Książkowe ustępstwo i warunek
C1 고급 양보·조건 -(으)ㄹ지라도·-(으)ㄴ들·-(으)ㄹ망정 66 / 68
W skrócie
To książkowy koniec spektrum „nawet jeśli / mimo że”. Tam, gdzie mowa używa -아/어도 i -더라도 (lekcja 49), eseje i artykuły redakcyjne sięgają po -(으)ㄹ지라도 (emfatyczne „nawet jeśli”), retoryczne -(으)ㄴ들 („nawet jeśli — co to da?”) oraz -(으)ㄹ망정 („choć X, … Y” — z 차라리, „wolałbym X niż Y”). Najpierw rozpoznawaj je przy czytaniu; potocznego -아/어 봤자 („nawet jeśli — i tak nic to nie da”) używaj, gdy faktycznie mówisz.
Zasada
Wszystkie te końcówki przyznają treść zdania i idą dalej mimo niej, dokładnie jak ustępniki z poziomu B1 — ale niosą formalny, pisemny rejestr, a kilka z nich dodaje retoryczny lub preferencyjny odcień, którego zwykłe -아/어도 nie ma. Przysłówek na początku zapowiada, która końcówka nadejdzie: 설령/설사 (nawet zakładając, że), 비록 (chociaż), 아무리 (bez względu na to, jak bardzo), 차라리 (raczej).
Krok 1 — -(으)ㄹ지라도: emfatyczne książkowe „nawet jeśli / mimo że”
Pisemna, podniesiona wersja -더라도. Doczep -ㄹ지라도 po samogłosce lub ㄹ, -을지라도 po 받침: 가다 -> 갈지라도 (galjirado), 먹다 -> 먹을지라도 (meogeuljirado). Obsługuje zarówno hipotezę, jak i przyznany fakt, i łączy się z 설령 (seollyeong, nawet zakładając, że) lub faktycznym 비록 (birok, chociaż): 설령 실패할지라도 (seollyeong silpaehaljirado, nawet gdybym miał ponieść porażkę).
Krok 2 — -(으)ㄴ들: retoryczne „nawet jeśli”
-ㄴ들 po samogłosce/ㄹ, -은들 po 받침: 가다 -> 간들 (gandeul), 먹다 -> 먹은들 (meogeundeul). Jest niemal zawsze retoryczna — zdanie główne to pytanie „co to da?” albo zwykłe 소용없다 (soyongeopda, to nic nie da): 지금 간들 소용없어요 (jigeum gandeul soyongeopseoyo, nawet jeśli pójdę teraz, to nic nie da). Łączy się z 아무리.
Krok 3 — -(으)ㄹ망정 i -(으)ㄹ지언정: preferencja okupiona poświęceniem
Ich słownikowe znaczenie to kontrast ustępliwy — 표준국어대사전 definiuje -(으)ㄹ망정 jako „앞 절의 사실을 인정하고 뒤 절에 그와 대립되는 다른 사실을 이어 말할 때에 쓰는 연결 어미” („uznaj fakt z pierwszego zdania, a potem powiedz coś, co mu się przeciwstawia”), a -(으)ㄹ지언정 jako to samo, tylko z mocniejszym odcieniem. To zwykłe znaczenie brzmi jak 일이 더딜망정 결과는 늘 정확해요 (iri deodilmangjeong gyeolgwaneun neul jeonghwakhaeyo, praca może iść wolno, ale wyniki są zawsze dokładne) — przyznany fakt, a potem kontrast, bez 차라리 i bez niczego odrzuconego. Wzorzec, z którym faktycznie się spotkasz, to jednak 차라리 + końcówka + odmowa, co brzmi „wolałbym X niż Y”: tam zdanie z -(으)ㄹ망정 / -(으)ㄹ지언정 to trudność, którą akceptujesz, a zdanie główne to to, czego odmawiasz: 굶을망정 빌리지는 않겠어요 (gulmeulmangjeong billijineun ankesseoyo, wolałbym głodować, niż pożyczać). Doczepianie idzie wzorem (으)ㄹ: 굶다 -> 굶을망정, 지다 -> 질지언정. Łączą się z 차라리 (charari, raczej). 지언정 jest jeszcze bardziej formalne niż 망정 i podkreśla odmowę.
Krok 4 — -기로서니 i -(느)ㄴ다손 치더라도: „załóżmy, że / nawet gdyby”
-기로서니 doczepia się do gołego tematu i ustępliwie przyznaje powód („niech i tak, to nie usprawiedliwienie”); żyje w pytaniach retorycznych z 아무리: 아무리 바쁘기로서니 (amuri bappeugiroseoni, bez względu na to, jak bardzo jesteś zajęty). -(느)ㄴ다손 치더라도 nakłada zwykłą formę oznajmującą (-(느)ㄴ다/-다) na 손 치더라도, dając bardzo literackie „nawet gdyby założyć, że”: 가다 -> 간다손 치더라도 (gandason chideorado).
Krok 5 — -아/어 봤자 / -았자: potoczny odpowiednik
Wszystko powyżej to rejestr czytania i pisania. W mowie ustępnikiem z wyboru — obok -아/어도 i -더라도 — jest -아/어 봤자 (czasownik posiłkowy 보다, domyślnie pisany ze spacją): 가 봤자 소용없어요 (ga bwatja soyongeopseoyo, nawet jak pójdziesz, to nic nie da). 봤자 nie jest osobnym wyrazem — to 보- plus końcówka -았자, dlatego te dwa są tym samym; 표준국어대사전 wymienia -았자/-었자 jako samodzielną końcówkę, ale używa się jej niemal wyłącznie w tej ramie -아/어 봤자. Znaczy „nawet jak spróbujesz, to najwyżej / to bez sensu”.
Formy i schematy
Końcówki typu (으) według zakończenia tematu:
| Temat kończy się na… | -(으)ㄹ지라도 | -(으)ㄴ들 | -(으)ㄹ망정 / -(으)ㄹ지언정 |
|---|---|---|---|
| samogłoskę (가다 gada) | 갈지라도 (galjirado) | 간들 (gandeul) | 갈망정 / 갈지언정 (galmangjeong / galjieonjeong) |
| 받침 (먹다 meokda) | 먹을지라도 (meogeuljirado) | 먹은들 (meogeundeul) | 먹을망정 / 먹을지언정 (meogeulmangjeong / meogeuljieonjeong) |
| temat na ㄹ (살다 salda) | 살지라도 (saljirado) | 산들 (sandeul, ㄹ wypada) | 살망정 / 살지언정 (salmangjeong / saljieonjeong) |
Tematy nieregularne na ㅂ przyjmują formę samogłoskową: 어렵다 -> 어려울지라도 (eoryeouljirado).
Końcówki, które nie przyjmują (으):
| Końcówka | Łączy się z | Czasownik (가다) | Czasownik opisowy (좋다) |
|---|---|---|---|
| -기로서니 | goły temat | 가기로서니 (gagiroseoni) | 좋기로서니 (jokiroseoni) |
| -아/어 봤자 | forma na 아/어 + 봤자 | 가 봤자 (ga bwatja) | 좋아 봤자 (joa bwatja) |
| -(느)ㄴ다손 치더라도 | forma oznajmująca zwykła + 손 치더라도 | 간다손 치더라도 (gandason chideorado) | 좋다손 치더라도 (jotason chideorado) |
Rejestr — co czytać, co mówić:
| Końcówka | Odcień | Gdzie to spotkasz |
|---|---|---|
| -(으)ㄹ지라도 | emfatyczne „nawet jeśli / mimo że” | artykuły redakcyjne, eseje, czytanie na TOPIK |
| -(으)ㄴ들 | retoryczne „nawet jeśli — co to da?” | literackie, przysłowia |
| -(으)ㄹ망정 | przyznaj fakt, a potem go skontrastuj; z 차라리 zaakceptuj poświęcenie i odmów reszty | formalne pismo, zdecydowana mowa |
| -(으)ㄹ지언정 | „raczej X niż Y”, podkreśla odmowę | bardzo literackie / formalne |
| -기로서니 | „załóżmy, że — mimo to” | półformalne; mówione pytania retoryczne |
| -(느)ㄴ다손 치더라도 | „nawet zakładając, że” | bardzo literackie / formalne |
| -아/어 봤자, -았자 | „nawet jeśli — to nic nie da / co najwyżej” | potoczne, codzienne |
| -더라도 (L49) | emfatyczne „nawet jeśli” | uniwersalne, mówione i pisane |
Przysłówki zapowiadające końcówkę:
| Przysłówek | Znaczenie | Typowa końcówka-partner |
|---|---|---|
| 설령 / 설사 (seollyeong / seolsa) | nawet zakładając, że | -(으)ㄹ지라도, -(느)ㄴ다손 치더라도 |
| 비록 (birok) | chociaż (fakt) | -(으)ㄹ지라도, -지만, -아/어도 |
| 아무리 (amuri) | bez względu na to, jak bardzo | -기로서니, -(으)ㄴ들, -아/어도 |
| 차라리 (charari) | (wolałbym) raczej | -(으)ㄹ망정, -(으)ㄹ지언정 |
Przykłady
- 설령 실패할지라도 다시 시작할 거예요. (Seollyeong silpaehaljirado dasi sijakhal geoyeyo.) — Nawet jeśli poniosę porażkę, zacznę od nowa.
- 비록 작을지라도 저는 이 집이 좋아요. (Birok jageuljirado jeoneun i jibi joayo.) — Chociaż jest mały, podoba mi się ten dom.
- 지금 후회한들 무슨 소용이 있어요? (Jigeum huhoehandeul museun soyongi isseoyo?) — Nawet jeśli teraz tego żałuję, co to da?
- 아무리 화가 난들 그런 말은 하면 안 돼요. (Amuri hwaga nandeul geureon mareun hamyeon an dwaeyo.) — Bez względu na to, jak bardzo jesteś zły, nie powinieneś mówić takich rzeczy.
- 차라리 굶을망정 남의 것을 훔치지는 않겠어요. (Charari gulmeulmangjeong namui geoseul humchijineun ankesseoyo.) — Wolałbym głodować, niż ukraść cudzą własność.
- 늦을지언정 대충 하지는 않아요. (Neujeuljieonjeong daechung hajineun anayo.) — Wolę się spóźnić, niż zrobić coś niedbale.
- 아무리 바쁘기로서니 밥은 먹어야지요. (Amuri bappeugiroseoni babeun meogeoyajiyo.) — Bez względu na to, jak bardzo jesteś zajęty, musisz coś zjeść.
- 그가 사실을 안다손 치더라도 달라지는 건 없어요. (Geuga sasireul andason chideorado dallajineun geon eopseoyo.) — Nawet zakładając, że zna prawdę, nic się nie zmieni.
- 설사 내일 비가 온다손 치더라도 행사는 열려요. (Seolsa naeil biga ondason chideorado haengsaneun yeollyeoyo.) — Nawet zakładając, że jutro będzie padać, wydarzenie i tak się odbędzie.
- 지금 서둘러 봤자 기차를 놓칠 거예요. (Jigeum seodulleo bwatja gichareul nochil geoyeyo.) — Nawet jeśli się teraz pospieszysz, spóźnisz się na pociąg.
Typowe błędy
- 가은들 소용없어요 (gaeundeul soyongeopseoyo) -> 간들 소용없어요 (gandeul soyongeopseoyo) — temat samogłoskowy przyjmuje po prostu -ㄴ들 (간들); -은들 jest tylko po 받침 (먹은들).
- 빌릴망정 굶지는 않겠어요 (billilmangjeong gumjineun ankesseoyo) -> 굶을망정 빌리지는 않겠어요 (gulmeulmangjeong billijineun ankesseoyo) — zdanie z -(으)ㄹ망정 to poświęcenie, które akceptujesz, zdanie główne to to, czego odmawiasz; zamiana ich miejscami odwraca sens.
- 바빠기로서니 (bappagiroseoni) -> 바쁘기로서니 (bappeugiroseoni) — -기로서니 doczepia się do gołego tematu (바쁘-), nigdy do formy na 아/어.
- 먹봤자 소용없어요 (meokbwatja soyongeopseoyo) -> 먹어 봤자 소용없어요 (meogeo bwatja soyongeopseoyo) — 봤자 to czasownik posiłkowy 보다, więc czasownik główny musi być w formie na 아/어 (먹어), nigdy w gołym temacie; i pamiętaj, że to forma potoczna, nie do esejów. (Spacja: pisz 가 봤자 — ale 한글 맞춤법 제47항 dopuszcza też łączny zapis 가봤자, więc to nie jest błąd.)
- 지금 간들 소용업어요 (jigeum gandeul soyongeobeoyo) -> 지금 간들 소용없어요 (jigeum gandeul soyongeopseoyo) — 없다 ma 받침 ㅄ (없), nie *업; błędny 받침 to inny wyraz.
Wskazówki
- Niech przysłówek Cię ostrzeże. 설령/설사 -> nadchodzi końcówka hipotetyczna (-(으)ㄹ지라도, -(느)ㄴ다손 치더라도); 비록 -> faktyczne „chociaż”; 아무리 -> „bez względu na to, jak bardzo” (-기로서니, -(으)ㄴ들); 차라리 -> „wolałbym raczej” (-(으)ㄹ망정, -(으)ㄹ지언정).
- -(으)ㄴ들 potrzebuje retorycznego partnera. Niemal zawsze zapowiada pytanie albo 소용없다. Jeśli nie ma w tym ostrza „a co to da?”, właściwie potrzebujesz zwykłego -아/어도.
- 망정 i 지언정 to bliźniaki — oba znaczą „raczej X niż Y” — ale 지언정 to bardziej formalna, mocniej zaakcentowana odmowa. Oba są mocniejsze niż samo 차라리.
- Czytaj je, a mów te zwykłe. Do mówienia wystarczą -아/어도 (L49) oraz -아/어 봤자; -(으)ㄹ지라도 i -(느)ㄴ다손 치더라도 to te, które rozszyfrowujesz przy czytaniu na TOPIK i w artykułach redakcyjnych.