W skrócie

en, maar, of, want, dus łączą dwa zdania główne o równej randze. Nie zmieniają szyku wyrazów: zdanie po nich pozostaje zwykłym zdaniem głównym i zachowuje szyk, jaki miałoby samodzielnie — sam spójnik nie wywołuje inwersji, a czasownik nie przesuwa się na koniec.

Zasada

Spójnik współrzędny („nevenschikkend voegwoord”) stoi między dwoma zdaniami głównymi, z których każde mogłoby istnieć samodzielnie. Można go traktować jak przecinek, który coś znaczy. Łączy oba zdania, ale sam pozostaje „na zewnątrz” obu z nich, więc nie liczy się jako pierwszy element zdania i dlatego wywołuje brak inwersji.

Schemat: [Zdanie główne 1] + [spójnik] + [Zdanie główne 2 w zwykłym szyku]

Ik blijf thuis  +  want  +  ik ben moe.
(subject + verb)         (subject + verb on position 2)

Pięć spójników na poziomie A1:

Kluczowe przeciwieństwo — want czy omdat. Oba znaczą ponieważ, ale zachowują się zupełnie inaczej:

Spójniki podrzędne (jak omdat, dat, als, terwijl) wysyłają czasownik na koniec zdania. Pięć spójników z tej lekcji nigdy tego nie robi. (Pełne omówienie czasownika na końcu zdania: lekcja 35.)

Formy i schematy

Drugie zdanie jest zwykłym zdaniem głównym: w zdaniu oznajmującym jego czasownik odmieniony zostaje na 2. miejscu. Postaw podmiot na 1. miejscu, a otrzymasz podmiot + czasownik; wysuń na początek coś innego — okolicznik czasu, daarna, toch, dan, całe zdanie podrzędne — a ten element zajmie 1. miejsce, więc zaraz po nim stanie czasownik, a po nim podmiot, dokładnie jak w lekcji 06. Spójnik nigdy nie powoduje tej inwersji ani jej nie blokuje.

Gdy oba zdania mają ten sam podmiot, można pominąć powtórzony podmiot po en, maar, of:

Przykłady

Typowe błędy

• Ik blijf thuis want ik moe ben -> Ik blijf thuis want ik ben moe — want jest spójnikiem współrzędnym: czasownik zostaje na 2. miejscu; nie trafia na koniec (to robi omdat).
• Hij is ziek en kan hij niet komen -> Hij is ziek en hij kan niet komen — en/maar/of same w sobie nie wywołują inwersji; robi to element wysunięty na początek, jak w Hij is ziek en daarom kan hij niet komen.
• Ik ben moe, want ik ga slapen -> Ik ben moe, dus ik ga slapen — want podaje przyczynę (część ponieważ); dus podaje wynik (część więc). Nie zamieniaj ich miejscami.
• Want ik ben moe, blijf ik thuis -> Omdat ik moe ben, blijf ik thuis — zdanie nie może zaczynać się od want; użyj omdat, jeśli przyczyna ma być na pierwszym miejscu.
• Ik blijf thuis omdat ik ben moe -> Ik blijf thuis omdat ik moe ben — odwrotna pułapka: po omdat czasownik musi trafić na koniec.

Wskazówki

• Sposób na zapamiętanie: tych pięć spójników jest jak przecinek, który coś znaczy — łączą dwa „główne” zdania, ale nigdy nie ruszają szyku żadnego z nich.
• want czy omdat: to samo znaczenie („ponieważ”), ale want zachowuje zwykły szyk i może stać tylko w środku zdania; omdat wysyła czasownik na koniec i może też rozpoczynać zdanie.
• dus ma pewien wyjątek: można go użyć też jak przysłówek na pierwszym miejscu, co wywołuje inwersję: Het regent, dus neem ik een paraplu jest tak samo poprawne jak …dus ik neem…. Oba warianty są poprawne — pozostałe cztery spójniki nigdy same nie zajmują 1. miejsca.
• Szybki test: pomiń spójnik — jeśli to, co zostaje, nadal jest zwykłym zdaniem głównym z czasownikiem na 2. miejscu (ik ben moe), spójnik jest współrzędny; jeśli czasownik stoi na końcu (ik moe ben), jest podrzędny.