W skrócie

Portugalski ma dwa czasy budowane przez doklejenie końcówek do całego bezokolicznika: futuro simples (falarei — „będę mówił”) i condicional (falaria — „mówiłbym”). W żywej mowie czas przyszły prosty rzadziej służy do planów — te wyraża się przez ir + infinitivo z lekcji 11 — a częściej do przewidywania i domysłów (Serão dez horas — „musi być dziesiąta”), podczas gdy kondicjonał to twoje narzędzie grzeczności i formy „by” (Gostaria de…). Oba są wspaniale regularne: nieregularne są tylko dizer, fazer i trazer, i nawet te trzy dzielą jeden krótki temat w obu czasach.

Zasada

Tworzenie formy futuro simples

Weź pełny bezokolicznik i dodaj jeden zestaw końcówek — te same końcówki dla wszystkich trzech koniugacji (-ar, -er, -ir):

-ei, -ás, -á, -emos, -ão

Tak więc falar daje falarei, falarás, falará, falaremos, falarão; comer daje comerei…; partir daje partirei…. Zwróć uwagę na znaki diakrytyczne: formy tu, ele i eles je noszą (-ás, -á, -ão) i są obowiązkowe — to właśnie ten znak odróżnia falará („on będzie mówił”) od innych form.

Do czego naprawdę służy czas przyszły

Codzienne plany w europejskim portugalskim wyraża się bliską przyszłością ir + infinitivo (Vou telefonar-te logo), a nie czasem przyszłym prostym. Formę falarei zachowaj do trzech zadań:

• Przewidywanie i formalne stwierdzenia, głównie w piśmie: O comboio partirá às oito. — „Pociąg odjedzie o ósmej”.
• Obietnice i stanowcze zamiary: Farei tudo o que puder. — „Zrobię wszystko, co mogę”.
• Domysł o teraźniejszości — przypuszczenie przebrane za czas przyszły. Właśnie tu czas przyszły prosty błyszczy w mowie: Onde está o João? - Estará no escritório. („Gdzie jest João? — Pewnie jest w biurze”); Terá uns quarenta anos. („Musi mieć koło czterdziestki”).

Tworzenie formy condicional

Ten sam przepis: cały bezokolicznik plus jeden zestaw końcówek dla wszystkich koniugacji:

-ia, -ias, -ia, -íamos, -iam

falar daje falaria, falarias, falaria, falaríamos, falariam. Tylko forma nós nosi znak diakrytyczny (-íamos). Ponieważ końcówki form eu i ele są identyczne (-ia), rozróżnia je kontekst albo wyrażony zaimek.

Do czego służy kondicjonał

• Grzeczność — łagodzenie prośby lub życzenia: Gostaria de reservar uma mesa.; Poderia ajudar-me?; Seria possível…?
• Forma „by” z perspektywy przeszłości (przyszłość w przeszłości): Ela disse que voltaria mais tarde. — „Powiedziała, że wróci później”.
• Domysł o przeszłości: Seriam três horas quando ele chegou. — „Musiała być około trzeciej, kiedy przyszedł”.

Pełny wzorzec „jeśli… to…” (se + imperfekt trybu łączącego -> kondicjonał) wymaga czasu, który poznasz później, więc ta lekcja zatrzymuje się na powyższych zastosowaniach.

Trzy nieregularne czasowniki

Nieregularne są tylko dizer, fazer i trazer (oraz złożenia takie jak desfazer, predizer). Skracają się do krótkiego tematu, identycznego w obu czasach:

• dizer -> dir-: direi… / diria…
• fazer -> far-: farei… / faria…
• trazer -> trar-: trarei… / traria…

Uwaga o miejscu zaimka

Kiedy zaimek dopełnieniowy (lekcja 29) dołącza do czasu przyszłego lub kondicjonału bez sygnału proklizy, w piśmie europejskiego portugalskiego wsuwa się go do wnętrza czasownika: dar-lhe-ei („dam mu”), dir-te-ia („powiedziałbym ci”). To umieszczenie wewnątrz to mezokliza, zachowana na lekcję 51. Po sygnale takim jak não mamy zwykłą proklizę: não te direi.

Formy i schematy

Futuro simples — jeden zestaw końcówek na całym bezokoliczniku:

Condicional — ta sama metoda, inne końcówki:

Jedyne nieregularne tematy (oba czasy):

Przykłady

Typowe błędy

• Vou comprarei o bilhete. -> Comprarei o bilhete. (albo Vou comprar…) — wybierz jeden czas przyszły: bliską przyszłość ir + infinitivo albo formę syntetyczną; nigdy nie łącz obu naraz.
• dizerei, fazerei, trazerei -> direi, farei, trarei — nieregularne są tylko dizer, fazer, trazer, i skracają się do krótkich tematów dir-, far-, trar-.
• falara muito, comerao logo -> falará muito, comerão logo — znaki diakrytyczne czasu przyszłego są obowiązkowe; forma falara bez znaku to nawet inna, dawna forma czasu przeszłego, więc pominięcie znaku zmienia słowo.
• Ela disse que chegará tarde. -> Ela disse que chegaria tarde. — po czasowniku głównym w czasie przeszłym forma „by” to kondicjonał (chegaria), nie czas przyszły.
• Te direi a verdade. -> Dir-te-ei a verdade. — bez sygnału proklizy zaimek wsuwa się do wnętrza czasu przyszłego / kondicjonału (mezokliza, lekcja 51), a nie luźno przed nim.
• Poderias me ajudar? -> Poderias ajudar-me? — w neutralnym europejskim portugalskim zaimek stoi po czasowniku (enkliza); umieszczenie me przed nim bez sygnału jest brazylijskie.

Wskazówki

• Do planów w mowie sięgaj po ir + infinitivo (Vou telefonar-lhe); czas przyszły prosty zachowaj do pisma i do domysłów — Serão nove horas („musi być dziewiąta”) to miejsce, w którym naprawdę zdobywa sobie miejsce w mowie.
• Kondicjonał to grzecznościowy bieg: Gostaria de…, Poderia…, Seria melhor… łagodzą niemal wszystko do dobrych manier.
• Jeszcze potoczniej europejski portugalski zamienia grzecznościowy kondicjonał na imperfeito do indicativo (lekcja 22): w kawiarni usłyszysz Queria um café i Gostava de ir znacznie częściej niż Quereria / Gostaria. Obie formy są poprawne; imperfeito brzmi po prostu cieplej i bardziej mówione.
• Buduj oba czasy tym samym leniwym sposobem: zachowaj cały bezokolicznik i dodaj końcówki czasu przyszłego (-ei, -ás, -á, -emos, -ão) albo końcówki kondicjonału (-ia, -ias, -ia, -íamos, -iam). Zapamiętaj znaki diakrytyczne, a jedynymi pozostałymi wyjątkami będą dizer, fazer, trazer.
• Kondicjonału używaj dla „by / miał zamiar” widzianego z przeszłości: Eu sabia que eles não chegariam a tempo („wiedziałem, że nie zdążą na czas”).
• W Brazylii: mezokliza (dir-te-ei) jest odbierana jako książkowa i unikana; zaimek przy czasie przyszłym lub kondicjonale stawia się po prostu przed czasownikiem (te direi, te diria), podczas gdy neutralny pisany europejski portugalski zatrzymuje go w środku.