W skrócie

Czasowniki, po które sięgasz najczęściej — ser, estar, ter, ir, vir, fazer, poder — łamią schludne wzorce z lekcji 6, więc trzeba nauczyć się ich jako całych form, a nie budować od tematu. Między czasownikami w pełni regularnymi a tymi zupełnie nieregularnymi znajduje się duża, karna grupa środkowa: czasowniki na -ir, regularne wszędzie oprócz formy eu, gdzie zmienia się samogłoska tematu (prefiro, visto, durmo). Opanuj formy eu, a poskromisz większość trudności, bo właśnie tam kryje się portugalska nieregularność.

Zasada

Czasowniki z wymianą samogłoski: zmienia się tylko forma eu

Duża grupa czasowników na -ir, których samogłoska tematu to e lub o, podnosi tę samogłoskę tylko w formie eu: e -> i oraz o -> u. Każda inna osoba zachowuje pierwotną samogłoskę i regularne końcówki -ir z lekcji 6.

• preferir (woleć): prefiro, ale preferes, prefere, preferimos, preferem.
• vestir (ubierać się): visto, ale vestes, veste…
• sentir (czuć się): sinto, ale sentes, sente…
• servir (służyć): sirvo, ale serves, serve…
• dormir (spać): durmo, ale dormes, dorme…

Pułapka jest więc wąska: mów prefiro i durmo dla „ja”, ale nigdy nie przenoś zmienionej samogłoski na inne osoby (preferes, a nie prefires; dormes, a nie durmes).

Najczęstsze czasowniki nieregularne

Garstka bardzo częstych czasowników ma formy czasu teraźniejszego, których po prostu trzeba się nauczyć na pamięć. Ich formy eu są najtrudniejsze do odgadnięcia ze wszystkich, więc ćwicz je najpierw:

• ser „być” (tożsamość): sou, és, é, somos, são.
• estar „być” (stan, miejsce): estou, estás, está, estamos, estão.
• ter „mieć”: tenho, tens, tem, temos, têm.
• ir „iść”: vou, vais, vai, vamos, vão.
• vir „przychodzić”: venho, vens, vem, vimos, vêm.
• fazer „robić”: faço, fazes, faz, fazemos, fazem.
• poder „móc”: posso, podes, pode, podemos, podem.

Ser i estar oba tłumaczą angielskie „to be”; to, którego użyć, oraz to, jak ter i haver dzielą między sobą znaczenia „mieć” i „jest”, to cały temat lekcji 8 — tutaj zapamiętaj tylko ich formy.

Zwróć uwagę na akcentowane trzecie osoby

Dwa z tych czasowników oznaczają trzecią osobę liczby mnogiej cyrkumfleksem, by odróżnić ją od liczby pojedynczej, która inaczej byłaby zapisywana tak samo:

• ter: ele tem (liczba pojedyncza) wobec eles têm (liczba mnoga).
• vir: ela vem (liczba pojedyncza) wobec elas vêm (liczba mnoga).

W mowie forma liczby mnogiej brzmi odrobinę dłużej; w piśmie akcent jest obowiązkowy — jego pominięcie zmienia znaczenie z „oni/one” na „on/ona”.

saber czy conhecer: dwa sposoby na „wiedzieć”

Angielskie „know” rozdziela się na dwa portugalskie czasowniki, a wybór złego od razu zdradza obcokrajowca:

• saber = znać fakt albo wiedzieć, jak coś zrobić (saber + bezokolicznik). Jego forma eu jest nieregularna: sei, sabes, sabe, sabemos, sabem. Stąd Sei a resposta („znam odpowiedź”), Sabes nadar? („umiesz pływać?”), Não sei („nie wiem”).
• conhecer = znać osobę, miejsce lub rzecz. Jest regularny, poza pisownią formy eu, która przyjmuje ç, by zachować miękkie brzmienie: conheço, conheces, conhece, conhecemos, conhecem. Stąd Conheço a Maria, Conheces Lisboa?

Praktyczna zasada: jeśli możesz to przeformułować jako „wiem, że…” albo „wiem, jak…”, użyj saber; jeśli chodzi o „znam tę osobę / to miejsce”, użyj conhecer.

Wyrażanie opinii, powtórka

Dzięki saber i achar (lekcja 6) możesz już zastrzec to, co mówisz: Acho que sim, mas não sei ao certo („tak mi się wydaje, ale nie jestem pewien”).

Formy i schematy

Czasowniki na -ir z wymianą samogłoski — zwróć uwagę, że zmienia się tylko kolumna eu:

Główne czasowniki nieregularne:

Wybór między dwoma czasownikami „wiedzieć/znać”:

Przykłady

Typowe błędy

• eu prefero, eu dormo -> prefiro, durmo — forma eu tych czasowników na -ir podnosi samogłoskę (e -> i, o -> u); nie przenoś tego na inne osoby (preferes, dormes).
• conheço que fica longe -> sei que fica longe — fakty łączą się z saber, nigdy z conhecer. conhecer stosuj tylko do osób, miejsc i rzeczy.
• sei a tua irmã -> conheço a tua irmã — osoby „zna się” czasownikiem conhecer, a nie saber.
• conheço nadar -> sei nadar — „umieć coś zrobić” to saber + bezokolicznik.
• eu fazo, eu sabo, eu podo -> faço, sei, posso — te formy eu to zapamiętane nieregularności, a nie formy budowane od tematu.
• eles tem, elas vem -> eles têm, elas vêm — trzecia osoba liczby mnogiej czasowników ter i vir potrzebuje cyrkumfleksu; bez niego wyraz czyta się jako „on/ona”.
• tu és używane w zwrocie grzecznościowym, np. o senhor és -> o senhor é — você oraz o senhor / a senhora łączą się z formą trzeciej osoby (é, tem, vem), tak jak ele / ela.

Wskazówki

• Zacznij od form eu — sou, estou, tenho, vou, venho, faço, posso, sei — bo to najbardziej nieregularna część każdego czasownika i ta, której używasz bez przerwy.
• Dla grupy z wymianą samogłoski ucz się pary „forma eu wobec reszty” (prefiro / preferes, durmo / dormes); wszystko po formie eu jest regularne.
• Rozróżnij swoje „wiedzieć/znać”: saber łączy się z faktem lub bezokolicznikiem, conhecer łączy się z imieniem lub miejscem. Sprawdź się, próbując „wiem, że…” (saber) wobec „znam tę osobę” (conhecer).
• Rozróżniaj ze słuchu tem i têm oraz vem i vêm jako liczbę pojedynczą wobec mnogiej; w piśmie nigdy nie pomijaj cyrkumfleksu w liczbie mnogiej.
• Te czasowniki dźwigają większość twojej codziennej mowy, więc czas poświęcony na ich zapamiętanie zwraca się szybciej niż przy jakimkolwiek czasowniku regularnym.
• W Brazylii: powyższe formy są takie same, ale mówiący znacznie częściej używają você z końcówkami trzeciej osoby niż tu, więc usłyszysz você tem, você vem, você sabe tam, gdzie w Portugalii często mówi się tens, vens, sabes.