Osobowe zaimki w roli podmiotu
A1 Persoonlijk voornaamwoord (onderwerp) 5 / 48
W skrócie
Zaimki w roli podmiotu (ik, jij, hij, wij…) to słowa wykonujące czynność czasownika. Kilka z nich ma formę akcentowaną i nieakcentowaną (jij/je, zij/ze, wij/we); forma nieakcentowana to codzienny wybór domyślny. Używaj u, żeby być grzecznym, a hij/het dla rzeczy wybieraj zależnie od tego, czy rzeczownik jest wyrazem typu de czy wyrazem typu het.
Zasada
Każde niderlandzkie zdanie potrzebuje podmiotu. Zaimek w roli podmiotu stoi przed czasownikiem w zwykłym zdaniu oznajmującym i zgadza się z nim (zob. lekcje 1-3).
Trzy osoby mają dwie formy:
- Formy akcentowane (jij, zij, wij) niosą nacisk lub kontrast: IK betaal, niet JIJ.
- Formy nieakcentowane (je, ze, we) to zwykły, neutralny wybór i to ich używasz przez większość czasu. Wymawia się je słabo (samogłoska staje się cichym „uh”).
u to niderlandzka forma grzecznościowa — odpowiednik polskiego zwracania się przez „pan”/„pani” — używana wobec osób, których nie znasz dobrze, lub gdy chcesz okazać szacunek (nieznajomy, klient, starsza osoba, twój szef). Działa zarówno wobec jednej osoby, jak i wobec kilku, i zawsze łączy się z czasownikiem w liczbie pojedynczej: u bent, u hebt/heeft.
Dla rzeczy dopasuj przedimek, którego nauczyłeś się w lekcji 3:
- wyraz typu de -> odwołaj się do niego przez hij
- wyraz typu het -> odwołaj się do niego przez het
Dla osób: hij = mężczyzna, zij/ze = kobieta.
Formy i schematy
| Osoba | Akcentowana | Nieakcentowana | Tłumaczenie |
|---|---|---|---|
| 1. os. lp. | ik | (ik / ‘k) | ja |
| 2. os. lp., nieformalnie | jij | je | ty |
| 2. os., grzecznościowo | u | u | pan / pani |
| 3. os. lp., r.m. | hij | (hij / -ie) | on; on/ona/ono (o rzeczy — wyrazie typu de) |
| 3. os. lp., r.ż. | zij | ze | ona |
| 3. os. lp., r.n. | het | ’t | ono (wyraz typu het) |
| 1. os. lm. | wij | we | my |
| 2. os. lm., nieformalnie | jullie | jullie | wy |
| 3. os. lm. | zij | ze | oni/one |
Uwaga: jullie, u i ik nie mają osobnej pary form akcentowanej i nieakcentowanej. zij i ze oznaczają zarówno „ona”, jak i „oni/one” — o które znaczenie chodzi, podpowiada czasownik:
| Forma | Czasownik | Znaczenie |
|---|---|---|
| zij/ze is | liczba pojedyncza | ona jest |
| zij/ze zijn | liczba mnoga | oni/one są |
Krótkie przypomnienie o zgodności podmiotu z czasownikiem (pełne informacje w lekcji Czas teraźniejszy):
| Podmiot | Czasownik (werken) |
|---|---|
| ik | werk |
| jij/u/hij/zij/het | werkt |
| wij/jullie/zij (lm.) | werken |
Przykłady
| Nederlands | Polski |
|---|---|
| Ik woon in Utrecht. | Ja mieszkam w Utrechcie. |
| Je spreekt heel goed Nederlands. | Ty mówisz bardzo dobrze po niderlandzku. |
| Wilt u koffie of thee? | Czy pan chce kawę czy herbatę? |
| Hij werkt bij een bank. | On pracuje w banku. |
| Waar is de trein? Hij komt om acht uur. | Gdzie jest pociąg? On przyjeżdża o ósmej. |
| Het boek is nieuw; het ligt op tafel. | Książka jest nowa; ona leży na stole. |
| We gaan vanavond naar de film. | My idziemy dziś wieczorem do kina. |
| Zij zijn mijn buren. | Oni są moimi sąsiadami. |
Typowe błędy
- De auto? Het is rood. -> De auto? Hij is rood. — do wyrazu typu de odwołujesz się przez hij, nie przez het.
- U zijn welkom. -> U bent welkom. — u zawsze łączy się z czasownikiem w liczbie pojedynczej.
- Spreek goed Nederlands. -> Je spreekt goed Nederlands. — niderlandzki, w odróżnieniu od polskiego, nie może pominąć podmiotu; zawsze dodawaj zaimek.
- Ze is mijn ouders. -> Ze zijn mijn ouders. — „ze” oznacza tu liczbę mnogą („oni/one”), więc czasownik też musi być w liczbie mnogiej.
- Jij betaalt? Nee, JE betaalt! -> Nee, JIJ betaalt! — dla podkreślenia/kontrastu użyj formy akcentowanej (jij/zij/wij), nie nieakcentowanej.
Wskazówki
- W normalnej mowie i piśmie domyślnie używaj form nieakcentowanych je, ze, we. Przechodź na jij, zij, wij tylko wtedy, gdy chcesz podkreślenia lub kontrastu.
- Wybór między jij a u: przyjaciele, rodzina, dzieci, rówieśnicy -> jij/je; nieznajomi, urzędnicy, klienci, okazywanie szacunku -> u.
- Dla rzeczy najpierw zapytaj: „de czy het?”. Wtedy zaimek dobiera się sam: de -> hij, het -> het.
- Przy inwersji (czasownik na początku) -t znika tylko z jij/je: jij werkt -> werk je? Więcej na ten temat w lekcji Szyk wyrazów w zdaniu głównym.