij sobie twarde/miękkie odruchy pisowni z przewodnika po wymowie i czytaniu):

• -car -> -que: ficar -> fique, tocar -> toque.
• -gar -> -gue: chegar -> chegue, pagar -> pague.
• -çar -> -ce: começar -> comece, almoçar -> almoce.
• -cer -> -ça: conhecer -> conheça, parecer -> pareça.
• -ger / -gir -> -ja: proteger -> proteja, dirigir -> dirija.
• -guir -> -ga: seguir -> siga, conseguir -> consiga.

To nie są nowe nieregularności — brzmienie jest identyczne, zmienia się tylko litera, która je zapisuje.

Naprawdę nieregularne formy trybu łączącego

Krótka lista nie pochodzi od formy eu i trzeba ją zapamiętać. Jest tylko siedem częstych:

Tryb rozkazujący przeczący i grzecznościowy pochodzi od trybu łączącego

Oto dlaczego ta lekcja łączy się z trybem rozkazującym. W lekcji 19 poznałeś twierdzącą formę rozkazującą dla tu, która jest szczególna (fala!, come!, parte!). Wszystko inne w systemie rozkazów to po prostu czas teraźniejszy trybu łączącego:

• Rozkazy przeczące, wszystkie osoby: não fales (tu), não fale (você), não falem (vocês). Nawet tu, którego forma twierdząca jest nieregularna, w przeczeniu używa trybu łączącego.
• Rozkazy twierdzące dla você / o senhor / vocês oraz „chodźmy”: (o senhor) fale, (vocês) falem, (nós) falemos („porozmawiajmy”).

Tak więc jedyną formą rozkazu, która nie jest trybem łączącym, jest sama forma twierdząca dla tu (oraz archaiczne vós falai). Naucz się trybu łączącego, a twoje grzeczne prośby, zakazy i „chodźmy…” masz gotowe.

Formy i schematy

Regularne końcówki czasu teraźniejszego trybu łączącego:

System rozkazów dla falar, pokazujący, gdzie przejmuje tryb łączący:

Przykłady

Typowe błędy

• Tworzenie trybu łączącego od tematu bezokolicznika -> twórz go od formy eu: ter daje tenho -> tenha, nigdy ter- -> teia.
• ficar -> fice -> fique — zachowaj twardą głoskę k: -car -> -que, -gar -> -gue, -çar -> -ce.
• não fala tão alto -> não fales tão alto — przeczący rozkaz dla tu używa trybu łączącego, mimo że forma twierdząca tu (fala!) nie.
• Użycie trybu oznajmującego w grzecznym rozkazie: Fecha a porta do obcej osoby -> Feche a porta — rozkaz dla você / o senhor to tryb łączący.
• que ele vai po espero que -> que ele vá — czasownik ir ma całkowicie nieregularny tryb łączący (vá, vás, vá…); nie powielaj trybu oznajmującego.
• sejamos, sejais, sejam błędnie zastosowane do estar -> esteja, estejamos, estejam — ser i estar mają osobne nieregularne formy trybu łączącego; nie myl ich.
• dê zapisane jako de -> dê — tryb łączący czasownika dar nosi cyrkumfleks, który oznacza samogłoskę zamkniętą i odróżnia go od przyimka de.

Wskazówki

• Powtarzaj przepis: „forma eu, odrzuć -o, zamień samogłoskę”. Zamienia niemal każdy czasownik, regularny czy nieregularny, w jednym kroku.
• Zmiany pisowni (-que, -gue, -ce, -ça, -ja, -ga) zachowują brzmienie, to nie wyjątki — wypowiedz słowo na głos, a usłyszysz, że nic się nie zmieniło.
• Zapamiętaj siedem prawdziwych nieregularności jako blok: seja, esteja, vá, haja, saiba, dê, queira — pokrywają ogromną część żywej mowy.
• Myśl o trybie rozkazującym jako o „trybie łączącym minus forma twierdząca dla tu”: gdy tryb łączący staje się automatyczny, każdy zakaz (não faças) i każdy grzeczny rozkaz (faça, façam) wychodzi sam, w prezencie.
• Tryb łączący dla nós pełni też funkcję „chodźmy…”: pomijając Vamos!, façamos, comecemos, saiamos wszystkie znaczą „zróbmy / zacznijmy / wyjdźmy”.
• W Brazylii, ponieważ você to domyślne „ty”, codzienny rozkaz to zwykle właśnie ta forma trybu łączącego (fala usłyszane w mowie jest potoczne); europejski podział formy twierdzącej dla tu (fala! wobec não fales) jest ostrzejszy w europejskim portugalskim — zob. lekcję 10.