Zaimki nieokreślone i słowa ilości
A2 Onbepaald voornaamwoord 34 / 48
W skrócie
Słowa nieokreślone wskazują na osoby/rzeczy/miejsca, nie nazywając ich: iemand (ktoś), iets (coś), ergens (gdzieś), oraz ich zaprzeczenia niemand/niets/nergens. Słowa ilości mówią, ile: elke/iedere (każdy, + liczba pojedyncza), alle (wszyscy/wszystkie, + liczba mnoga), sommige (niektórzy/niektóre), een paar/enkele (kilka), allebei (oboje/obaj).
Zasada
Istnieją trzy odpowiadające sobie serie. Słowa przeczące zaczynają się od n- — większość to po prostu słowo twierdzące z dodanym z przodu n- — oraz istnieje słowo „uniwersalne”, które znaczy wszyscy/każdy:
| Twierdzenie | Przeczące (n-) | Uniwersalne |
|---|---|---|
| iemand (ktoś) | niemand (nikt) | iedereen (wszyscy) |
| iets / wat (coś) | niets / niks (nic) | alles (wszystko) |
| ergens (gdzieś) | nergens (nigdzie) | overal (wszędzie) |
Są to formy nieodmienne (bez końcówek): iemand belt, ik zie niets, het ligt nergens. Przeczenia już znaczą „nie”, więc nie dodawaj niet: mów Ik zie niets, nigdy Ik zie niet iets.
Po iets / niets / wat / veel przymiotnik przybiera -s: iets leuks (coś miłego), niets nieuws (nic nowego), iets anders (coś innego).
Słowo ilości + rzeczownik. Największy wybór to liczba pojedyncza czy mnoga:
- elk / ieder = każdy -> zawsze z rzeczownikiem w liczbie pojedynczej. Odmieniają się jak przymiotnik: -e przed wyrazami typu de, bez końcówki przed wyrazami typu het: elke dag, iedere week, elk kind, ieder jaar.
- alle = wszyscy/wszystkie -> zawsze z rzeczownikiem w liczbie mnogiej: alle mensen, alle dagen.
- sommige = niektórzy/niektóre, enkele = kilka/parę, een paar = paru/kilkoro -> z rzeczownikami w liczbie mnogiej: sommige boeken, enkele weken, een paar vrienden.
- geen enkele / geen enkel = ani jeden, żaden -> z rzeczownikiem w liczbie pojedynczej: geen enkele kans (de), geen enkel idee (het).
- allebei / beide = oboje/obaj/obie: allebei de kinderen / beide kinderen.
Formy i schematy
| Słowo ilości | Znaczenie | Łączy się z | Przykład |
|---|---|---|---|
| elk / ieder | każdy | rzeczownik w lp. | elke dag, ieder huis |
| alle | wszyscy/wszystkie | rzeczownik w lm. | alle mensen |
| sommige | niektórzy/niektóre | rzeczownik w lm. | sommige dagen |
| enkele | kilka, parę | rzeczownik w lm. | enkele vragen |
| een paar | parę, kilka | rzeczownik w lm. | een paar euro |
| geen enkele / geen enkel | ani jeden | rzeczownik w lp. | geen enkele fout, geen enkel woord |
| allebei / beide | oboje/obaj | te dwie (obie) | allebei de auto’s / beide auto’s |
Samodzielnie (o ludziach) -> dodaj -n. Gdy słowo ilości pełni rolę zaimka (bez rzeczownika po nim) i odnosi się do ludzi, dodaj -n:
| Z rzeczownikiem | Samodzielnie (o ludziach) |
|---|---|
| sommige mensen | Sommigen denken dat… (Niektórzy myślą, że…) |
| enkele studenten | Enkelen kwamen te laat. (Kilkoro przyszło późno.) |
| beide vrouwen | Beiden zijn arts. (Oboje są lekarzami.) |
| alle gasten | Allen waren welkom. (Wszyscy byli mile widziani — forma oficjalna.) |
alles czy allemaal. Alles = wszystko (rzecz). Allemaal = „wszyscy razem”, stawiane po podmiocie/dopełnieniu w liczbie mnogiej: Ze zijn er allemaal (Wszyscy tu są), We gaan allemaal mee (Wszyscy idziemy razem).
Podmiot ogólny — „się / ty / oni”. Do wypowiedzi ogólnych:
| Słowo | Rejestr | Przykład | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| men | formalny, pisany | Men zegt dat het waar is. | Mówi się, że to prawda. |
| je | neutralny, mówiony | Je weet maar nooit. | Nigdy nie wiadomo. |
| ze | nieformalny | Ze zeggen dat het regent. | Mówią, że pada. |
Przykłady
| Nederlands | Polski |
|---|---|
| Iemand heeft mijn jas meegenomen. | Ktoś wziął mój płaszcz. |
| Er is niemand thuis. | Nikogo nie ma w domu. |
| Wil je iets drinken? | Chcesz coś do picia? |
| Ik heb niets gezien, echt niks. | Nic nie widziałem, naprawdę nic. |
| Ik kan mijn sleutels nergens vinden. | Nigdzie nie mogę znaleźć kluczy. |
| Elke ochtend drink ik koffie. | Piję kawę każdego ranka. |
| Sommige mensen houden niet van regen. | Niektórzy nie lubią deszczu. |
| We zijn allemaal moe, en de kinderen komen allebei mee. | Jesteśmy wszyscy zmęczeni, a oboje dzieci jadą z nami. |
| Men zegt dat het morgen mooi weer wordt. | Mówią, że jutro będzie ładna pogoda. |
Typowe błędy
- alle dag -> elke dag / iedere dag — „every day” jest w liczbie pojedynczej; alle wymaga liczby mnogiej (alle dagen).
- Ik heb niet iets gehoord -> Ik heb niets gehoord — używaj samej formy z n; nigdy niet + iets.
- iets leuk -> iets leuks — po iets/niets/wat przymiotnik przybiera -s.
- Ze zijn alle hier -> Ze zijn er allemaal — „wszyscy razem” to allemaal, nie alle.
- elke kinderen -> elk kind / alle kinderen — elk/ieder łączą się tylko z rzeczownikiem w liczbie pojedynczej.
Wskazówki
- Sposób na zapamiętanie: n- = przeczenie. Dodaj je z przodu słowa twierdzącego: iemand -> niemand, iets -> niets, ergens -> nergens. n oznacza nee/niet.
- Praktyczna zasada dotycząca liczby: elk/ieder = jeden (liczba pojedyncza), alle = wiele (liczba mnoga). Oba tłumaczy się jako „wszyscy/każdy”, więc o wyborze decyduje liczba rzeczownika.
- W mowie iets/niets często zamieniają się w wat/niks: Wil je wat eten? (coś do jedzenia), Ik snap er niks van.
- Dodaj -n tylko wtedy, gdy słowo ilości stoi samodzielnie i znaczy ludzie: Sommigen, Enkelen, Beiden. Z rzeczownikiem — bez -n: sommige mensen.
- Do ogólnych prawd użyj je („ty” = ktokolwiek): Dat doe je niet = „Tego się nie robi”.