Pytania ogólne (tak/nie)
A1 Ja/nee-vragen 10 / 48
W skrócie
Aby zadać pytanie ogólne, wystarczy postawić czasownik na pierwszym miejscu, a podmiot na drugim: Woon jij hier? („Czy tu mieszkasz?”). W niderlandzkim nie ma odpowiednika „do/does”.
Zasada
Zdanie oznajmujące w niderlandzkim ma szyk podmiot + czasownik (Jij woont hier — „Mieszkasz tutaj”). Aby zrobić z niego pytanie ogólne, zamieniasz je miejscami: na pierwszym miejscu staje czasownik odmieniony, na drugim podmiot. Nazywa się to inwersją.
- Zdanie oznajmujące: Jij woont hier. -> Pytanie: Woon jij hier?
- Zdanie oznajmujące: Je hebt tijd. -> Pytanie: Heb je tijd?
Jeden trudniejszy punkt: przy jij / je czasownik traci swoją końcówkę -t, gdy stoi przed podmiotem. Tak więc jij woont zmienia się w woon jij?, a je hebt w heb je?. Dzieje się tak tylko przy jij/je — przy wszystkich innych podmiotach czasownik zachowuje zwykłą formę.
W niderlandzkim nie ma „do”: „Czy masz czas?” to po prostu Heb je tijd?, nigdy Doe je tijd hebben?
Formy i schematy
Końcówka -t znika tylko przy jij / je. Porównaj zdanie oznajmujące i pytanie z czasownikiem werken („pracować”):
| Podmiot | Zdanie oznajmujące | Pytanie |
|---|---|---|
| ik | ik werk | Werk ik? |
| jij / je | jij werkt | Werk jij? / Werk je? (bez -t) |
| u | u werkt | Werkt u? |
| hij / zij / het | hij werkt | Werkt hij? |
| wij / we | wij werken | Werken we? |
| jullie | jullie werken | Werken jullie? |
| zij / ze | zij werken | Werken ze? |
To samo obcięcie -t dotyczy popularnych czasowników nieregularnych z jij/je:
| Zdanie oznajmujące | Pytanie |
|---|---|
| je bent | Ben je? |
| je hebt | Heb je? |
| je kunt | Kun je? |
| je zult | Zul je? |
| je wilt | Wil je? |
Przykłady
| Nederlands | Polski |
|---|---|
| Woon jij hier? | Czy tu mieszkasz? |
| Heb je tijd? | Czy masz czas? |
| Kom je mee? | Idziesz z nami? |
| Spreekt u Engels? | Mówisz po angielsku? |
| Werken jullie morgen? | Pracujesz jutro? |
| Is hij thuis? | Czy on jest w domu? |
| Ga je naar de les? | Idziesz na zajęcia? |
| Heb je geen honger? - Jawel! | Nie jesteś głodny? — Owszem, jestem! |
Jak odpowiadać
- Ja = tak -> Woon jij hier? - Ja.
- Nee = nie -> Heb je tijd? - Nee.
- Jawel = tak, w odpowiedzi zaprzeczającej pytaniu lub zdaniu przeczącemu -> Je hebt zeker geen tijd? - Jawel! („Nie masz czasu, prawda? — Ależ mam!”)
Użyj jawel (nie zwykłego ja), gdy prostujesz coś przeczącego. Znaczy to mniej więcej „ależ tak, przeciwnie”.
Typowe błędy
- Woont jij hier? -> Woon jij hier? — opuść -t, gdy po czasowniku następuje jij/je.
- Doe je wonen hier? -> Woon je hier? — niderlandzki nie ma „do”; wystarczy odwrócić szyk czasownika.
- Jij hebt tijd? -> Heb je tijd? — prawdziwe pytanie wymaga czasownika na pierwszym miejscu, nie podmiotu.
- Heb je geen tijd? - Ja. -> … — Jawel! — by zaprzeczyć przeczeniu, użyj jawel, nie ja.
- Hebt je tijd? -> Heb je tijd? — nieregularna forma dla jij, czyli hebt, w inwersji także traci -t.
Wskazówki
- Sposób na zapamiętanie: gdy jij/je przeskakuje za czasownik, -t odpada. Wszędzie indziej czasownik pozostaje bez zmian.
- „Do/does” po prostu nie istnieje — wystarczy odwrócić szyk zdania. Dlatego niderlandzkie pytania są krótsze niż angielskie.
- Przy u nic się nie zmienia: u werkt zostaje Werkt u? (końcówka -t zostaje).
- Sięgnij po jawel, gdy chcesz powiedzieć „tak” wbrew „nie” — to grzeczny sposób na zaprzeczenie.