W skrócie

Spójnik podrzędny (omdat, dat, als, terwijl, hoewel…) otwiera zdanie podrzędne (bijzin) i wysyła czasownik odmieniony aż na sam koniec tego zdania. Jeśli bijzin stoi na początku, następujące po nim zdanie główne musi mieć inwersję (czasownik przed podmiotem): Omdat ik moe ben, ga ik naar bed.

Zasada

Spójnik podrzędny („onderschikkend voegwoord”) łączy ze zdaniem głównym zdanie, które nie może stać samodzielnie. W przeciwieństwie do spójników współrzędnych z lekcji 12 (en, maar, of, want, dus), spójnik podrzędny zmienia szyk zdania: czasownik odmieniony (osobowy) przeskakuje na koniec swojego zdania.

Schemat: … [spójnik] + podmiot + (reszta) + CZASOWNIK ODMIENIONY

Ik ga naar bed   omdat   ik   moe   ben.
(main clause)            subj  rest  verb-at-the-end

Jeśli w bijzin są dwa czasowniki (np. modalny + bezokolicznik, albo czas przeszły złożony), tworzą grupę na końcu. W czasie przeszłym złożonym akceptowane są oba szyki (ben gegaan / gegaan ben), ale bezpieczniejszym domyślnym wyborem do nauki jest posiłkowy na początku (ben gegaan) — to szyk użyty w przykładach poniżej:

Ze blijft thuis   omdat   ze   ziek   is geweest.
Hij belt   als   hij   tijd   heeft.
Ik weet   dat   je   morgen   moet werken.

Najbardziej przydatne spójniki podrzędne:

want czy omdat — oba znaczą ponieważ, ale to różne części mowy:

Ik blijf thuis want ik ben moe. = Omdat ik moe ben, blijf ik thuis.

als czy toen — oba można tłumaczyć jako gdy, ale:

• toen = jeden konkretny moment w przeszłości (Toen ik klein was…).
• als = przyszłość, warunki albo powtarzalna przeszłość („ilekroć”): Als het regende, gingen we met de bus = ilekroć padało, jechaliśmy autobusem.

Formy i schematy

1. Zdanie główne na początku — wystarczy dodać bijzin; zdanie główne pozostaje bez zmian:

2. Bijzin na początku -> zdanie główne ma INWERSJĘ. Całe bijzin liczy się jako jeden element (pierwsze miejsce), więc czasownik zdania głównego musi wystąpić zaraz po przecinku, przed swoim podmiotem. To ta sama reguła V2/inwersji co w lekcji 6.

Sposób na zapamiętanie granicy: … czasownik-z-bijzin , czasownik-z-hoofdzin … — oba czasowniki odmienione lądują obok siebie po dwóch stronach przecinka („czasownik-przecinek-czasownik”).

3. Pytania zależne — samo słowo pytające pełni rolę spójnika, więc czasownik i tak trafia na koniec (bez inwersji wewnątrz zdania podrzędnego):

W pytaniach zależnych typu tak/nie nie ma słowa pytającego, więc używa się of (= czy): Ik vraag me af of het waar is.

Przykłady

Typowe błędy

• Ik blijf thuis omdat ik ben moe -> Ik blijf thuis omdat ik moe ben — po omdat czasownik odmieniony musi trafić na koniec.
• Omdat ik moe ben, ik ga naar bed -> Omdat ik moe ben, ga ik naar bed — bijzin na początku oznacza, że zdanie główne ma inwersję (czasownik przed podmiotem).
• Ik blijf thuis omdat ik ben moe want ik werk -> użyj want ALBO omdat, nie mieszaj ich; i nie myl ich: want zostawia czasownik na drugim miejscu, omdat wysyła go na koniec, a want nie może zaczynać zdania.
• Als ik klein was, brak ik mijn arm -> Toen ik klein was, brak ik mijn arm — pojedyncze zdarzenie z przeszłości wymaga toen, nie als.
• Ik weet niet waar woont hij -> Ik weet niet waar hij woont — pytanie zależne to bijzin: bez inwersji, czasownik na koniec.
• Ze vraagt dat ik kom -> Ze vraagt of ik kom — pytanie typu tak/nie relacjonuje się za pomocą of (czy), nie dat.

Wskazówki

• Zamiana want -> omdat: wszystko, co można powiedzieć z want (czasownik na drugim miejscu), można też powiedzieć z omdat (czasownik na końcu) — i tylko omdat może przenieść się na początek zdania.
• toen = wtedy-w-przeszłości, jednorazowo. Jeśli po angielsku pasowałoby „whenever” albo „if”, użyj als; jeśli to pojedynczy, zakończony moment w przeszłości, użyj toen.
• Sposób na zapamiętanie „czasownik-przecinek-czasownik”: gdy bijzin stoi na początku, usłyszysz dwa czasowniki tuż obok siebie po dwóch stronach przecinka (…ben, ga ik…). Jeśli się nie stykają, inwersja jest błędna.
• Pytanie zależne to po prostu przebrane bijzin: zachowaj słowo pytające, pomiń inwersję, wypchnij czasownik na koniec.