W skrócie

Japońskie przysłówki nigdy się nie odmieniają i nie potrzebują partykuły, by zaczepić się o czasownik — po prostu wstawiasz je przed wyrazem, który określają. Naucz się skali częstotliwości od いつも itsumo (zawsze) do 全然 zenzen (wcale), i zapamiętaj, że garstka z nich — あまり, 全然, ちっとも — to tylko połowa zdania: wymagają przeczącego czasownika na końcu.

Zasada

Przysłówek (副詞 fukushi) to najłatwiejsza klasa wyrazów w japońskim. Nie ma koniugacji ani liczby mnogiej i nie potrzebuje partykuły, by dołączyć się do czasownika (partykuły wyróżniające można dodać dla nacisku — 少しは sukoshi wa, いつもは itsumo wa — ale to wybór, nigdy wymóg). Jedyna kwestia to gdzie siedzi, a odpowiedź zawsze ta sama: przysłówek stoi przed tym, co określa, a to, co określa, stoi później w zdaniu.

Krok 1 — Stawiaj przysłówki częstotliwości przed czasownikiem. Bo japoński ma czasownik na końcu, „przed czasownikiem” daje sporo swobody. Wszystkie trzy są gramatyczne: 私はよく映画を見ます / 私は映画をよく見ます / よく私は映画を見ます (Watashi wa yoku eiga o mimasu, „Często oglądam filmy”) — ostatnie wysuwa przysłówek dla nacisku, więc trzymaj przysłówek blisko czasownika, chyba że chcesz właśnie tego. Neutralny domyślny szyk to temat + czas + przysłówek częstotliwości + dopełnienie + czasownik. Czego nigdy nie wolno: stawiać przysłówka po czasowniku — ×映画を見ますよく jest niemożliwe.

Krok 2 — Wybierz ze skali częstotliwości. Japoński stopniuje częstotliwość pojedynczymi wyrazami, nie zwrotami „jak często”: いつも > たいてい > よく > 時々 > たまに > あまり〜ない > ほとんど〜ない > 全然〜ない > 一度も〜ない.

Krok 3 — Stawiaj przysłówki stopnia bezpośrednio przed przymiotnikiem. Schemat to Przysłówek stopnia + Przymiotnik + です: とても高いです (totemo takai desu, „jest bardzo drogi”), 少し寒いです (sukoshi samui desu, „jest trochę zimno”). Przysłówki stopnia określają też czasowniki — 少し待ちます (sukoshi machimasu, „poczekam chwilę”) — ale przy przymiotniku używasz ich najczęściej.

Krok 4 — Twórz własne przysłówki z przymiotników. Każdy przymiotnik może stać się przysłówkiem, a reguła dzieli się według klasy przymiotnika:

• Przymiotnik na い: odrzuć końcowe い, dodaj く. 早い hayai -> 早く hayaku (wcześnie, szybko); 大きい ōkii -> 大きく ōkiku (szeroko, na dużą skalę).
• Przymiotnik na な: dodaj に. 静か shizuka -> 静かに shizuka ni (cicho); 上手 jōzu -> 上手に jōzu ni (umiejętnie).

Jedyna nieregularność to いい／良い ii/yoi (dobry), którego przysłówkiem jest よく yoku — nigdy ×いく. To to samo よく, które znaczy „często”, dlatego よく分かります znaczy „dobrze rozumiem”, a よく行きます — „często chodzę”.

Przysłówki o polarności przeczącej. Trzy przysłówki są gramatycznie niepełne same w sobie i wymuszają przeczące orzeczenie na końcu zdania: あまり (nie bardzo / rzadko), 全然 (wcale), ちっとも (ani trochę). なかなか należy tu tylko w znaczeniu „niełatwo / długo nie” — przy twierdzącym orzeczeniu to zupełnie dobre słowo znaczące „dość, całkiem” (zob. Wskazówki). ほとんど hotondo działa tak samo: z przeczeniem znaczy „prawie wcale / prawie nigdy” — ほとんど行きません (hotondo ikimasen, „prawie nigdy nie chodzę”) — a z twierdzeniem „praktycznie, niemal” — ほとんど終わりました (hotondo owarimashita, „praktycznie skończone”). Przed rzeczownikiem bierze の: ほとんどの店 (hotondo no mise, „prawie każdy sklep”). Traktuj あまり jak nawias otwierający, który zamknąć mogą tylko ません／ない: あまり食べません (amari tabemasen, „nie jem dużo”), nie ×あまり食べます. To Twój pierwszy smak japońskiej zgodności przeczącej; pełny system, z 誰も dare mo (nikt) i 何も nani mo (nic), jest w Zaimki nieokreślone i przeczące.

Przysłówki ilości. 全部 zenbu (wszystko) i みんな minna (wszyscy) stoją bezpośrednio przed czasownikiem bez partykuły: 全部食べました (zenbu tabemashita, „zjadłem wszystko”).

もう i まだ. Te dwa dzielą się według polarności, a nie według znaczenia:

• もう + twierdzenie = „już”: もう食べました (mō tabemashita, „już zjadłem”).
• まだ + przeczenie = „jeszcze nie”: まだ食べていません (mada tabete imasen, „jeszcze nie zjadłem”). Zauważ, że przeczenie to 〜ていません, nie ×まだ食べませんでした — forma 〜ている pojawia się porządnie trzy lekcje dalej.
• まだ + twierdzenie = „nadal / wciąż”: まだ会社にいます (mada kaisha ni imasu, „nadal jestem w biurze”).
• もう + przeczenie = „już nie”: もう飲みません (mō nomimasen, „już nie piję”).

Formy i schematy

Skala częstotliwości. Procenty to przybliżone wartości dydaktyczne, nie reguły.

Przysłówki stopnia.

Tworzenie przysłówków z przymiotników.

Przykłady

Typowe błędy

• あまり高いです。 (Amari takai desu.) -> あまり高くないです。 (Amari takakunai desu.) — あまり nie może kończyć się twierdzeniem. Jeśli masz na myśli „jest dość drogi”, potrzebujesz przysłówka かなり, nie あまり.
• 全然おいしいです。 (Zenzen oishii desu.) -> 全然おいしくないです。 (Zenzen oishikunai desu.) — Ta sama pułapka, mocniejsza. W standardowym pisanym i grzecznościowym japońskim 全然 wymaga przeczenia; twierdzące 全然大丈夫, które możesz usłyszeć od znajomych, to potoczny slang, nie coś do pisania.
• 字を大きい書きます。 (Ji o ōkii kakimasu.) -> 字を大きく書きます。 (Ji o ōkiku kakimasu.) — Żeby określić czasownik, przymiotnik na い musi zamienić końcowe い na く. Goła forma słownikowa określa tylko rzeczowniki.
• 静か勉強します。 (Shizuka benkyō shimasu.) -> 静かに勉強します。 (Shizuka ni benkyō shimasu.) — Przymiotnikowi na な potrzeba に, by dotrzeć do czasownika. Bez tego goły rzeczownik stoi bezradnie przed czasownikiem.
• 日本語がいく分かりません。 (Nihongo ga iku wakarimasen.) -> 日本語がよく分かりません。 (Nihongo ga yoku wakarimasen.) — いい to jedyny nieregularny przymiotnik: jego przysłówkiem jest よく, utworzony od 良い yoi, starszej (i nadal formalnej) formy いい.

Wskazówki

• よく to dwa słowa w jednym. Przy czasowniku rozumienia lub umiejętności znaczy „dobrze” (よく分かります); przy czasowniku czynności — „często” (よく行きます). Decyduje czasownik, nie przysłówek. Jeśli potrzebujesz jednoznacznie „często”, bezpieczne są 時々 i たいてい.
• Usłysz あまり — zarezerwuj ません. Najskuteczniejszy nawyk na tym poziomie to traktować あまり／全然／ちっとも jako przednią połowę ramy — w chwili, gdy któreś wychodzi z ust, zdanie jest zobowiązane skończyć się przeczeniem. Angielski nie ma odpowiednika, więc to musi wejść w pamięć mięśniową; po polsku zbliżone są „wcale” czy „ani trochę”, które też ciągną przeczenie.
• なかなか odwraca znaczenie wraz z polarnością. Twierdzące なかなかおいしいです (nakanaka oishii desu) to komplement: „naprawdę całkiem dobre”. Przeczące なかなか来ません (nakanaka kimasen) znaczy „jakoś nie chce przyjść”. To samo słowo, przeciwne odczucie.
• ちょっと to narzędzie społeczne, nie tylko ilość. ちょっと待ってください to „proszę chwilę poczekać”, ale ciągnące się ちょっと…… (chotto……) bez czasownika to grzeczna odmowa — „to jakoś…”. Japoński odmawia, zostawiając zdanie niedokończone.