Imperfectum / czas przeszły prosty (czasowniki słabe i mocne)
A2 Onvoltooid verleden tijd (imperfectum) 23 / 48
W skrócie
Imperfectum (imperfectum) to czas przeszły prosty. Czasowniki słabe dodają do tematu -te(n) lub -de(n) (wybór wynika z zasady ‘t kofschip); czasowniki mocne zmieniają swoją samogłoskę i nic nie dodają. Używa się go do opisów, tła i dawnych przyzwyczajeń, często z toen.
Zasada
Czasowniki słabe. Weź temat (bezokolicznik minus -en) i dodaj końcówkę. Cała liczba pojedyncza (ik / jij / hij) przybiera -te lub -de; cała liczba mnoga (wij / jullie / zij) przybiera -ten lub -den. W czasie przeszłym nie ma żadnego dodatkowego -t dla jij czy u.
Które z nich, -te czy -de? Zastosuj zasadę ‘t kofschip: jeśli temat kończy się jedną z bezdźwięcznych głosek z ‘t kofschip (t, k, f, s, ch, p), użyj -te(n); w innym wypadku użyj -de(n).
- werken -> temat werk (kończy się na k) -> werkte / werkten
- horen -> temat hoor (kończy się na r) -> hoorde / hoorden
- antwoorden -> temat antwoord (kończy się na d) -> antwoordde / antwoordden (własne d tematu + -de = dd)
Czasowniki mocne/nieregularne w ogóle nie przybierają -te/-de: zmieniają samogłoskę tematu i nie dodają żadnej końcówki w liczbie pojedynczej, -en w liczbie mnogiej. Liczba pojedyncza i mnoga często mają inną samogłoskę (was/waren, gaf/gaven). Trzeba się ich po prostu nauczyć.
Formy i schematy
Czasowniki słabe (jeden typ na -te, jeden typ na -de):
| Persoon | werken (k -> -te) | horen (r -> -de) |
|---|---|---|
| ik | werkte | hoorde |
| jij / u | werkte | hoorde |
| hij / zij / het | werkte | hoorde |
| wij | werkten | hoorden |
| jullie | werkten | hoorden |
| zij (mv.) | werkten | hoorden |
Częste czasowniki mocne (naucz się na pamięć):
| Infinitief | Enkelvoud | Meervoud | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| zijn | was | waren | być |
| hebben | had | hadden | mieć |
| gaan | ging | gingen | iść, jechać |
| komen | kwam | kwamen | przychodzić |
| kunnen | kon | konden | móc / być w stanie |
| zien | zag | zagen | widzieć |
| geven | gaf | gaven | dawać |
| nemen | nam | namen | brać |
| spreken | sprak | spraken | mówić |
| lopen | liep | liepen | chodzić |
| schrijven | schreef | schreven | pisać |
Przykłady
| Nederlands | Polski |
|---|---|
| Vroeger woonde ik in Utrecht. | Kiedyś mieszkałem w Utrechcie. |
| Toen ik klein was, speelde ik vaak buiten. | Gdy byłem mały, często bawiłem się na dworze. |
| Het regende de hele dag. | Padało cały dzień. |
| Hij had geen tijd. | On nie miał czasu. |
| We gingen elke zomer naar Frankrijk. | Co lato jeździliśmy do Francji. |
| Zij schreef een lange brief. | Ona napisała długi list. |
| Ik kon hem niet vinden. | Nie mogłem go znaleźć. |
| Ze spraken Nederlands met elkaar. | Oni rozmawiali ze sobą po niderlandzku. |
Typowe błędy
- ik werkde -> ik werkte — werk kończy się na k, głoskę ‘t kofschip, więc przybiera -te.
- hij antwoorde -> hij antwoordde — temat antwoord już kończy się na d, więc d + -de daje podwojone dd.
- wij was -> wij waren — liczba mnoga potrzebuje formy w liczbie mnogiej; was to tylko liczba pojedyncza dla ik/hij/zij.
- jij hoordet -> jij hoorde — nigdy nie dodawaj dodatkowego -t do jij/u w czasie przeszłym (to dotyczy tylko czasu teraźniejszego).
- ik gingde / ik gaande -> ik ging — czasowniki mocne zmieniają samogłoskę i nie dodają -te/-de.
Wskazówki
- ‘t kofschip (albo ‘t fokschaap) wymienia bezdźwięczne spółgłoski t, k, f, s, ch, p. Temat kończący się jedną z nich -> -te(n); wszystko inne -> -de(n).
- Liczba mnoga to po prostu liczba pojedyncza + -n: -te -> -ten, -de -> -den. Więc jeśli umiesz liczbę pojedynczą, liczbę mnogą masz za darmo.
- Czasowniki na -ven i -zen przybierają -de(n), bo ich prawdziwy dźwięk jest dźwięczny: leven -> leefde, reizen -> reisde.
- Dla pojedynczych zakończonych wydarzeń w rozmowie niderlandzki zwykle woli perfectum (lekcja 22); dla tła, opisów i przyzwyczajeń (często z toen) używaj imperfectum. Zob. lekcję 39 po pełne rozróżnienie.